III SA/Kr 237/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Halina Jakubiec (spr.) Sędziowie WSA Barbara Pasternak WSA Bożenna Blitek Protokolant sekretarz sądowy Renata Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 listopada 2019 r. sprawy ze skargi M. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 17 grudnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku okresowego I. skargę oddala, II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na rzecz adwokata M. O. - tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści) złotych podwyższoną o podatek od towarów i usług przewidziany dla tego rodzaju czynności. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 17 grudnia 2018 r. nr: [...], działając na podstawie art. 3, art. 8, art. 37, art. 106 ust. 5 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U.2018.1508 j.t.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. (Dz.U.2018.2096 j.t.), utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] 2018 r., nr [...] orzekającą o zmianie decyzji tego organu z dnia [...] 2016 r., nr [...] w ten sposób, że od dnia 1 października 2018 r. świadczenie w formie zasiłku okresowego przyznane M. M. nie przysługuje. Z uzasadnienia decyzji wynika następujący stan faktyczny i prawny: Organ I instancji decyzją z dnia [...] 2016 r., nr [...] przyznał M. M. zasiłek okresowy w wysokości 20,00 zł miesięcznie na stałe. Następnie decyzją Prezydenta Miasta z dnia [...] 2018 r., nr [...] odebrano M. M. zasiłek okresowy od dnia 1 października 2018 r. poprzez zmianę powyższej decyzji na podstawie art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej. W obszernym uzasadnieniu decyzji, organ I instancji szczegółowo przedstawił okoliczności, które zdaniem MOPS świadczą o tym, że M. M. nie współpracuje z pracownikiem socjalnym w celu rozwiązania swojej trudnej sytuacji życiowej jak również marnotrawi przyznane środki przeznaczając je na zakup alkoholu. Wskazano konkretne daty i zdarzenia, które miały miejsce od maja 2018 r. do września 2018 r., a które potwierdzają wskazane wyżej twierdzenia. Zwrócono też uwagę na trudności w przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego z M. M. z uwagi na to, że był pod wpływem alkoholu; na ustalenia organu dotyczące udziału w spotkaniach KCTU oraz w terapii odwykowej. Wskazano też na okoliczności świadczące o zapewnieniu stronie czynnego udziału w prowadzonym postępowaniu administracyjnym. Mając na uwadze przedstawione okoliczności faktyczne oraz przywołane przepisy ustawy o pomocy społecznej, organ I instancji uznał za zasadną zmianę dotychczasowej decyzji i uchylenie M. M. od dnia 1 października 2018 r. prawa do zasiłku okresowego. W odwołaniu M. M. podał, że nie zgadza się z decyzją organu I instancji, która zawiera dużo nieścisłości oraz nieprawdy. Wyjaśnił, że od dnia 13.11.2013 r. posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności z tytułu 02-P wydane na stałe. Od tej pory utrzymuje się jedynie z zasiłku stałego w wysokości 604,00 zł, z zasiłku okresowego w wysokości 20,00 zł oraz z zasiłków na wyżywienie. Dalej wskazał, że opiekunka z PCK niewłaściwie opiekowała się jego matką. Kiedy matka zwróciła jej uwagę, ta stwierdziła, że M. M. jest pod wpływem alkoholu i wezwała Policję, która nie stwierdziła, że znajdował się pod wpływem alkoholu. W dalszej części odwołania opisał kontakt z pracownikiem MOPS w takcie wizyty domowej, podczas której otworzył sobie piwo, bo było gorąco. Przedstawicielka MOPS zasugerowała, że powinien iść na terapię AA i kiedy zagroziła odebraniem świadczeń zdecydował się pójść na tę konsultację. W trakcie wizyt u lekarza i terapeutów stwierdzono, że nie jest uzależniony i nie nadaje się do zakwalifikowania do żadnej z grup. M. M. nie zgodził się również z twierdzeniem MOPS, że marnotrawi przyznane świadczenie, gdyż w całości przeznacza je na opłaty, leki i zakup żywności oraz środków czystości. Wskazał również, że jest chory na nerwy i kręgosłup, ale nie jest alkoholikiem. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia Kolegium podtrzymało wszystkie ustalenia faktyczne dokonane przez organ I instancji i stwierdziło, że zaskarżona decyzja jest zgodna z przepisami prawa materialnego, jak również procesowego, w związku z czym powinna zostać utrzymana w mocy. Ponadto zaskarżona decyzja spełnia wymogi z art. 107 § 3 k.p.a., tj. zawiera szczegółowe uzasadnienie faktyczne zmiany decyzji z dnia [...] 