III SA/Kr 257/18

|Sygn. akt III SA/Kr 257/18 | [pic] W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 4 lipca 2018 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Janusz Kasprzycki, Sędziowie: WSA Ewa Michna (spr.), WSA Hanna Knysiak-Sudyka, Protokolant: Tomasz Famulski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 lipca 2018 r., sprawy ze skargi B. Ł. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 11 stycznia 2018 r. nr [...] w przedmiocie skierowania na kontrolne sprawdzenie kwalifikacji I. skargę oddala, II. przyznaje od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - na rzecz adwokata M. P. – Ł. kwotę 240 zł (słownie: dwieście czterdzieści złotych) tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu podwyższoną o stawkę podatku od towarów i usług przewidzianą dla tego rodzaju czynności w przepisach o podatku od towarów i usług, obowiązującą w dniu orzekania o tych opłatach. Uzasadnienie: Decyzją z dnia [...] 2013 r. ([...]) Starosta skierował B. Ł. (skarżąca) na kontrolne sprawdzenie kwalifikacji w zakresie kategorii prawa jazdy A, B, B+E, C, C+E, D, D+E w trybie art. 114 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1260 z późn. zm.) w związku z przekroczeniem 24 punktów za naruszenie przepisów ruchu drogowego. W uzasadnieniu decyzji wskazał, że skarżąca od 7 marca 2015 r. do 12 października 2015 r. naruszyła wielokrotnie przepisy ruchu drogowego za co otrzymała 25 punktów karnych. W odwołaniu skarżąca zwróciła uwagę na swoją trudną sytuację materialną i bytową. Wskazała, że samotnie wychowuje dwójkę dzieci (córka 12 lat, syn 14 miesięcy), jest bezrobotna, a komornicza egzekucja alimentów od ojca dzieci nie przynosi żadnych efektów. Dodała, że utrata prawa jazdy spowoduje, że sytuacja materialna rodziny stanie się jeszcze trudniejsza, gdyż wykonanie decyzji pozbawi ją uprawnień do wykonywania zawodu kierowcy, który to zawód wykonuje od 8 lat. Decyzją z dnia 11 stycznia 2018 r. ([...]) Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Organ odwoławczy zaznaczył, że przekroczenie 24 punktów wiąże się z przyjęciem domniemania, iż zachowanie kierującego na drodze budzi uzasadnione zastrzeżenia co do posiadanych przez niego kwalifikacji, gdyż nie stosuje się on do powszechnie obowiązujących zasad ruchu drogowego. Ochrona bezpieczeństwa ruchu drogowego wymaga, aby organ uprawniony do wydawania uprawnień do prowadzenia pojazdów czuwał nie tylko nad tym, aby otrzymały je osoby mające odpowiedni kwalifikacje, ale także kontrolował, czy nie utraciły one tychże kwalifikacji. Dalej organ odwoławczy wskazał, że z wniosku z dnia 20 października 2017 r. o skierowanie B. Ł. na kontrolne sprawdzenie kwalifikacji wynikało przekroczenie przez nią 24 punktów w okresie od 7 marca 2017 r. do 12 października 2017 r. Skarżąca wielokrotnie naruszyła przepisy ruchu drogowego tj.: - 7 marca 2015 r. - T, ul. L - samochód osobowy, CO6 - niedostosowanie się do znaku B-1 "zakaz ruchu w obu kierunkach" - 5 pkt; - 4 marca 2015 r. – K, al. K, Autobus, Mikrobus A02 - spowodowanie zagrożenia bezpieczeństwa ruchu drogowego - kolizja drogowa – 6 pkt.; - 5 czerwca 2015 r. - Ł, ul. P - Samochód ciężarowy/ciągnik siodłowy, A02 - spowodowanie zagrożenia bezpieczeństwa ruchu drogowego - kolizja drogowa - 6 pkt; - 3 lipca 2015 r. - K - obszar Wiejski, A, Autobus, Mikrobus, E02 - przekroczenie prędkości od 41 do 50 km/h - 8 pkt; - 12 październik 2015 r. - S, K 7 Autobus, Mikrobus, KOS – kierowanie pojazdem nie mając przy sobie wymaganych dokumentów - 0 pkt. W takiej sytuacji organ l instancji