III SA/Kr 244/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Michna Sędziowie WSA Halina Jakubiec WSA Bożenna Blitek (spr.) Protokolant specjalista Bernadetta Szczypka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 maja 2019 r. sprawy ze skargi S. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 28 września 2018 r. nr [...] w przedmiocie specjalnego zasiłku celowego I. skargę oddala, II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na rzecz adwokata M. R. - Kancelaria Adwokacka K ul. [...] tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę 240 zł (słownie: dwieście czterdzieści złotych) podwyższoną o podatek od towarów i usług przewidziany dla tego rodzaju czynności. Pismem z dnia 29 sierpnia 2018 r. S. J. ur. w 1937 r. zwróciła się o przyznanie zasiłku celowego specjalnego na częściowe pokrycie kosztów zakupu opału. Podała, że jest osobą niepełnosprawną i utrzymuje się z emerytury. W pisemnym oświadczeniu z dnia 5 września 2018 r. nadto podała, że zamieszkujący z nią wnukowie prowadzą odrębne gospodarstwo domowe (k. 1 – 6 akt adm.). Decyzją z dnia [...] 2018 r., znak [...], Burmistrz Miasta przyznał S. J. specjalny zasiłek celowy na częściowe pokrycie kosztów zakupu opału we wrześniu 2018 r., jednorazowo w kwocie 250 zł. W uzasadnieniu decyzji organ podał, że co prawda S. J. przekracza kryterium dochodowe określone w art. 8 ustawy o pomocy społecznej oraz w Rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2015 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, jednak z uwagi na wystąpienie przesłanki długotrwałej lub ciężkiej choroby postanowił przyznać jej pomoc w formie zasiłku celowego specjalnego, uznając, że wnioskująca spełnia wymogi określone w art. 41 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, kwalifikujące ją do pomocy pieniężnej. Jednocześnie organ podał, że wziął pod uwagę ilość składanych miesięcznie tego rodzaju wniosków i w związku z tym zmuszony jest do ograniczania kwot indywidualnie przyznawanych zasiłków celowych w taki sposób, aby umożliwić zaspokojenie potrzeb jak największej ilości świadczeniobiorców. Organ zaznaczył, że w związku z ograniczonymi możliwościami jakimi dysponuje organ na wypłatę fakultatywnych świadczeń, zasiłek ten nie może stanowić pełnego zabezpieczenia potrzeb starających się. Ze względu na ważny interes strony organ nadał decyzji rygor natychmiastowej wykonalności - zgodnie z treścią art. 108 Kodeksu postępowania administracyjnego. Od powyższej decyzji odwołanie wniosła S. J. zarzucając, że decyzja nie uwzględnia dobra rodziny. Podała, że mając 81 lat w dalszym ciągu wychowuje i utrzymuje wnuków – 30 letniego P. J. i 20 letniego J. K., albowiem P. J. choruje na depresję, nadciśnienie tętnicze i ma problemy dermatologiczne, co powoduje, że znaczną część wynagrodzenia, które uzyskuje z tytułu pracy w B przeznacza na zakup lekarstw, a J. K. nie pracuje, choruje na genetyczną łuszczycę i był w stałym leczeniu Uniwersyteckiego Szpitala Dziecięcego. Podała, że powyższe okoliczności sprawiają, że zmuszona jest sama ponosić koszty utrzymania domu, pomimo tego, że jest osobą niepełnosprawną o znacznym stopniu niepełnosprawności, ma wszczepione bajpasy i przeszła kilka operacji (kolana, kręgów szyjnych), a jej emerytura wynosi ok. 1.100 zł. Odwołująca się podała ponadto, iż jej mąż T. J. także jest poważnie chory, porusza się na wózku inwalidzkim i przebywa na Oddziale Opiekuńczym Szpitala, gdyż opieka domowa nad nim przekraczała możliwości skarżącej. Decyzją z dnia 28 września 2018 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze działając na podstawie art. 138 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. (Dz. U. z 2017 r., poz. 1257) - Kodeks postępowania administracyjnego (k.p.a.) oraz art. 8, art. 39 i art. 41 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2016 r., poz. 930), utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu Kolegium podało, że S. J. ma dochody w wysokości 1093,96 zł miesięcznie (w miesiącu poprzedzającym złożenie przez nią wniosku tj. sierpień 2018 r.), a więc przekracza kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej określone w art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, wynoszące na dzień wydania decyzji 634 zł i tym samym nie spełnia warunku do przyznania zasiłku celowego. Zdaniem Kolegium, organ I instancji prawidłowo przeprowadził postępowanie dowodowe mające na celu ustalenie sytuacji materialnej wnioskodawczyni poprzez przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. Według organu odwoławczego, decyzja organu I instancji spełnia kryteria pozwalające na wykluczenie dowolności przy jej podejmowaniu, bowiem organ wyjaśnił w uzasadnieniu, dlaczego przyznał skarżącej świadczenie w postaci tego zasiłku oraz przedstawił motywy, którymi kierował się podejmując zaskarżoną decyzję. Kolegium podkreśliło, że świadczenie z pomocy społecznej z jednej strony musi być wyznaczone przez potrzeby wnioskodawcy na poziomie pozwalającym