2016 r., nr [...] i pozbawienia M. M. od dnia 1 października 2018 r. świadczenia w formie zasiłku okresowego. Kolegium wyjaśniło, że przepisem szczególnym w stosunku do art. 163 k.p.a., który na gruncie świadczeń socjalnych pozwala na uchylenie lub zmianę decyzji, na mocy, której strona nabyło prawo jest art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej. Zmiana lub uchylenie decyzji na niekorzyść strony bez jej zgody może nastąpić jedynie w enumeratywnie określonych sytuacjach, m. in. określonej w art. 11 ww. ustawy, m.in. braku współdziałania z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu swojej trudnej sytuacji życiowej. Wyjaśniono również, że przez współdziałanie osoby ubiegającej się o pomoc (lub korzystającej z niej) należy rozumieć gotowość do podjęcia współpracy z pracownikiem socjalnym oraz skorzystanie z uzasadnionych i rozsądnych propozycji pracownika socjalnego, pomagających osobie przezwyciężyć trudne sytuacje życiowe. W ocenie Kolegium organ I instancji prawidłowo uzasadnił swoją decyzję, gdyż materiał dowodowy zgromadzony w aktach sprawy w sposób wiarygodny potwierdza, iż strona nie współpracuje z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu swojej trudnej sytuacji życiowej, w szczególności problemu alkoholowego. Kolegium stwierdziło, że wnioskodawca wykazuje bierną postawę roszcząc sobie pretensje do pozostawania na utrzymaniu pomocy społecznej. Jednocześnie Kolegium zauważyło, że wskazane w odwołaniu okoliczności i wyjaśnienia M. M. nie podważają ustaleń i opinii organu I instancji, które znajdują solidne oparcie w materiale dowodowym. Nadto M. M. pomimo prawidłowego zawiadomienia o możliwości zapoznania się z aktami i wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów w sprawie nie skorzystał z tych uprawnień. Kolegium w 10 punktach (str. 4-6 uzasadnienia) opisało konkretne sytuacje, które ewidentnie wskazują na brak współpracy M. M. z pracownikiem socjalnym, a w szczególności na jego problem alkoholowy, np. uniemożliwienie usług opiekuńczych na rzecz jego matki, niemożność przeprowadzenia zaplanowanego wywiadu środowiskowego. Kolegium wskazało na podstawie znajdujących się w aktach sprawy zaświadczeń lekarskich, że M. M. w dniach 20.06.2018 r. i 14.08.2018 r. odbył spotkanie diagnostyczne z terapeutą, zaś w dniu 17.07.2018 r. konsultację u lekarza psychiatry. M. M. nie został zakwalifikowany do terapii, gdyż zaprzecza swoim problemom alkoholowym oraz nie dostrzega potrzeby pracy terapeutycznej w tym obszarze. Postawiono mu diagnozę F10.1- szkodliwe używanie alkoholu. Zalecono udział w mitingach AA oraz poinformowano o możliwości zgłoszenia się do placówki. M. M. oświadczył w dniach 19.06.2018 r. i 19.09.2018 r. w MOPS, że nie uważa się za osobę uzależnioną od alkoholu i nie zamierza podjąć terapii. Natomiast z zaświadczenia z wizyty konsultacyjnej w Poradni Uzależnień z dnia 19.07.2018 r. wynika, że M. M. odbył konsultację diagnostyczną z terapeutą i odmówił przyjęcia trzech kolejnych terminów terapii, tłumacząc to koniecznością opieki nad matką i innymi obowiązkami. Dalej Kolegium podało, że organ I Instancji mając na uwadze trudną sytuację bytową M. M. przyznał mu następującą pomoc: decyzją z dnia [...] 2018 r., nr [...] pomoc w formie bezpłatnych obiadów w Barze "[...]" od dnia 23.08.2018 r. do dnia 31.12.2020 r.; decyzją z dnia [...] 2018 r., nr [...] pomoc w formie zasiłku celowego na ogrzewanie elektryczne w wysokości 1347,82 zł, a także zasiłek celowy w wysokości 300,00 zł na uregulowanie rachunku za prąd zrealizowany bezpośrednio na konto Zakładu Energetycznego. W dniu 19.09.2018 r. M. M. został skierowany do otrzymania pomocy żywnościowej w ramach Programu Operacyjnego Pomocy Żywnościowej 2014 - 2020 Stowarzyszenia[...] w K. W ocenie Kolegium z materiału dowodowego jednoznacznie wynika, że M. M. nie współdziała z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu swojej trudnej sytuacji życiowej. Nie zachowuje abstynencji i tym samym marnotrawi przyznane środki z pomocy społecznej przeznaczając je na zakup alkoholu. Do dnia dzisiejszego nie podjął terapii odwykowej. Taka postawa uzasadnia, w ocenie Kolegium, na podstawie art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej zmianę dotychczasowej decyzji z dnia 3 marca 2016 r., nr [...] w ten sposób, że od dnia 1 października 2018 r. świadczenie w formie zasiłku okresowego przyznane M. M. nie przysługuje. W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie M. M. wyraził swoje niezadowolenie z otrzymanej decyzji. Skarżący podniósł, że Kolegium nie wzięło pod uwagę jego zarzutów dotyczących pracowników MOPS. Oprócz tego nie wzięto pod uwagę wyjaśnień skarżącego o marnotrawieniu kwoty 604,00 zł, którą otrzymuje na leki. W związku z tym wniósł o szczegółowe rozpatrzenie jego sprawy, gdyż jest pozbawiony środków do życia. Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało w całości swoje stanowisko wyrażone w uzasadnieniu decyzji z dnia 17 grudnia 2018 r, nr [...] i wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 2167), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Jej zakres wyznacza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm., dalej: p.p.s.a.), zgodnie z którym sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Stosownie do art. 145 p.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia (jeżeli dotknięte są naruszeniem prawa materialnego które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania bądź innym naruszeniem przepisów postępowania jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy), do stwierdzenia ich nieważności lub ich wydania z naruszeniem prawa (jeżeli zachodzą przyczyny określone w k.p.a. lub innych przepisach). Przeprowadzona według powyższych zasad sądowa kontrola zaskarżonej decyzji doprowadziła do uznania, że skarga jest nieuzasadniona, a zaskarżony akt nie narusza prawa w stopniu powodującym konieczność jego wyeliminowania z porządku prawnego. Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 17 grudnia 2018 r. nr: [...] utrzymująca w mocy zaskarżoną decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] 2018 r., nr [...], którą orzeczono o zmianie decyzji tego organu z dnia [...] 2016 r., nr [...] w ten sposób, że od dnia 1 października 2018 r. świadczenie w formie zasiłku okresowego przyznane M. M. nie przysługuje. Podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia organów obu instancji stanowił art. 106 ust. 5 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tj. Dz. U. z 2018 r. poz. 1508, dalej jako "u.p.s."). Zgodnie z powołanym przepisem decyzję administracyjną zmienia się lub uchyla na niekorzyść strony bez jej zgody w przypadku zmiany przepisów prawa, zmiany sytuacji dochodowej lub osobistej strony, pobrania nienależnego świadczenia, a także można zmienić lub uchylić decyzję, jeżeli wystąpiły przesłanki, o których mowa w art. 11, art. 12 i art. 107 ust. 5. Zmiana decyzji administracyjnej na korzyść strony nie wymaga jej zgody. Postępowanie w sprawie wzruszenia decyzji na podstawie art. 106 ust. 5 u.p.s. jest postępowaniem nowym w stosunku do tego, w którym wydano decyzję podlegającą wzruszeniu, a decyzja wydana w tym trybie - jako konstytutywna - kształtować może na nowo sytuację prawną strony ze skutkiem na przyszłość. Każda z przesłanek wymienionych w art. 106 ust. 5 ustawy stanowi samodzielną, odrębną podstawę uchylenia lub zmiany decyzji, a zakresy tych podstaw są rozłączne. Jak wynika zatem z analizowanego przepisu zmiana lub uchylenie decyzji na niekorzyść strony bez jej zgody może nastąpić jedynie w enumeratywnie określonych sytuacjach, m. in. określonej w art. 11 u.p.s. Stosownie do art. 11 cyt. ustawy w przypadku stwierdzenia przez pracownika socjalnego marnotrawienia przyznanych świadczeń, ich celowego niszczenia lub korzystania w sposób niezgodny z przeznaczeniem bądź marnotrawienia własnych zasobów finansowych może nastąpić ograniczenie świadczeń, odmowa ich przyznania albo przyznanie pomocy w formie świadczenia niepieniężnego (ust. 1). Brak współdziałania osoby z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną mogą stanowić podstawę do ograniczenia wysokości lub rozmiaru świadczenia, odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (ust. 2). W przypadku odmowy przyznania albo ograniczenia wysokości lub rozmiaru świadczeń z pomocy społecznej należy uwzględnić sytuację osób będących na utrzymaniu osoby ubiegającej się o świadczenie lub korzystającej ze świadczeń (ust. 3). Jak słusznie wyjaśniło SKO, przez współdziałanie osoby ubiegającej się o pomoc (lub korzystającej z niej) należy rozumieć gotowość do podjęcia współpracy z pracownikiem