III SA/Kr 235/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Janusz Kasprzycki Sędziowie WSA Halina Jakubiec (spr.) WSA Barbara Pasternak Protokolant specjalista Bernadetta Szczypka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 października 2019 r. sprawy ze skargi R. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 18 grudnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia odpłatności za pobyt w Domu Pomocy Społecznej I. skargę oddala, II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na rzecz adwokata K. L. - Kancelaria Adwokacka N ul. [...] tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę 240 zł (słownie: dwieście czterdzieści złotych) podwyższoną o podatek od towarów i usług przewidziany dla tego rodzaju czynności. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 18 grudnia 2018 r. znak [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] 2018 r. znak [...] zmieniającą własną decyzję z dnia [...] 2014 r. znak: [...] w części dotyczącej odpłatności za pobyt w Domu Pomocy Społecznej w N przy ul. N i ustalającą odpłatność za pobyt R. K. (dalej w skrócie skarżącego) w tym Domu w okresie od dnia 1 lutego 2017 r. do dnia 31 marca 2017r. w wysokości 2.676,30 zł miesięcznie, a w okresie od dnia 1 kwietnia 2017r. do dnia 8 kwietnia 2017r. w kwocie 713,68 zł, proporcjonalnie do ilości dni pobytu w tym Domu. Jako podstawa prawna decyzji wskazany został przepis art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2018r., poz. 2096) oraz art 8 ust. 3, 4 i 11 pkt 1, art. 60 ust. 1 i 2 pkt 1, art. 61 ust. 1 pkt 1 i art. 106 ust.5 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. jedn., Dz.U. z 2018r., poz.1508 ze zm. dalej u.p.s.) oraz § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 lipca 2018r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U. z 2018r., poz. 1358). Z uzasadnienia powyższej decyzji wynika następujący stan faktyczny: Prezydent Miasta wszczął w dniu 13 kwietnia 2017 r. z urzędu postępowanie w sprawie zmiany decyzji dotyczącej wnoszenia przez skarżącego odpłatności za pobyt w Domu Pomocy Społecznej w N przy ul. N. Zasady pierwotnie ustalone były w decyzji [...] 2014 r. znak: [...]. Podstawę faktyczną wszczęcia postępowania stanowiło uzyskanie przez organ informacji, że skarżący otrzymał jednorazowy dochód w wysokości 34.375,50 zł tytułem pierwszej transzy za podział majątku w postaci mieszkania na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego z dnia 8 stycznia 2016 r. sygn. akt [...]. Decyzja będąca przedmiotem skargi jest czwartą z kolei decyzją II instancji wydaną w sprawie, pierwsza decyzja Prezydenta Miasta z dnia [...] 2017 r. znak [...] została uchylona przez decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] 2017 r. znak [...]. Druga decyzja, z dnia [...] 2018 r. znak [...] została z kolei uchylona przez decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] 2018 r. znak [...] a sprawa wróciła do ponownego rozpoznania przez Prezydenta Miasta. Trzecia decyzja, z dnia [...] 2018 r. znak [...] została uchylona przez decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] 2018 r. znak [...]. Motywem decyzji kasacyjnych były nieprawidłowe ustalenia w zakresie posiadanego przez skarżącego dochodu, który był następnie podstawą do ustalenia kwoty odpłatności za pobyt w Domu Pomocy Społecznej. Ostatecznie, Prezydent Miasta wydał w dniu [...] 2018 r. decyzję znak [...], na podstawie której zmienił decyzję z dnia [...] 