obowiązany był wydać zgodnie z art. 114 ust 1 pkt 1 lit b Prawa o ruchu drogowym decyzje o skierowaniu na kontrolne sprawdzenie kwalifikacji, gdyż decyzja taka miała charakter decyzji związanej. Zgodnie z §7 ust. 1 i 2 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 25 kwietnia 2012 r. w sprawie postępowania z kierowcami naruszającymi przepisy ruchu drogowego (Dz. U. poz. 488) oraz ww. przepisami ustawy - Prawo o ruchu drogowym wniosek Komendanta Wojewódzkiego Policji stanowił dla organu właściwego w sprawach dotyczących uprawnień do kierowania pojazdami, samoistną podstawę do skierowania na kontrolne badania kwalifikacji kierowcy. Podniesione przez skarżącą w odwołaniu argumenty dotyczące sytuacji materialnej bytowej rodziny oraz samotnego wychowywania dzieci, choć bardzo istotne, nie mogły więc zostać uwzględnione chociażby przez wspomniany "związany" charakter decyzji o skierowaniu na kontrolne sprawdzenie kwalifikacji. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca zarzuciła, że przepisy przewidujące kierowanie kierujących pojazdami, którzy przekroczyli 24 punkty karne w okresie jednego roku, są niekonstytucyjne. Sprzeczne z zasadą równości miało być nakazanie sprawdzenie kwalifikacji w zakresie wszystkich kategorii praw jazdy, co powodowało, że kierowca posiadający kilka kategorii praw jazdy ponosił nieporównywalnie większe konsekwencji niż za to samo wykroczenie kierowca z jedną kategorią. Wskazała również, że kara ta jest dla niej szczególnie dotkliwa, jako dla kierowcy zawodowego bowiem wiele lat pracowała na to aby uzyskać uprawnienia do kierowania pojazdami, co dodatkowo było bardzo kosztowne. Skarżąca wyliczyła koszty ponownych egzaminów na kwotę łącznie 1085 zł i wskazała, że konieczność opłacenia egzaminów pozbawiłaby jej dzieci podstawowych potrzeb życiowych. Na rozprawie w dniu 4 lipca 2018 r. ustanowiony w sprawie pełnomocnik z urzędu rozszerzył zarzuty skargi wskazując, że §7 rozporządzenia wykonawczego jest sprzeczny z Konstytucją tj. zasadą proporcjonalności. Wniósł o wystąpienie z pytaniem prawnym do Trybunału Konstytucyjnego bądź o dokonanie rozproszonej kontroli konstytucyjności ww. przepisu. Wniósł o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, oświadczając, że koszty te nie zostały uiszczone w całości, ani w części. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje. Skarga nie była zasadna. Trudna sytuacja materialna kierowcy nie stanowi podstawy do odstąpienia przez starostę od skierowania na kontrolne sprawdzenie kwalifikacji w przypadku przekroczenia w okresie roku przez tego kierowcę granicy 24 punktów karnych za naruszenie przepisów prawa drogowego. Starosta jest bowiem związany treścią wniosku Komendanta Wojewódzkiego Policji kierowanego w trybie art. 114 ust. 1 pkt 1 lit. b Prawa o ruchu drogowym. Sąd również nie dostrzegł w powołanych przepisach, w tym w § 7 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 25 kwietnia 2012 r. w sprawie postępowania z kierowcami naruszającymi przepisy o ruchu drogowym (oba powołane przepisy straciły moc z dniem 4 czerwca 2018 r.) naruszenia konstytucyjnej zasady równości i proporcjonalności. W aktach sprawy znajduje się wniosek Komendanta Wojewódzkiego Policji, w którym wymieniono szczegółowo poszczególne naruszenia Prawa o ruchu drogowym (zostały opisane w części historycznej uzasadnienia, nie ma więc potrzeby przytaczania ich ponownie). Skarżąca nie kwestionowała opisu naruszeń i ilości wymierzonych punktów. Związanie starosty treścią wniosku Komendanta Wojewódzkiego Policji oznacza, że organ administracyjny musiał wydać decyzję o skierowaniu na egzamin kontrolny – w doktrynie i orzecznictwie tego typu decyzję, którą organ musi wydać zgodnie z obowiązującymi przepisami, określa się jako decyzję "związaną". Organ (tu: starosta) nie ma prawnej możliwości uwzględnienia czy to sytuacji osobistej, czy to materialnej kierowcy i odstąpienia od skierowania na egzaminy kontrolne co do wszystkich posiadanych przez kierowcę kategorii praw jazdy. Nie były również zasadne zarzuty sprzeczności z Konstytucją (tj. art. 2 i 32 Konstytucji RP) powołanych wyżej przepisów ustawy – Prawo o ruchu drogowym i §7 rozporządzenia wykonawczego. Zasada równego traktowania wynika z art. 32 Konstytucji. Przepis ten stanowi, że wszyscy są wobec prawa równi. Wszyscy mają prawo do równego traktowania przez władze publiczne (ust.1). Nikt nie może być dyskryminowany w życiu politycznym, społecznym lub gospodarczym z jakiejkolwiek przyczyny (ust. 2). Komentatorzy podkreślają, że zasada równości oznacza nakaz traktowania sytuacji (podmiotów) podobnych w sposób podobny, a zarazem dopuszczenie traktowania sytuacji (podmiotów) odmiennych w sposób odmienny i powołują jako formułę użytą przez Trybunał Konstytucyjny w orzeczeniu z 9 marca 1988 r. (U 7/87): "konstytucyjna zasada równości wobec prawa (...) polega na tym, że wszystkie podmioty prawa (adresaci norm prawnych), charakteryzujące się daną cechą istotną (relewantną) w równym stopniu, mają być traktowane równo. A więc według jednakowej miary, bez zróżnicowań zarówno dyskryminujących, jak i faworyzujących" (por. L. Garlicki i M. Zubik, komentarz do art. 32. [w:] Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz. Tom II, wyd. II. Wydawnictwo Sejmowe, 2016). W ocenie Sądu skoro skarżąca posiadała siedem kategorii praw jazdy, to jej sytuacja różniła się istotnie od kierowcy posiadającego tylko jedną kategorię. Z znajdującego się w aktach sprawy wniosku Komendanta Wojewódzkiego Policji wynika, że do naruszeń prawa drogowego dochodziło zarówno w sytuacjach kierowania pojazdem osobowym, jak i samochodem ciężarowym czy autobusem. Obowiązujące przepisy nie przewidują odrębnego zliczania granicy 24 punktów karnych dla poszczególnych kategorii pojazdów – taki przepis pomijałby zresztą okoliczność, że do części naruszeń prawa może dochodzić z powodów niezależnych od kategorii kierowanych pojazdów (np. w przypadku wjazdu na ulicę z zakazem ruchu w obu kierunkach czy przekroczenia prędkości – tj. w przypadku skarżącej – naruszeniami opisanymi w pkt 1 i 4 wniosku Komendanta). Tylko w części można zakładać, że naruszenia prawa drogowego spowodowane były nieprzestrzeganiem przepisów i utratą panowania nad samochodem określonej kategorii (np. kolizje mikrobusu i samochodu ciężarowego opisane w pkt 2 i 3 wniosku Komendanta). Sąd uznał więc, że konieczność powtarzania odrębnych egzaminów na wszystkie posiadane kategorie nie narusza art. 32 Konstytucji RP. Podobnie nie została naruszona zasada proporcjonalności, na którą powołał się pełnomocnik skarżącej. Zasada ta wynika z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, zgodnie z którym ograniczenia w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw mogą być ustanawiane tylko w ustawie i tylko wtedy, gdy są konieczne w demokratycznym państwie dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego, bądź dla ochrony środowiska, zdrowia i moralności publicznej, albo wolności i praw innych osób. Ograniczenia te nie mogą naruszać istoty wolności i praw. Pomocniczo wskazuje się również na art. 2 Konstytucji RP