na ich zaspokojenie na podstawowym poziomie, a z drugiej strony wysokość świadczenia wyznaczają rzeczywiste możliwości ośrodka pomocy społecznej. Organ podkreślił, że nie pozostawiono skarżącej bez pomocy, albowiem przyznano jej świadczenie w postaci zasiłku celowego specjalnego w wysokości 250 zł. Zdaniem Kolegium, motywy podjęcia decyzji zostały wyjaśnione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i znalazły potwierdzenie w materiale dowodowym znajdującym się w aktach sprawy, a zatem brak było podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji. Podkreślono, że składając wnioski do organów pomocy społecznej skarżąca powinna mieć świadomość, że świadczenie, o które się ubiega nie należy się jej obligatoryjnie, niejako z urzędu, albowiem świadczenie to ma charakter fakultatywny i zostało pozostawione do uznania organu pomocy społecznej. Od powyższej decyzji S. J. wniosła skargę wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jej złożenia, zaskarżając decyzję "w zakresie, w jakim organ nie uwzględnił wniosku skarżącej ponad kwotę 250 zł". Skarżąca zarzuciła naruszenie: 1. przepisów postępowania, tj. art. 7 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a., poprzez brak wszechstronnego rozpatrzenia materiału dowodowego w zakresie sytuacji majątkowej skarżącej, która jest bardzo trudna ze względu na wysokość jej emerytury wynoszącej 1093,96 zł, która jest jedynym źródłem utrzymania skarżącej, a także ze względu na jej podeszły wiek (81 lat), stan zdrowia oraz konieczność utrzymywania dwójki wnuków, którzy – wbrew ustaleniom organu – pozostają wraz ze skarżącą w jednym gospodarstwie domowym, 2. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 41 pkt. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej, zgodnie z którym można przyznać zasiłek celowy nawet w przypadku przekroczenia kryteriów dochodowych w "szczególnie uzasadnionych przypadkach", a sytuacja osobista, rodzinna oraz finansowa skarżącej niewątpliwie taką pomoc uzasadnia. W oparciu o tak postawione zarzuty, skarżąca wniosła "o uchylenie decyzji w zaskarżonej części i na podstawie art. 145a § 1 p.p.s.a. zobowiązanie organu do wydania w terminie 30 dni decyzji o przyznaniu skarżącej zasiłku celowego w pełnej kwocie wnioskowanej przez skarżącą", ewentualnie uchylenie decyzji w zaskarżonej części i w tym zakresie przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu skargi skarżąca ponowiła argumenty zawarte w odwołaniu o utrzymywaniu przez nią dwóch dorosłych wnuków i stwierdziła, że w niniejszej sprawie doszło do naruszenia przepisów art. 41 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, zgodnie z którym można przyznać zasiłek celowy nawet w przypadku przekroczenia kryteriów dochodowych w "szczególnie uzasadnionych przypadkach", a sytuacja osobista oraz finansowa skarżącej niewątpliwie taką pomoc uzasadnia. Skarżąca podała, że nie jest w stanie podjąć żadnego dodatkowego zatrudnienia, które mogłoby podnieść jakość i komfort jej życia i nie może liczyć na męża, który jest poważnie chory i obecnie przebywa na Oddziale Opiekuńczym Szpitala. Stwierdziła, że nie z własnej winy znalazła się w trudnej sytuacji materialnej i osobistej, a jej podeszły wiek, niepełnosprawność oraz problemy zdrowotne członków rodziny to okoliczności wyjątkowe, które wypełniają przesłanki z art. 41 pkt. 1 ustawy o pomocy społecznej. Zdaniem skarżącej, nie stanowi wystarczającego uzasadnienia dla odmownej decyzji okoliczność, że organ nie dysponuje wystarczającymi środkami, aby zabezpieczać potrzeby wszystkich uprawnionych na odpowiednim poziomie, albowiem skarżąca jako osoba uprawniona do zasiłku celowego ma prawo korzystać ze swojego uprawnienia, a rzeczą organu jest pozyskanie odpowiednich środków na ten cel. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko i wniosło o oddalenie skargi. Postanowieniem z dnia 18 marca 2019 r., sygn. akt III SA/Kr 244/19, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie przywrócił skarżącej termin do wniesienia skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wojewódzki Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 z późn. zm.) - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (p.p.s.a.), sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej i stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 2188 z późn. zm.), kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Jednocześnie w oparciu o art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. W ocenie Sądu skarga S. J. jest nieuzasadniona. Należy zauważyć, że przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja wydana w ramach uznania administracyjnego po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego z wniosku skarżącej z dnia 29 sierpnia 2018 r., natomiast z pism skarżącej wynika, że traktuje ona nieprawidłowo swój wniosek jako żądanie przyznania (zasądzenia) od organu konkretnej kwoty, czyli swego rodzaju roszczenie o charakterze cywilnym, co nie jest prawem przewidziane. W