2014 r. znak: [...] w części dotyczącej odpłatności za pobyt w Domu Pomocy Społecznej w N przy ul. N i ustalił odpłatność za pobyt skarżącego w tym Domu w okresie od dnia 1 lutego 2017 r. do dnia 31 marca 2017r. w wysokości 2.676,30 zł miesięcznie, a w okresie od dnia 1 kwietnia 2017r. do dnia 8 kwietnia 2017r. w kwocie 713,68 zł, proporcjonalnie do ilości dni pobytu w tym Domu. Organ wskazał w uzasadnieniu decyzji, że odpłatność za pobyt w Domu Pomocy Społecznej wyznacza się w stosunku do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca. Średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w Domu Pomocy Społecznej w N przy ul. N obowiązuje zgodnie z zarządzeniem Prezydenta Miasta. Koszt ten, do dnia 31 marca 2017 r. zgodnie z zarządzeniem nr [...] Prezydenta Miasta z dnia 23 lutego 2016 r. wynosił kwotę 3.670,00 zł miesięcznie, natomiast od dnia 1 kwietnia 2017 r. uległ zmianie średni koszt miesięczny utrzymania mieszkańca w domach pomocy społecznej. Zarządzeniem Prezydenta Miasta z dnia 1 marca 2017 r. nr [...] ustalono miesięczny koszt utrzymania w ww. Domu na kwotę 3 750 zł. Obowiązanym do ponoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej jest w pierwszej kolejności mieszkaniec domu w wysokości nie większej niż 70 % swojego dochodu. Organ przytoczył następnie zasady ustalania dochodu na podstawie przepisów art. 8 ust. 3 i 11 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, które przewidują między innymi, że w przypadku uzyskania jednorazowego dochodu w ciągu 12 miesięcy poprzedzających miesiąc złożenia wniosku lub w okresie pobierania świadczenia z pomocy społecznej dochodu jednorazowego przekraczającego pięciokrotnie kwoty – kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, w przypadku osoby samotnie gospodarującej – kwotę tego dochodu rozlicza się w równych częściach na 12 kolejnych miesięcy, poczynając od miesiąca, w którym dochód został wypłacony. Skarżący jest osobą samotnie gospodarującą, zatem pięciokrotność kwoty kryterium wynosi kwotę 3 170 zł. Skarżący oświadczył, że otrzymał w dniu 29 stycznia 2017r. pierwszą transzę sumy za podział majątku w postaci mieszkania w kwocie 34.375,50 zł. Kwota ta w ocenie organu stanowi jednorazowy dochód przekraczający pięciokrotność kwoty kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, co obliguje organ do rozliczenia jej w równych częściach na 12 kolejnych miesięcy, poczynając od miesiąca, w którym dochód został wypłacony, tj. od stycznia 2017 r. Organ I instancji, zgodnie z zaleceniami Kolegium przedstawił składowe dochodu skarżącego oraz dokumenty, na podstawie których wysokość tę ustalił. Kwota została ustalona w oparciu o dochód z miesiąca stycznia 2017 r. Wzięto pod uwagę: kwotę 2.864,63 zł stanowiącą 1/12 część uzyskanego przez niego jednorazowego dochodu oraz dochód netto z pobieranej przez skarżącego renty na podstawie decyzji ZUS z dnia 1 marca 2016r. wysokości 815,52 zł miesięcznie i dochód z renty zagranicznej w wysokości 52,28 euro, który w przeliczeniu wg kursu NBP na dzień wydania decyzji stanowił kwotę 233,14 zł (pismo ZUS z dnia 14 lipca 2014r. znak: [...]), przy czym organ zaznaczył, że od dochodu z tytułu pobieranych rent odjęto kwotę alimentów świadczonych na rzecz dzieci w wysokości 90,00 zł, zasądzonych wyrokiem Sądu Rejonowego z dnia 17 grudnia 2012r. sygn. akt [...]