III SA/Kr 248/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Dąbek (spr.) Sędziowie WSA Maria Zawadzka WSA Barbara Pasternak Protokolant Ewelina Kalita po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 lipca 2014 r. sprawy ze skargi Z. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 20 grudnia 2013 r. nr [ ] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz odmowy odroczenia terminu spłaty I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na rzecz adwokata R. P. Kancelaria Adwokacka [....] w K. kwotę 240,00 (słownie: dwieście czterdzieści) złotych tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, podwyższoną o stawkę podatku od towarów i usług obowiązującą dla tego rodzaju czynności w dniu orzekania. wyroku WSA w Krakowie z dnia 3 lipca 2014 r. Decyzją z dnia [...] 2013 r. nr [...] Prezydent Miasta zobowiązał Z. M. do zwrotu kwoty 500 zł wraz z odsetkami ustawowymi należnymi od dnia spłaty, z tytułu wypłaconych S. Z. świadczeń z funduszu alimentacyjnego za okres od 1.09.2012 r. do 30.09.2012 r. Łączna kwota podlegająca zwrotowi wyniosła 540,25 zł. Pismem z dnia 23 czerwca 2013 r. Z. M. złożył wniosek o umorzenie lub odroczenie spłaty alimentów z powodu jego trudnej sytuacji materialnej i zdrowotnej. Z. M. wyjaśnił, iż jest osobą bezrobotną, zarejestrowaną w Powiatowym Urzędzie Pracy, bez prawa do zasiłku. Ponadto korzysta z pomocy Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej. Z. M. wskazał również, iż choruje na przepuklinę żołądka oraz nadżerki przełyku. Decyzją z dnia [...] 2013 r. nr [...] Prezydent Miasta odmówił umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz S. Z. za okres od dnia 1.09.2012 r. do dnia 30.09.2012 r. w kwocie 500 zł wraz z odsetkami ustawowymi należnymi do dnia spłaty, ustalonych decyzją z dnia [...] 2013 r. nr [...]. Tą samą decyzją Prezydent Miasta odmówił również odroczenia terminu spłaty w/w należności. Organ I instancji ustalił, iż Z. M. jest rozwiedziony i prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Jego jedynym źródłem dochodu jest zasiłek okresowy z powodu bezrobocia w wysokości 271 zł miesięcznie, wypłacany przez MOPS. Organ I instancji dodał, iż Z. M. mieszka u kuzynki i w związku z tym nie ponosi kosztów związanych z utrzymaniem mieszkania. Odnośnie stanu zdrowia Z. M. organ I instancji wskazał, iż ma on przepuklinę żołądka oraz nadżerki przełyku, arytmię serca oraz zwyrodnienie kręgosłupa. Na zakup niezbędnych leków Z. M. wydaje ok. 70-120 zł miesięcznie. Mając powyższe na względzie organ I instancji uznał, iż brak jest nadzwyczajnych, czy losowych przypadków, które uzasadniałyby umorzenie bądź odroczenie terminu spłaty przedmiotowych należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz S. Z. Zdaniem organu, powstałe zadłużenie jest konsekwencją niewywiązywania się na bieżąco przez Z. M. z nałożonego przez sąd obowiązku alimentacyjnego wobec córki. Organ I instancji stwierdził również, iż mimo złego stanu zdrowia Z. M. brak jest dokumentu potwierdzającego, że jest on niezdolny do pracy. W ocenie organu I instancji, Z. M. nie wykorzystuje wszystkich swoich możliwości i uprawnień, gdyż na poczet spłaty istniejącego zadłużenia dotychczas nie dokonano żadnej wpłaty. Podsumowując organ I instancji stwierdził, iż niemożność wywiązywania się przez Z. M. z obowiązku alimentacyjnego wobec córki, nie wynika tylko i wyłącznie z obiektywnie trudnej sytuacji materialnej, spowodowanej jego stanem zdrowia, ale jest konsekwencją uchylania się od odpowiedzialności w tym zakresie. Zdaniem organu I instancji, Z. M. może być osobą aktywną zawodowo i pozyskać środki finansowe na spłatę w/w należności we własnym zakresie. Poza tym umorzenie przedmiotowych należności prowadziłoby do przerzucenia obowiązku utrzymania córki wnioskodawcy na wszystkich podatników, a sprzeciwia się temu interes społeczny. W odwołaniu od powyższej decyzji