III SA/Kr 231/11

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 25 marca 2011r. na posiedzeniu niejawnym wniosku E. C. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika w sprawie skargi na decyzję Rektora Uniwersytetu z dnia 9 listopada 2010r. Nr [...] w przedmiocie odmowy przyjęcia na czwarty rok studiów p o s t a n a w i a I. oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych , II. oddalić wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu . W dniu 14 marca 2011r. E. C. złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika w sprawie skargi na decyzję Rektora Uniwersytetu z dnia 9 listopada 2010r. wydaną w przedmiocie odmowy przyjęcia na czwarty rok studiów. Skarżąca domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika. Wskazuje, iż osobiście nie posiada żadnych dochodów, pozostaje na utrzymaniu ojca. Do wniosku dołącza zestaw miesięcznych wydatków wskazując, iż po odliczeniu wszystkich wydatków koniecznych na utrzymanie, na osobę w rodzinie pozostaje około 500 zł miesięcznie na indywidualne wydatki. Zdaniem orzekającego, wniosek skarżącej nie zasługuje na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe wraz z ojcem. Matka skarżącej zmarła w 1996 roku. Rodzina utrzymuje się z dochodu osiąganego przez ojca skarżącej w wysokości średnio 5 285 zł. Wnioskodawczyni wskazuje na wydatki na utrzymanie w wysokości średnio 1200 zł, na jedzenie i artykuły codziennego użytku – 1500 zł, dodając, iż po uiszczeniu wskazanych kosztów utrzymania i wyżywienia na indywidualne potrzeby pozostaje dla niej i dla jej ojca kwota około 1000 zł. Z akt sprawy wynika, iż skarżąca na własność nie posiada żadnych nieruchomości. Mieszkanie, w którym zamieszkuje w A należy do jej ojca. Skarżąca nie wykazuje faktu posiadania cennych ruchomości. Wykazuje natomiast oszczędności w kwocie 3000 zł. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych i przyznania kwalifikowanego zastępstwa prawnego stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane, gdy osoba wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 cyt. ustawy sformułowanie " gdy osoba wykaże " oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż pozostaje w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Mając na uwadze powyższe, w ocenie orzekającego, skarżąca nie wykazała wystarczająco skutecznie, iż w obecnej sytuacji majątkowej, biorąc pod uwagę wysokość miesięcznych dochodów 2 – osobowej rodziny w wysokości 5 285 zł, braku zadłużenia, nie wskazania innych nadzwyczajnych okoliczności przemawiających za przyznaniem prawa pomocy jak np. nadzwyczajne koszty związane z leczeniem, posiadanym przez członków gospodarstwa domowego majątku nieruchomym, a także wykazaniem oszczędności w wysokości 3000 zł - nie jest w stanie, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i najbliższych ponieść kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Rodzina skarżącej posiada stały, pewny dochód nie wykazuje żadnych nadzwyczajnych okoliczności wpływających na bieżącą kondycję finansową, skarżąca posiada też oszczędności w kwocie 3000 zł. Wysokość posiadanych przez wnioskodawczynię miesięcznych środków finansowych znacznie przewyższa zatem wysokość należnych na obecnym etapie postępowania kosztów sądowych. W konsekwencji należy przyjąć, iż skarżąca jest w stanie poczynić oszczędności w celu wygenerowania stosownej kwoty kosztów sądowych należnych na obecnym etapie postępowania. Tym bardziej, iż każdy obywatel zamierzający wytoczyć sprawę sądową musi liczyć się z koniecznością poniesienia kosztów sądowych. Nie można pominąć także tego, że wyłożenie kosztów przez stronę skarżącą jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jej skargi, zgodnie z art. 200 czy art. 203 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – będzie jej przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania. W związku z powyższym, nie uznano za zasadne zwolnienia strony od konieczności uiszczenia kosztów sądowych . Odnosząc się natomiast do wniosku o ustanowienie pełnomocnika, uznano, iż strona nie wykazała w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie jest w stanie ponieść kosztów ustanowienia kwalifikowanego zastępcy prawnego z wyboru. Wnioskodawczyni posiada bowiem, jak wskazano, stały dochód rzędu 5 285 zł, a także oszczędności w wysokości 3000 zł. Nie wykazuje zadłużenia, nadzwyczajnych kosztów leczenia i innych nadzwyczajnych okoliczności wpływających na sytuacje finansową rodziny. Należy podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych czy kosztów ustanowienia pełnomocnika z wyboru mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Skarżąca, z uwagi na wskazane powyżej okoliczności, do takich osób nie należy. Dlatego przyznanie jej prawa pomocy w zakresie całkowitym czy nawet częściowym byłoby niezasadne i nieadekwatne w stosunku do jego aktualnej sytuacji materialnej. Konieczność poniesienia zaś przez skarżącą kosztów sądowych w niniejszej sprawie czy też ustanowienie pełnomocnika z wyboru, szczególnie wobec okoliczności, iż jego udział na obecnym etapie postępowania nie jest obligatoryjny – nie naraża wnioskodawcy na pogorszenie jego warunków bytowych, a z drugiej strony odpowiada fiskalnemu interesowi Państwa, które swą pomoc winno gwarantować tylko najbardziej potrzebującym. W tym miejscu należy jednakże także zaznaczyć, iż stosownie do art. 134 § 1 cyt. ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd zatem wnikliwie bada sprawę, bez względu na fachowość, styl , konstrukcję samej skargi sporządzonej przez stronę nie posiadającą wykształcenia prawniczego. Z uwagi zatem na regulacje zawarte w art. 134, a także art. 140 cyt. ustawy – nie mają uzasadnienia obawy strony skarżącej, iż bez udziału profesjonalnego pomocnika nie będzie w stanie prawidłowo bronić swego interesu w toczącym się przed sądem postępowaniu. Ponadto trzeba zaznaczyć, iż regulacje cyt. ustawy w zakresie prawa pomocy nie uzależniają tej pomocy od charakteru i problematyki sprawy oraz potrzeby udziału w niej kwalifikowanego zastępcy procesowego. Stąd też oceniając przesłanki, których spełnienie umożliwia przyznanie stronie prawa pomocy, brano pod uwagę jedynie jej sytuację materialno – bytową, a nie stopień skomplikowania sprawy. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 oraz art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).