III SA/Kr 248/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym : Przewodniczący : SWSA Elżbieta Kremer po rozpoznaniu w dniu 27 kwietnia 2009r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. R. na orzeczenie Rejonowej Wojskowej Komisji Lekarskiej z dnia 18 grudnia 2008r. Nr [...] w przedmiocie braku związku schorzenia ze służbą wojskową p o s t a n a w i a s k a r g ę o d r z u c i ć. Skarżący J. R. pismem z dnia 2.02.2009r. (data nadania) wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skargę na orzeczenie Rejonowej Wojskowej Komisji Lekarskiej z dnia 18 grudnia 2008r. Nr [...] wydane na podstawie art. 127 § 1 i 138 Kpa oraz § 31 ust. 1, 32 ust. 1 i 2 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 10 maja 2004r. w sprawie orzekania o zdolności do zawodowej służby wojskowej oraz właściwości i trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach (Dz. U. Nr 133, poz. 1422), rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z 10 stycznia 2006r. w sprawie orzekania o inwalidztwie żołnierzy zawodowych, żołnierzy zwolnionych z zawodowej służby wojskowej oraz emerytów i rencistów wojskowych, a także właściwości i trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach (Dz. U. Nr 12, poz. 75), rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z 31 marca 2003r. w sprawie ustalenia wykazu chorób powstałych w związku ze szczególnymi właściwościami lub warunkami służby wojskowej oraz chorób i schorzeń, które istniały przed powołaniem do służby wojskowej, lecz uległy pogorszeniu lub ujawniły się w czasie trwania służby wskutek szczególnych właściwości lub warunków służby na określonych stanowiskach (Dz. U. Nr 62, poz. 567), rozporządzenia MON z dnia 1 sierpnia 2003r. w sprawie ustalenia wykazu chorób, pozostających w związku ze służbą wojskową, z tytułu których przysługują świadczenia odszkodowawcze (Dz. U. Nr 143, poz. 1397) i na podstawie rozporządzenia MON z dnia 25 czerwca 2004r. w sprawie orzekania o zdolności do czynnej służby wojskowej oraz trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach (Dz. U. Nr 151, poz. 1595) - utrzymujące w mocy zaskarżone przez J. R. orzeczenie Terenowej Wojskowej Komisji Lekarskiej Nr [...] z [...] 2008r. stwierdzające trwałą i całkowitą niezdolność do zawodowej służby wojskowej (kategorie N) a w pkt 10 orzeczenia stwierdzające, że schorzenia wymienione w pkt 1,6,4 pozostają w związku ze służbą wojskową a schorzenia wymienione w pkt 2, 3, 5 i 7 nie są związane ze służbą wojskową. Podniósł w niej, że Komisja Lekarska w sposób nierzetelny zapoznała się z dokumentacją lekarską zamieszczoną w Książeczce Zdrowia Żołnierza Zawodowego. M.in. zauważył, że na str. 14 pod datą 28.02.1987r. widnieje wpis lekarza o przebytym urazie spowodowanym upadkiem na schodach w budynku sztabu w godzinach pracy. Od tego zdarzenia w okolicy ledźwiowo - krzyżowej odczuwa dolegliwości bólowe. Ponadto przez cały okres służby pracował w systemie dyżurów 24 - godzinnych a jego praca polegała na zabezpieczeniu lotów i przelotów samolotów wojskowych, co wiązało się z wymuszoną postawą ciała z uwagi na pracę siedzącą przez 12-16 godz. w jednej pozycji. W jego ocenie istnieje związek przyczynowo - skutkowy między wspomnianym wyżej urazem a charakterem jego pracy (długotrwałe obciążenie ograniczonych grup mięśni, przymusowa postawa ciała, narażenie na stały ucisk i nadmierne obciążenie aparatu kostno - stawowego w okolicy krzyżowo - lędźwiowej). W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej odrzucenie podkreślając, że w zakresie ustalenia związku stwierdzonych schorzeń ze służbą wojskową skarga do sądu administracyjnego nie przysługuje. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Podstawową kwestią w niniejszej sprawie jest kwestia dopuszczalności wniesienia opisanej powyżej skargi na orzeczenie Rejonowej Wojskowej Komisji Lekarskiej z dnia 18.12.2008r. Nr [...] w przedmiocie braku związku rozpoznanego u niego schorzenia ze służbą wojskową, gdyż treść skargi J. R. wyraźnie odnosi się do tego fragmentu orzeczenia. Zgodnie z utrwaloną linią orzeczniczą prezentowaną zarówno w orzecznictwie Sądu Najwyższego (por. uchwała 7 sędziów SN z 27.10.1999r., III ZP 9/99), jak i Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie 7 sędziów NSA z dnia 6.11.2000r., ONSA 2001/2/47) "od orzeczenia wojskowej komisji lekarskiej, o której mowa w art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U z 1992 r. Nr 4, poz. 16 ze zm.), w zakresie dotyczącym oceny stanu zdrowia żołnierza i ustalenia związku stwierdzonych schorzeń ze służbą wojskową do celów odszkodowawczych lub zaopatrzenia emerytalnego (rentowego), skarga do Naczelnego Sądu Administracyjnego nie przysługuje". Pomimo zmian w stanie prawnym, jakie nastąpiły od czasu wydania przedmiotowych orzeczeń, tezy w nich zawarte nadal pozostają aktualne. Należy bowiem zauważyć, że stanowiące podstawę do wydania zaskarżonego orzeczenia rozporządzenie MON z dnia 25 czerwca 2004 r. w sprawie orzekania o zdolności do czynnej służby wojskowej oraz trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach, które zastąpiło wcześniejsze rozporządzenie z dnia 10 czerwca 1992 r., regulujące właściwość i tryb postępowania wojskowych komisji lekarskich, w § 13 stanowi wyraźnie, że "Orzekając o zdolności lub niezdolności do czynnej służby wojskowej, w razie stwierdzenia u żołnierza niezawodowego choroby lub ułomności, wojskowa komisja lekarska orzeka również o związku lub braku związku tej choroby lub ułomności z czynną służbą wojskową, kierując się kryteriami zdrowotnymi określonymi w wykazie chorób i stanów chorobowych, ustalonym na podstawie art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin (Dz. U. z 2002 r. Nr 9, poz. 87, z późn. zm.). Należy podkreślić, że orzekanie w tym przedmiocie przez właściwe wojskowe komisje mieści się w granicach upoważnienia ustawowego, na jakie powołuje się przedmiotowe rozporządzenie, to jest art. 30a ust 4 pkt 6 ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej. Zatem, poprzez wprowadzoną konstrukcję prawną odesłania, w zakresie orzekania przez komisje wojskowe w przedmiocie związku schorzenia ze służbą wojskową zastosowanie mieć będą przepisy zawarte w innych ustawach niż ustawa o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej. Sama w/w ustawa nie odnosi się bowiem do zagadnienia związku chorób, ułomności, wypadków, uszczerbku na zdrowiu lub śmierci ze służbą wojskową, a jedynie dotyczy samego określenia kategorii zdolności do czynnej służby wojskowej poborowych, żołnierzy w czynnej służbie i żołnierzy rezerwy. Ustalanie związku określonych zdarzeń ze służbą wojskową jest przedmiotem innych ustaw, w tym w szczególności ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin (Dz. U. Nr 9, poz. 87), a także ustawy z dnia 11 kwietnia 2003r. o świadczeniach odszkodowawczych przysługujących w razie wypadków i chorób pozostających w związku ze służbą wojskową (Dz. U. Nr 83, poz. 760.). Z powołanych ustaw wynika, że wprawdzie ustalanie chorób lub uszczerbku na zdrowiu oraz ich związku ze służbą wojskową należy do wojskowych komisji lekarskich, lecz prawo do świadczeń oraz ich zakres i wysokość z powyższych tytułów ustalają inne organy w drodze decyzji administracyjnych, od których przysługuje zainteresowanemu odwołanie do właściwego sądu według zasad określonych w przepisach kodeksu postępowania cywilnego. Z tych przepisów zatem wynika, iż orzeczenia wojskowych komisji lekarskich dotyczące ustalania określonych schorzeń i ich związku ze służbą wojskową nie mają w pełni samodzielnego bytu w tym znaczeniu, że podlegają kontroli sądów powszechnych w postępowaniu o prawo do świadczeń przysługujących z powyższych tytułów, o ich zakres i wysokość. Powyższe wykazuje, że orzeczenia wojskowych komisji lekarskich można podzielić na dwie główne odrębne grupy. Jedna grupa orzeczeń dotyczy zagadnień zdolności do służby wojskowej - czynnej lub zawodowej w ramach dwóch ustaw: o powszechnym obowiązku obrony RP i o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, to jest zagadnień ustalania stanu zdrowia danej osoby na potrzeby zaliczenia jej do określonej kategorii zdolności do służby wojskowej w celu powołania jej lub przyjęcia do odbycia tej służby albo zwolnienia ze służby wojskowej. Te orzeczenia wojskowych komisji lekarskich mają byt w pełni autonomiczny: ostateczne orzeczenie komisji w tym przedmiocie jest wiążące dla innych administracyjnych organów właściwych w sprawach powołania lub przyjęcia określonej osoby do odbycia służby wojskowej albo do zwolnienia ze służby, przy czym powołanie do służby wojskowej lub zwolnienie z tej służby następuje w trybie administracyjnym przez wydanie decyzji administracyjnej, podlegającej zaskarżeniu do sądu administracyjnego. Ze względu na jednolity, administracyjny tryb postępowania zarówno w kwestii zaliczenia danej osoby do określonej kategorii zdolności do służby wojskowej, jak i samej zdolności do tej służby, orzeczenia wojskowych komisji lekarskich w tej kwestii są wiążące dla innych organów rozstrzygających o powołaniu danej osoby do służby wojskowej lub zwolnieniu z tej służby i podlegają odrębnemu zaskarżeniu do sądu administracyjnego. Druga grupa orzeczeń wojskowych komisji lekarskich to orzeczenia ustalające schorzenia (stan zdrowia) danej osoby i ich związek ze służbą wojskową do celów odszkodowawczych lub rentowych albo zaopatrzenia emerytalnego, przysługujących na podstawie innych ustaw niż ustawa o powszechnym obowiązku obrony RP i z takim orzeczeniem mamy do czynienia w przedmiotowej sprawie. Orzeczenia takie nie mają wiążącego charakteru dla sądów powszechnych właściwych do rozpoznawania odwołań od decyzji administracyjnych wydanych na podstawie orzeczeń tych komisji, ale przez inne organy, właściwe w przedmiocie ustalenia prawa do określonych świadczeń, ich zakresu i wysokości. Takie orzeczenia komisji poddawane są autonomicznej kontroli przez sądy powszechne w ramach rozpoznawania odwołań od decyzji o świadczeniach odszkodowawczych, rentowych lub z zakresu zaopatrzenia emerytalnego. Analiza obowiązującego stanu prawnego zatem prowadzi do wniosku, że od ostatecznych orzeczeń wojskowych komisji lekarskich, o których mowa w art. 30a ustawy. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej, w zakresie dotyczącym oceny stanu zdrowia poborowego lub żołnierza na potrzeby ustalenia zdolności do służby wojskowej, przysługuje skarga do sądu administracyjnego. Natomiast od orzeczeń wojskowych komisji lekarskich, o których mowa wyżej, ale w zakresie dotyczącym oceny stanu zdrowia żołnierza i ustalenia związku stwierdzonych schorzeń ze służbą wojskową do celów odszkodowawczych lub zaopatrzenia emerytalnego, w tym rentowych, skarga do sądu administracyjnego nie przysługuje. Ponieważ jak wynika wyraźnie z treści skargi, przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest orzeczenie wojskowych komisji lekarskich obu instancji w części uznania związku schorzeń ze służbą wojskową, a nie odniesienie się do kwestii powołania do czynnej służby wojskowej lub zwolnienia z tej służby na podstawie ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej ani ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych - należy stwierdzić niedopuszczalność skargi do sądu administracyjnego w tej sprawie. W części bowiem zaskarżonej niniejszą skargą orzeczenie komisji wojskowej stanowi sprawę cywilną w rozumieniu art. 1 Kodeksu postępowania cywilnego, a z art. 2 kpc wynika, że do rozpoznawania spraw cywilnych powołane są sądy powszechne, o ile sprawy te nie należą do właściwości sądów szczególnych, oraz Sąd Najwyższy. Tymczasem zakres kontroli działalności administracji publicznej i stosowania przez wojewódzkie sądy administracyjne środków przewidzianych w ustawie z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi określa art. 3 § 1-3 tej ustawy. Obejmuje on m.in. skargi na: decyzje administracyjne, postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, lub rozstrzygające sprawę co do istoty, a także inne niż określone w pkt 1-3 § 2 art.3 w/w ustawy akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa. Zaskarżone niniejszą skargą orzeczenie w zakresie związku stwierdzonego schorzenia ze służbą wojskową pozostaje więc poza wskazanym w art. 3 cytowanej ustawy zakresem kognicji sądu administracyjnego. Brak zatem w niniejszej sprawie podstaw prawnych do rozpoznania skargi. Wobec powyższego, z uwagi, że niniejsza skarga nie mieści się w granicach kognicji sądu administracyjnego wyznaczonej treścią art. 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd odrzucił skargę na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 tej ustawy.