Prezydenta Miasta Z. M. podniósł, iż jego stan zdrowia nie pozwala mu na podjęcie żadnego zatrudnienia – przeprowadzone u niego badania wykazały zwyrodnienie kręgosłupa, zanik mięśni prawej ręki oraz nerwobóle. Odwołujący się stwierdził, iż wszystkie choroby zostały potwierdzone przez badania lekarskie i brak jest podstaw do ich podważania. Decyzją z dnia 20 grudnia 2013 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 2 pkt 10 i art. 30 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2012 r. poz. 1228 z późn. zm.) oraz art. 138 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego, Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] 2013 r. nr [...]. Swoją decyzję organ II instancji oparł na tych samych co organ I instancji ustaleniach faktycznych odnoszących się do sytuacji materialnej i zdrowotnej odwołującego się. W ocenie Kolegium, sytuacja dochodowa i rodzinna Z. M. nie cechuje się nadzwyczajnością, nie zachodzą żadne okoliczności losowe, które uzasadniałyby umorzenie bądź odroczenie terminu spłaty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz jego córki. Organ II instancji powtórzył za organem I instancji, iż powstałe zadłużenie jest konsekwencją niewywiązywania się strony z obowiązku alimentacyjnego wobec córki na bieżąco. Poza tym w aktach sprawy brak jest orzeczenia o niepełnosprawności Z. M., które jednoznacznie stwierdzałoby brak zdolności do pracy. W związku z powyższym Kolegium uznało, że Z. M. nie wykorzystuje wszystkich swoich możliwości i uprawnień w kierunku poprawy swojej sytuacji materialnej i dochodowej i nie wykonuje nałożonych wyrokiem sądowym obowiązków alimentacyjnych wobec swojej córki. Zdaniem Kolegium, sytuacja odwołującego się nie jest szczególnie ciężka na tle innych osób zobowiązanych do alimentacji swoich dzieci. W skardze na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego Z. M. podniósł, iż do odwołania dołączył wszystkie posiadane przez siebie dokumenty oraz wyjaśnił w nim, że oczekuje na szereg badań specjalistycznych, jednak terminy ich wykonania są odległe. Skarżący dodał również, iż został mu przyznany stopień niepełnosprawności. Obecnie skarżący oczekuje na rehabilitację, gastroskopię, wizytę u neurochirurga, okulisty oraz badania wątroby, gdyż uległa uszkodzeniu przez leczenie farmakologiczne związane z chorobą żołądka. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniosło o oddalenie skargi. W piśmie z dnia 21 maja 2014 r. pełnomocnik z urzędu skarżącego wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji SKO oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Zaskarżonej decyzji pełnomocnik skarżącego zarzucił naruszenie art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego. Pełnomocnik skarżącego wskazał, iż decyzja wydana na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów jest decyzją podejmowaną w ramach uznania administracyjnego i może być wydana po dokonaniu właściwego ustalenia stanu faktycznego i jego ocenie. Zdaniem pełnomocnika skarżącego, Kolegium nie ustaliło w sposób prawidłowy stanu faktycznego niniejszej sprawy, gdyż nie wzięło pod uwagę złego stanu zdrowia skarżącego. Skoro bowiem skarżący nie jest w stanie utrzymać w dłoni szklanki, to nie jest też w stanie podjąć zatrudnienia w zawodzie technika chemika, który wymaga sprawności manualnej. Dolegliwości skarżącego stanowią więc przeszkodę w podjęciu przez niego pracy w wyuczonym zawodzie. W ocenie pełnomocnika skarżącego, błędne jest stanowisko organu, że ciężka sytuacja finansowa skarżącego wynika z niepłacenia przez niego alimentów, gdyż to raczej niepłacenie alimentów jest konsekwencją jego ciężkiej sytuacji finansowej. Nie jest również trafne stanowisko organu, że skarżący nie wykorzystuje wszystkich swoich możliwości, aby poprawić swoją sytuację. W obecnym bowiem stanie zdrowotnym skarżący winien zająć się poprawą tego stanu, by móc w przyszłości lepiej