III SA/Kr 253/10

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Grzegorz Karcz po rozpoznaniu w dniu 16 lipca 2010r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Z. Ś. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi Z. Ś. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 1 lutego 2010 r. nr [...] w przedmiocie dodatku mieszkaniowego postanawia: I. umorzyć postępowanie w części obejmującej żądanie zwolnienia od kosztów sądowych, II. przyznać skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym i ustanowić dla niego adwokata, którego wyznaczy Okręgowa Rada Adwokacka. Skarżący w złożonym na urzędowym formularzu "PPF" wniosku o przyznanie prawa pomocy domagał się zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Oświadczył, że nie zatrudnia i nie pozostaje w innym stosunku prawnym z jakimkolwiek kwalifikowanym pełnomocnikiem. Objaśniając swoją sytuację rodzinną podał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i dwiema córkami. Określając majątek swój i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym uwidocznił, że w jego skład wchodzi 41 metrowe mieszkanie. Nie posiada zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. Miesięczne dochody swego gospodarstwa domowego oszacował na 1300 zł wynagrodzenia za pracę. Uzasadniając swoje starania wyraził swoje opinię na temat prawa i funkcjonowania organów. Mając na uwadze powyższe zważyć należało co następuje: Skoro niniejsza sprawa ma za swój przedmiot "dodatek mieszkaniowy" oznacza to, że przynależy do spraw z zakresu pomocy i opieki społecznej. Tym samym skarżący jest z mocy prawa zwolniony z obowiązku uiszczania opłat sądowych jak i ponoszenia wydatków (art. 239 pkt. 1 lit. a ppsa w związku z art. 241 ppsa). W konsekwencji uznania, że skarżący korzysta z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych - co oznacza całkowite zwolnienie strony z obowiązku wnoszenia zarówno opłat sądowych jak i ponoszenia wydatków - wniosek skarżącego należało uznać w tym zakresie za bezprzedmiotowy i w związku z tym postanowiono jak w sentencji działając na zasadzie art. 161 §1 pkt. 3 ppsa w związku z art. 258 §1 i §2 pkt. 7 ppsa. Bezprzedmiotowość wniosku o zwolnienie od kosztów pozostaje bez wpływu na drugie z żądań skarżącego a mianowicie o ustanowienia adwokata. Zgodnie z aktualnymi poglądami doktryny sąd nie jest związany żądaniem strony zawartym we wniosku o przyznanie pomocy byleby tylko nie wyszedł ponad żądanie strony (por. komentarz J.P Tarno do art. 246 w : Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2004). Logiczną konsekwencją przedstawionego stanu rzecz jest więc, że w sytuacji gdy strona domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, sąd może przyznać jej to prawo w zakresie częściowym obejmującym tylko ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika (art. 245 §3 in fine ppsa). Oczywiście pod warunkiem, uprzedniego złożenia oświadczenia, którym strona wykaże, że nie jest wstanie ponieść opłat za jego czynności w postępowaniu przed sądami administracyjnymi bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 §1 pkt. 2 ppsa). Wskazując na powyższe równocześnie zwrócenia uwagi wymaga, że zestawienie przepisów art. 252 ppsa i art. 255 ppsa pozwala dojrzeć przyjętą przez ustawodawcę konstrukcję prawną, która opiera się na założeniu, że jeżeli oświadczenie strony pozwala na zorientowanie się w sytuacji strony i nie wzbudza istotnych wątpliwości to tym samym nie ma obowiązku wzywania strony o składanie dodatkowych oświadczeń i przedkładanie dokumentów źródłowych. Oznacza to, że jeżeli na podstawie przyjętego oświadczenia sąd dojdzie do przekonania, że ma do czynienia z osobą "biedną" w potocznym tego słowa znaczeniu lub stwierdzi, że