stanowiący, że Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej. Przepis ten, w przypadku zasady proporcjonalności, rozumiany jest jako zakaz nadmiernej ingerencji ustawodawcy. Trybunał Konstytucyjny dokonując oceny dopuszczalności ingerencji ustawodawcy w prawa konstytucyjne jednostki wskazał na konieczność przeprowadzenia trójstopniowego testu tj. udzielenia odpowiedzi na trzy pytania: 1) czy wprowadzona regulacja jest w stanie doprowadzić do zamierzonych przez nią skutków, 2) czy regulacja ta jest niezbędna dla ochrony interesu publicznego, z którym jest powiązana, 3) czy rezultaty wprowadzanej regulacji pozostają w odpowiedniej proporcji do ciężarów nakładanych na obywatela (wyrok TK z 12 lutego 2014 r., K 23/10). Niewątpliwie, konieczność ponownego sprawdzenia kwalifikacji (zdawania egzaminu) wynikała z przepisu rangi ustawowej tj. ww. art. 114 ust. 1 pkt 1 lit. b Prawa o ruchu drogowym. Zagrożenie koniecznością ponownego zdawania egzaminu na prawo jazdy, w ocenie Sądu, dyscyplinowało kierowców, którzy w sposób lekkomyślny naruszali przepisy dotyczące ruchu drogowego (w szczególności dotyczące ograniczeń w szybkości jazdy samochodem). Wymuszenie w ten sposób przestrzegania przez kierowców prawideł ruchu drogowego służyło przede wszystkim ochronie zdrowia i życia ludzkiego – uczestników ruchu. W ocenie Sądu liczba 24 punktów i powiązany z nią obowiązek powtarzania wszystkich egzaminów nie naruszał zasady proporcjonalności. Trzeba bowiem zauważyć, że aby przekroczyć liczbę 24 punktów należało naruszyć kilkakrotnie przepisy ruchu drogowego. Znajdujący się w załączniku nr 1 do ww. rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 25 kwietnia 2012 r. w sprawie postępowania z kierowcami naruszającymi przepisy o ruchu drogowym tabelaryczny wykaz naruszeń przepisów ruchu drogowego i liczb punktów odpowiadającym tym naruszeniom, przewiduje maksymalną ilość 10 punktów za jedno naruszenie (w przypadku najpoważniejszych przekroczeń przepisów). Oznacza to, że w przeciągu roku kierowca musi popełnić więcej niż dwa naruszenia przepisów. Nie jest więc tak, że nawet za drobne naruszenie przepisów – kierowca zobowiązany byłby do ponownego zdawania egzaminów kwalifikacyjnych. W przypadku skarżącej – popełniła ona pięć (w tym cztery punktowane) naruszenia przepisów. W ocenie Sądu wiążąca się z ponownymi egzaminami konieczność poniesienia kosztów tych egzaminu – nie była nieproporcjonalna. Jak wyliczyła skarżąca koszt jednostkowy egzaminu na każdą z kategorii wahał się od 170 zł (Kategoria B) do 245 zł (kategoria C+E) – łącznie za wszystkie egzaminy 1 085 zł. Sąd wziął jednak pod uwagę, że obowiązujące przepisy nie wprowadzają zasady "wszystko albo nic". Skarżąca mogła bowiem powtórzyć tylko jeden z egzaminów i odzyskać prawo jazdy w wybranej kategorii. Tak było w rozpatrywanej sprawie. Z akt wynika, że skarżąca powtórzyła egzamin 26 lutego 2018 r. i odzyskała uprawnienia do prowadzenia pojazdów mechanicznych kategorii B. Uciążliwość ponownego sprawdzenia kwalifikacji ograniczona została więc poprzez możliwość powtarzania tylko jednego, wybranego, egzaminu. Z tych też powodów Sąd doszedł do wniosku, ze niezasadne były zarzuty skarżącej i jej pełnomocnika i skargę oddalił na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302). Przepis ten stanowi, że w razie nieuwzględnienia skargi sąd skargę oddala. Sąd przyznał pełnomocnikowi skarżącej ustanowionemu z urzędu 240 zł powiększone o należną stawę podatku VAT zgodnie z §21 ust. 1 pkt 1 lit. c Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. poz. 1714 z późn. zm.)