funkcjonować w życiu codziennym i na rynku pracy. Takie działanie można, zdaniem pełnomocnika skarżącego, uznać za wykorzystywanie możliwości. Pełnomocnik skarżącego uważa zatem, że w niniejszej sprawie nie doszło do właściwej oceny stanu faktycznego, co doprowadziło do przekroczenia granic uznania administracyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. przez kontrolę administracji publicznej. Kontrola działalności organów administracyjnych sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla je w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm., zwanej dalej p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala (art. 151 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W ocenie Sądu wniesiona w niniejszej sprawie skarga zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem skargi Z. M. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta o odmowie umorzenia skarżącemu należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby uprawnionej – S. Z. oraz o odmowie odroczenia terminu spłaty tych należności. Obydwie decyzje zostały wydane na podstawie przepisów ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2012 r. poz. 1228 z późn. zm.). Zgodnie z treścią art. 27 ust. 1 tej ustawy dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. W art. 30 ust. 2 omawianej ustawy ustawodawca przewidział jednak, iż na wniosek dłużnika alimentacyjnego organ właściwy wierzyciela może umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Z brzmienia art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów wynika, że decyzja wydawana na jego podstawie zapada w ramach tzw. uznania administracyjnego. Działanie w ramach uznania administracyjnego nie oznacza jednak dowolności. Obowiązkiem organów orzekających w niniejszej sprawie było zbadanie i rozpatrzenie na podstawie całokształtu zebranego materiału dowodowego, z uwzględnieniem określonych w art. 30 ust. 2 w/w ustawy, czy istnieją podstawy do umorzenia wobec skarżącego należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Wydanie decyzji o umorzeniu należności alimentacyjnych powinno było zatem zostać poprzedzone wyjaśnieniem rzeczywistej sytuacji strony w aspektach sytuacji dochodowej i rodzinnej, a uzasadnienie decyzji zawierać ocenę tej sytuacji. Zdaniem Sądu, w rozpoznawanej sprawie organy administracyjne obu instancji dopuściły się naruszenia art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów przez jego błędną wykładnię. Jak wynika z treści art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, rozstrzygając o umorzeniu dłużnikowi alimentacyjnemu jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, organ administracyjny bierze pod uwagę sytuację dochodową i rodzinną dłużnika. Orzekające w niniejszej sprawie organy dokonały analizy sytuacji dochodowej i zdrowotnej skarżącego i uznały, że brak jest nadzwyczajnych czy losowych przypadków, które uzasadniałyby umorzenie bądź odroczenie terminu spłaty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Zdaniem organów obu instancji, mimo złego stanu zdrowia skarżącego, brak jest w aktach dokumentu potwierdzającego, że jest on niezdolny do pracy. W związku z tym organy administracyjne uznały, że skarżący nie wykorzystuje wszystkich swoich możliwości, by poprawić swoją sytuację. Zdaniem Sądu, takie stanowisko organów obu instancji nie znajduje należytego uzasadnienia w realiach niniejszej sprawy. Pokreślić trzeba, iż organy administracyjne powinny były dogłębnie przeanalizować aktualną sytuację dochodową i zdrowotną skarżącego. Tymczasem organy w ogóle nie ustosunkowały się do argumentów skarżącego, że jego zły stan zdrowia uniemożliwia mu podjęcie pracy. Swoją analizę stanu zdrowia skarżącego organy ograniczyły do stwierdzenia, że skoro w aktach brak jest orzeczenia o niepełnosprawności, to skarżący jest zdolny do pracy. Natomiast z nadesłanych przez skarżącego pism i z