. Ostatecznie organ wyliczył, że łączny dochód skarżącego z tytułu rent wynosi 1 048, 65 zł, po odjęciu kwoty alimentów – 958,66 zł. Organ wskazał przy tym, że do uzyskania jednorazowego dochodu wysokość odpłatności za pobyt skarżącego nie była zmieniana. Łączny dochód od miesiąca stycznia 2017 r. wynosi kwotę 3 823,29 zł i stanowi podstawę naliczenia odpłatności. W związku z tym, skarżący winien wnieść odpłatność od dnia 1 lutego 2017 r. do dnia 31 marca 2017 r. w wysokości 2 676,30 z, co stanowi 70 % dochodu. Natomiast za okres od dnia 1 kwietnia 2017 r. do dnia 8 kwietnia 2017 r. tj. do dnia pobytu w DPS skarżący winien wnieść odpłatność za pobyt w DPS w wysokości 713,68 zł proporcjonalnie do dni pobytu. Łączne zobowiązanie za pobyt w DPS wynosi za ten okres kwotę 6 065,98 zł, z tym zastrzeżeniem, że skarżący wniósł odpłatność w wysokości 1 464,85 zł na podstawie decyzji z dnia 28 lipca 2014 r. W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący kwestionował przyjęty przez organ dochód twierdząc, że pojęcie dochodu i jego składniki wymienione w art. 8 ustawy o pomocy społecznej świadczą o tym, że powinien on mieć charakter przysparzający. Tymczasem, spłata pieniężna z tytułu podziału majątku wspólnego w sprawie prowadzonej przez Sąd Rejonowy sygn. akt [...] nie stanowi przysporzenia majątkowego, gdyż ma charakter kompensacyjny. Zdaniem skarżącego, wypłata pierwszej raty jego należności z tytułu udziału w majątku wspólnym nie powinna mieć wpływu na wielkość dochodu, o jakim mowa w art. 8 ust. 3 ustawy pomocy społecznej, od którego zależy prawo do świadczeń z pomocy społecznej. Zdaniem skarżącego należy traktować ją kategoriach posiadanego majątku, a nie uzyskiwanego dochodu. Skarżący podniósł ponadto, że należność za pobyt w DPS powinna być obniżona o płacone przez niego alimenty na dzieci, nie jak dotychczas w kwocie 90,00 zł miesięcznie, ale w kwocie 750,00 zł miesięcznie, bowiem wyrokiem Sądu Rejonowego z dnia 23 sierpnia 2018r. sygn. akt [...] zasądzono od niego alimenty w łącznej kwocie 750,00 zł miesięcznie. Wskazał ponadto, że pieniądze pochodzące z otrzymanej spłaty zamierza przeznaczyć na zakup lub wynajęcie mieszkania, a była jego żona nie wpłaciła mu II i III raty każda po 35.000,00 zł. Na koniec wskazał, że żądanie od niego kwoty 4.601,13 zł jest tym bardziej nieuzasadnione, gdyż spowoduje u niego pogłębienie stanu bezdomności. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w uzasadnieniu odwoławczej decyzji przedstawiło tożsame z organem I instancji wyliczenie dochodu skarżącego oraz przypadającą do zapłaty za pobyt w DPS-ie kwotę – 6 066,28 zł. Odnosząc się do zarzutów odwołania Kolegium podniosło, że w określonym przepisem art. 8 ustawy o pomocy społecznej katalogu kwot pomniejszających dochód oraz w katalogu przychodów, których nie wlicza się do dochodu, nie jest przewidziana kwota uzyskana z tytułu podziału majątku wspólnego. Wobec tego podaną wyżej kwotę 34.375,50 zł, jako pierwszą ratę uzyskaną z tytułu podziału majątku wspólnego, wbrew twierdzeniu zamieszczonemu w odwołaniu, należy w ocenie organu traktować jako jednorazowy dochód skarżącego. Organ wskazał ponadto, że nie ma podstaw do uwzględnienia podwyższonej kwoty alimentów, gdyż alimenty zostały zasądzone wyrokiem Sądu Rejonowego z dnia 23 sierpnia 2018r. sygn. akt [...], począwszy od dnia 16 kwietnia 2018 r., natomiast okres odpłatności objęty niniejsza decyzja dotyczy okresu wcześniejszego. Powyższa decyzja stałą się przedmiotem skargi R. K. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, w której powtórzył argumentację odwołania, skupiając się na braku podstaw do uwzględnienia w pojęciu dochodu uzyskanej przez niego spłaty za mieszkanie. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j., Dz.U. 2017, poz. 2188 ze zm.), sądy administracyjne powołane są do kontroli zgodności z prawem działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania administracyjnego, nie będąc przy tym związanym granicami skargi, stosownie do treści art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j., Dz.U. z 2018 r., poz. 1308, zwanej dalej w skrócie p.p.s.a). Orzekanie - w myśl art. 135 p.p.s.a. - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję, uchyla decyzję w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co wynika z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Przeprowadzona według powyższych zasad sądowa kontrola zaskarżonej decyzji doprowadziła do uznania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Istotę sporu stanowi interpretacja uzyskanej spłaty z tytułu podziału majątku dorobkowego jako dochodu skarżącego, bowiem w jego ocenie jest to kwota, która nie jest uzyskaniem przychodu, lecz powinna być potraktowana jako majątek posiadany, zwłaszcza, że zamierza ją przeznaczyć na zakup lub wynajem mieszkania. W ocenie organu kwota ta stanowi dochód w rozumieniu ustawy o pomocy społecznej. Analiza treści normatywnej zawartej w art. 8 ust. 11 u.p.s. prowadzi do wniosku, że stanowi on samodzielną ( niezależną od regulacji na gruncie prawodawstwa stricte podatkowego), definicję legalną pojęcia dochodu dla potrzeb realizacji celów pomocy społecznej. Cele te określa art. 2 ust 1 u.p.s. stanowiący, że "pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości". Tylko w takim kontekście interpretować należy art. 8 ust. 11 u.p.s. nakazujący organom pomocowym, w przypadku uzyskania w ciągu 12 miesięcy poprzedzających miesiąc złożenia wniosku lub w okresie pobierania świadczenia z pomocy społecznej dochodu jednorazowego przekraczającego pięciokrotnie kwoty: 1) kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, w przypadku osoby samotnie gospodarującej, 2) kryterium dochodowego rodziny, w przypadku osoby w rodzinie – kwotę tego dochodu rozlicza się w równych częściach na 12 kolejnych miesięcy, poczynając od miesiąca, w którym dochód został wypłacony. O ile tak uzyskany i obliczony dochód pozwala na samodzielne przezwyciężenie trudności życiowych przy pomocy posiadanych środków własnych, to świadczenie pomocy społecznej nie jest dopuszczalne i taka sytuacja zaistniała w stanie faktycznym rozpatrywanej sprawy. Z ustaleń dokonanych w postępowaniu przed organami, które zasadniczo nie są sporne, wynika, że skarżący w okresie przebywania w domu pomocy społecznej, co odpowiada pojęciu "pobierania świadczenia" uzyskał spłatę z tytułu podziału majątku dorobkowego i kwota pierwszej raty ( 34.375,50 zł ) wypłaconej wg. oświadczenia skarżącego w dniu 29 stycznia 2017r., pozostaje w jego dyspozycji, co uzasadnia zastosowanie art. 60 ust. 1 i 2 oraz art. 61 ust. 1 i 2 u.p.s., z których wynika, że ustawowy obowiązek ponoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej powstaje od chwili umieszczenia osoby uprawnionej w domu pomocy społecznej (tak NSA w uzasadnieniu uchwały 7 sędziów NSA z dnia 11 czerwca 2018 r., I OPS 7/17), w związku z art 106 ust 5 u.p.s. W tym stanie rzeczy brak jest podstaw do postawienia organowi zarzutu naruszenia prawa materialnego. Nie stwierdzono również uchybień przepisom procedury uzasadniających eliminację zaskarżonej decyzji, dlatego na mocy art. 151 p.p.s.a skarga została oddalona.