skardze skarżąca domaga się przyznania od organu pewnej (bliżej nieokreślonej przez siebie) kwoty "na częściowe pokrycie kosztów zakupu opału", nie przyjmując do wiadomości argumentów organu wynikających z przepisów prawa, w szczególności z ustawy o pomocy społecznej. Ustawa ta, co do zasady, skierowana jest do osób uzyskujących dochody niższe niż przyjęte przez ustawodawcę kryteria dochodowe, którym w przypadku osoby samotnie gospodarującej jest kwota 634 zł miesięcznie (a kwotę niższą w przypadku osoby w rodzinie tworzącej wspólne gospodarstwo domowe). Zgodnie bowiem z treścią art. 8 ust. 1 pkt 1 omawianej ustawy o pomocy społecznej, prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, art. 41, art. 53a i art. 91, przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 634 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej". Z powyższego wynika, że nie wymieniony w przepisie art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy art. 39 ustawy o pomocy społecznej, który precyzuje prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej w postaci zasiłku celowego, uzależnia przyznanie tego zasiłku od powyższego kryterium dochodowego, przy czym wymieniony wyżej art. 39 w ust. 1-2 stanowi: "Art. 39. 1. W celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. 2. Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu." Z powyższego wynika wprost, że zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu opału, o ile dochód osoby samotnie gospodarującej nie przekracza ustalonego - zgodnie z przepisami wykonawczymi - kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, czyli w przypadku skarżącej kwoty 634 zł. Jest niewątpliwym, że dochód skarżącej – emerytura w kwocie 1093,96 zł miesięcznie - przekracza ustalone kryterium dochodowe, a więc zasiłek celowy, o którym mowa w art. 39 ust. 1-2 ustawy o pomocy społecznej skarżącej nie przysługuje. Sąd stwierdza, że mają rację organy administracyjne obu instancji wskazując na przyjęcie w tej sprawie "kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej", albowiem takie oświadczenie złożyła sama skarżąca w dniu 5 września 2018 r. z zaznaczeniem, że jest "świadoma odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia". Zmiana stanowiska skarżącej w toku dalszego postępowania w sprawie może oznaczać, że skarżąca złożyła fałszywe oświadczenie lub że sytuacja w tej kwestii zmieniła się później, co jedynie mogłoby skutkować możliwością złożenia nowego wniosku z ujawnieniem dochodów wszystkich osób wspólnie gospodarujących. W sytuacji więc przekroczenia przez skarżącą "kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej", zdaniem Sądu, organ słusznie rozważył możliwość przyznania skarżącej wsparcia ze środków pomocy społecznej na zasadzie art. 41 omawianej ustawy, który stanowi: "Art. 41. W szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany: 1) specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi; 2) zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową." Sąd zwraca uwagę na to, że zaskarżona decyzja jest decyzją przyznającą skarżącej pomoc materialną w postaci specjalnego zasiłku celowego, o którym mowa w art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, w kwocie 250 zł i jest przyznana na pokrycie części kosztów zakupu opału, o co skarżąca wnioskowała. Oznacza to z kolei, że organy dostrzegły, iż sytuacja skarżącej stanowi szczególnie uzasadniony przypadek, o którym mowa w tym przepisie. Sąd podkreśla, że "szczególnie uzasadniony przypadek" jako pojęcie nieostre należy do tzw. "uznania" organu, które w tym przypadku organ prawidłowo przedstawił wskazując na wiek i niepełnosprawność wnioskującej o pomoc S. J. Sąd mając na względzie wyłącznie charakter zarzutów skarżącej, którym skarżąca niesłusznie przypisuje skutki prawne, zauważa, że skarżąca – wbrew tym zarzutom - ani nie sprecyzowała kwoty o jaką wnioskowała, ani nie wskazała o przyznanie na pokrycie kosztów opału w jakiej części wniosła, ani też nie sprecyzowała o zakup jakiego rodzaju opału chodzi. Sąd wskazuje na powyższe tylko z uwagi na treść pism skarżącej, albowiem w świetle przepisów ustawy o pomocy społecznej okoliczności te nie mają większego znaczenia dla rozstrzygnięć organów pomocy społecznej. Mając powyższe na względzie, Sąd stwierdza, iż skarga S. J. nie zawiera żadnego zarzutu mogącego być uwzględnionym. Jednocześnie Sąd nie dostrzegł uchybień w przeprowadzonym postępowaniu, które miałyby lub mogłyby mieć wpływ na wydane rozstrzygnięcie, a zatem, na podstawie powołanych wyżej przepisów i art. 151 p.p.s.a. skarga uległa oddaleniu - jak w pkt I wyroku. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu Sąd orzekł na podstawie art. 250 p.p.s.a. w zw. z art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. – Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2018 r., poz. 1184 z późn. zm.), określając ich wysokość na podstawie § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2019 r., poz. 18) – jak w pkt II wyroku.