dołączonej do nich dokumentacji wynika, że jest on osobą ciężko chorą, cierpiącą na przepuklinę żołądka oraz nadżerki przełyku, arytmię serca, zwyrodnienie kręgosłupa oraz paraliż prawej ręki. Organy administracyjne nie podjęły żadnych działań celem zweryfikowania twierdzeń skarżącego oraz ustalenia jaki wpływ te schorzenia mają na jego zdolność do pracy. Jeśli chodzi o uzasadnienie braku umorzenia zaległości alimentacyjnych, organy odwołały się do interesu społecznego wskazując, że byłby on naruszony, gdyby poprzez umorzenie przedmiotowych należności doszło do przerzucenia obowiązku utrzymania córki wnioskodawcy na wszystkich podatników. Organ nie podał jednak argumentacji zmierzającej do wyważenia tego interesu ze słusznym interesem strony, a zatem nie zrealizował wymogów wynikających z art. 7 kpa. Jeśli natomiast chodzi o odmowę odroczenia terminu spłaty tych należności, w zaskarżonej decyzji w ogóle nie wskazano żadnych argumentów uzasadniających tę odmowę. Organy administracyjne obu instancji dopuściły się zatem naruszenia przepisów postępowania administracyjnego, tj. art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267 z późn. zm., zwanej dalej k.p.a.) poprzez nieustosunkowanie się do podnoszonych przez skarżącego argumentów, a tym samym nie zbadały całości zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. Zaskarżona w niniejszej sprawie decyzja, rozstrzygająca o odmowie umorzenia i odroczenia terminu spłaty, jest decyzją wydawaną w ramach uznania administracyjnego. Istota decyzji podejmowanych w ramach uznania administracyjnego polega na tym, że organ ma wprawdzie możliwość wyboru jednego z możliwych rozwiązań, ale nie ma dowolności wyboru. Dokonanie wyboru musi poprzedzać rzetelne zbadanie stanu faktycznego oraz prawidłowe, wyczerpujące uzasadnienie to wyboru. Tego zaś w niniejszej sprawie organy nie zrobiły. Na marginesie należy zauważyć, że w podstawie prawnej zaskarżonej decyzji Kolegium wskazało, że została ona wydana na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. Przepis ten stanowi, że organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Przekazując sprawę, organ ten powinien wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. Tymczasem w niniejszej sprawie Kolegium nie uchyliło decyzji organu I instancji, lecz utrzymało ją w mocy, a zatem podstawę prawną zaskarżonej decyzji stanowił art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., a nie 138 § 2 k.p.a. Mając powyższe na względzie Sąd uznał, iż decyzje organów I i II instancji zostały wydane z naruszeniem przepisów prawa materialnego w zakresie wyżej opisanym oraz przepisów postępowania, a w związku z tym orzekł jak w pkt I wyroku działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. O wynagrodzeniu dla pełnomocnika przyznanego skarżącemu w ramach prawa pomocy orzeczono w pkt II wyroku na podstawie art. 250 p.p.s.a., określając ich wysokość na podstawie § 19 pkt 1 i § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013 r., poz. 461). Mając powyższe na uwadze, orzeczono, jak w sentencji. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy administracyjne winny w sposób prawidłowy przeprowadzić postępowanie administracyjne poprzedzające wydanie rozstrzygnięć w przedmiocie umorzenia należności alimentacyjnych oraz odroczenia terminu ich spłaty, uwzględniając zawartą powyżej ocenę prawną oraz wskazania Sądu dotyczące konieczności uzupełnienia postępowania dowodowego dotyczącego sytuacji zdrowotnej skarżącego oraz dokonania jego prawidłowej oceny. Dopiero na podstawie tak uzupełnionego postępowania mogą zostać wydane rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia należności alimentacyjnych oraz odroczenia terminu ich spłaty, które muszą zawierać szczegółowe uzasadnienia, z odniesieniem się do wszystkich ustalonych elementów stanu faktycznego dotyczących stanu majątkowego i zdrowotnego skarżącego.