wymagane koszty postępowania pozostają w takiej dysproporcji z deklarowanym przez nią stanem majątkowym, że strony nie będzie stać na ich poniesienia to może wydać rozstrzygniecie bez konieczności prowadzenia dalszych czynności. W realiach niniejszej sprawy skarżący złożył oświadczenie o jakim mowa w art. 252 ppsa wskazując na swój stan rodzinny, posiadany majątek, wysokość i źródło dochodów. Obrazuje ono, że czteroosobowa rodzina nie należy do zamożnych. Tak bowiem wypada postrzegać osoby dysponujące niewielkimi środkami finansowymi, które w przeliczeniu na osobę w rodzinie oscylują wokół kryterium ubóstwa wyznaczonego przepisami o pomocy społecznej (1300/4=325). Z zasad doświadczenia życiowego wynika, że środki na takim poziomie wystarczają opędzenie najbardziej podstawowych potrzeb życia codziennego i skromną egzystencję. Z tego względu nie było potrzeby wzywania skarżącego o składanie dodatkowych oświadczeń. Okoliczność, że do skarżącego należy mieszkanie które zaspakaja potrzeby mieszkaniowe jego rodziny nie zmienia tego spojrzenia. Dokonania bowiem jakichkolwiek rozporządzeń tym składnikiem majątkowym godziłoby w podstawy egzystencji tych ludzi. Biorąc to wszystko pod uwagę i przewidując tylko minimalny koszt opłat za czynności adwokatów w postępowaniu przed sądami administracyjnymi można zaś stwierdzić, że choć obiektywnie koszty te są niewielkie to jednak skarżący nie będzie w stanie ponieść ich bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego siebie i rodziny. To prowadzi do konkluzji, że można udzielić mu pomocy o którym to prawie traktują przepisy oddziału 2 rozdziału III działu V ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i ustanowić na jego rzecz adwokata opłaconego ze środków budżetowych Skarbu Państwa. Okoliczność poczynienia przez skarżącego na rubryce 13 formularza PPF adnotacji o treści "brak znajomości art. 233 §1" (Kodeksu karnego – przyp. RWSA) jest prawnie nierelewantna. Zgodnie bowiem ze stanowiskiem 7 sędziów NSA wyrażonym w uzasadnieniu uchwały z dnia 20 maja 2010 r. (sygn. akt. I OPS 11/09) ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie nadała sądowi uprawnienia do uprzedzenia składającego wniosek o przyznanie prawa pomocy o odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia a w związku z tym zawarte w rubryce 13 formularza PPF sformułowanie "Oświadczam, że znana mi jest treść art. 233 §1 Kodeksu karnego o odpowiedzialności karnej za podanie nieprawdy lub zatajenie prawdy" nie czyni zadość wymogowi przewidzianemu w §2 art. 233 k.k., który w myśl §6 stosuje się odpowiednio do składającego oświadczenie. Ten ostatni przepis (§2) wymaga, aby przepisy ustawy na podstawie których prowadzone jest postępowanie przewidywały możliwość złożenia oświadczenia pod rygorem odpowiedzialności karnej. Uprawnienia takiego nie kreuje natomiast akt rangi podstawowej jakim jest rozporządzenie wykonawcze Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru oraz sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu udokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz.U. 03/227/2245). Poza tym nie można tracić z pola widzenia także i tego, że w przypadku gdyby okazało się, że okoliczności na podstawie których przyznano stronie prawo pomocy nie istniały lub przestały istnieć, sąd w oparciu o art. 249 ppsa może cofnąć przyznane skarżącemu prawo pomocy. Na chwilę obecną brak jest jednak wystarczających podstaw do uznania, że sytuacja taka ma miejsce a na wzmiankę skarżącego należy patrzeć przez pryzmat jego nieporadności, do czego skłania także i lektura pozostałych pism procesowych. Z przytoczonych względów orzeczono jak w punkcie drugim sentencji na podstawie art. 246 § 1 pkt. 2 ppsa w związku z art. 245 § 3 ppsa.