socjalnym oraz skorzystanie z uzasadnionych i rozsądnych propozycji pracownika socjalnego, pomagających osobie przezwyciężyć trudne sytuacje życiowe. Jak podnosi się w orzecznictwie (por. wyrok WSA w Rzeszowie z 8.08.2018 r. sygn. akt II SA/Rz 640/18, CBOSA) w interesie wnioskodawcy leży umożliwienie przeprowadzenia organom wywiadu środowiskowego, przedstawienie w sposób najobszerniejszy stanu majątkowego, a także najściślejsza współpraca z organem. Niewyrażenie zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego przez osoby lub rodziny ubiegające się o świadczenia z pomocy społecznej lub na jego aktualizację przez osoby lub rodziny korzystające ze świadczeń z pomocy społecznej, stanowi podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Przy czym za brak zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego należy rozumieć zarówno sytuację odmowy udziału w jego przeprowadzeniu, jak również unikanie ustalenia terminu jego przeprowadzenia, czy też uniemożliwianie pracownikowi socjalnemu bezpiecznego kontaktu ze stroną w jej miejscu zamieszkania. Podobnie wypowiedział się NSA w wyroku z dnia 6.06.2018 r. sygn. akt I OSK 3598/18, (CBOSA) wskazując, że rodzinny wywiad środowiskowy lub jego aktualizacja jest nieodzownym elementem postępowania prowadzącego do wydania decyzji przyznającej, lub odmawiającej przyznania świadczenia z pomocy społecznej. Niemożność jego przeprowadzenia uniemożliwia organowi pomocowemu dokonanie oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej, rodzinnej i bytowej osoby ubiegającej się o świadczenie. Ta obligatoryjna forma postępowania wyjaśniającego wymaga od strony szczególnej aktywności, bowiem z uwagi na charakter ustaleń odnoszących się do sfery ściśle osobistej, nie można jej zastąpić innymi środkami dowodowymi (por. także: wyrok NSA z 23.10.2018 r., sygn. akt I OSK 1157/18, wyrok WSA w Poznaniu z 17.05.2018, sygn. akt II SA/Po 943/17; CBOSA). Przenosząc powyższe na grunt przedmiotowej sprawy Sąd stwierdza, że organy obu instancji słusznie uznały, że skarżący nie współpracuje z pracownikiem socjalnym celem rozwiązania jego trudnej sytuacji życiowej, marnotrawi przyznane środki na alkohol i w związku z nałogiem udaremnia czynności służbowe organu. Nie podejmuje też żadnych starań celem polepszenia swojej sytuacji życiowej. Jest zupełnie uzależniony od świadczeń z pomocy społecznej. Bezspornie organy wykazały przedstawiając konkretne zdarzenia, które miały miejsce w okresie od maja 2018 r. do września 2018 r., a które potwierdzają twierdzenia organów, jak trudności w przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego z M. M. z uwagi na to, że był pod wpływem alkoholu; na ustalenia organu dotyczące udziału w spotkaniach KCTU oraz w terapii odwykowej. Jak wyżej wskazano nie tylko brak współdziałania osoby z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej może stanowić podstawę do ograniczenia wysokości lub rozmiaru świadczenia, odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (art. 11 ust. 2 u.p.s.), ale także nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną. Subiektywne przekonanie skarżącego, że nie jest uzależniony od alkoholu nie znajduje żadnego oparcia w materiale dowodowym. Organy wykazały stosownymi dokumentami (zaświadczeniami lekarskimi), że M. M. ma problemy alkoholowe. Postawiono mu diagnozę F10.1- szkodliwe używanie alkoholu, zalecono udział w mitingach AA oraz poinformowano o możliwości zgłoszenia się do placówki. Skarżący wielokrotnie odmawiał podjęcia terapii tłumacząc się to koniecznością opieki nad matką (którą opiekuje się opiekunka społeczna) i innymi obowiązkami (jest osobą niepracującą), to znowu brakiem potrzeby terapii wobec negowania swojego nałogu. Nie przypadkiem również podczas każdego kontaktu z pracownikiem socjalnym M. M. był w stanie po użyciu alkoholu lub wręcz spożywał go w jego trakcie. Odnosząc się do zarzutu skargi, że cofnięcie skarżącemu zasiłku okresowego pozbawi go środków do życia, Sąd wyjaśnia, że skarżący otrzymuje z pomocy społecznej wydatną pomoc, a to: w formie bezpłatnych obiadów, środków na opłacenie rachunków za prąd oraz ogrzewanie, skierowania do otrzymania pomocy żywnościowej w ramach Programu Operacyjnego Pomocy Żywnościowej 2014 - 2020 Stowarzyszenia [...] w K. Mając na uwadze powyższe okoliczności Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.