III SA/Kr 258/08

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Grzegorz Karcz po rozpoznaniu w dniu 18 lipca 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W. P. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi W. P. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej postanawia: I. umorzyć postępowanie wywołane wnioskiem skarżącego w części obejmującej żądanie zwolnienia od kosztów sądowych, II. oddalić wniosek w pozostałym zakresie. Skarżący w złożonym na urzędowym formularzu "PPF" wniosku o przyznanie prawa pomocy domagał się zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Oświadczył, że nie zatrudnia i nie pozostaje w innym stosunku prawnym z jakimkolwiek kwalifikowanym pełnomocnikiem. Objaśniając swoją sytuację rodzinną podał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną. Określając swój majątek uwidocznił, że w jego skład wchodzi 62 metrowe mieszkanie. Nie posiada żadnych zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. Stałe miesięczne dochody swego gospodarstwa domowego skarżący oszacował na kwotę 2150 zł Uzasadniając swoje starania odniósł się do okoliczności sprawy. Z przedłożonych na wezwanie kopii dokumentów źródłowych wynika, że za mieszkanie wraz z mediami skarżący płaci 262 zł plus 151,13 zł zaliczki na koszty remontu, za energię elektryczną 140,10 zł, za gaz 92,07 zł, za telefon 46,36 zł, za telewizję 55,50 zł. Do wypłaty skarżący otrzymuje 776,38 zł zasiłku przedemerytalnego natomiast żona 1461,42 zł emerytury. Skarżący oświadczył, że nie zbiera rachunków z aptek ani rachunków za rehabilitację żony. Dla wykazania że jednak takie wydatki zmuszony jest ponosić przedłożył kopie kart informacyjnych leczenia. Wynika z nich, że kilka lat temu małżonka przeszła chorobę serca. Od tego czasu podlega kontroli kardiologicznej i zmuszona jest przyjmować przepisywane leki. Okolicznością znaną z urzędu pozostaje, że także skarżący boryka się pewnymi z problemami natury zdrowotnej (k. 4-6) Mając na uwadze powyższe zważyć należało co następuje: Zacząć wypada od tego, że skoro niniejsza sprawa dotyczy choroby zawodowej na co wskazuje również opatrzenie jej symbolem "6200" oznacza to, że skarżący z mocy prawa jest zwolniony z obowiązku uiszczania tak opłat sądowych jak i ponoszenia wydatków (art. 239 pkt. 1 lit. c ppsa w związku z art. 241 ppsa). Jeśli więc skarżący korzysta ze zwolnienia przedmiotowego to w takiej sytuacji procesowej działaniem oczywiście bezcelowym było składanie przezeń wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych (art. 244 § 1 ppsa). O bezprzedmiotowości takiego żądania przesądza, bowiem aktualizowana determinantami prawnymi realna możliwość uzyskania zwolnienia od kosztów sądowych w tym trybie. Innymi słowy skoro skarżąca ma już z mocy prawa to, czego chce, to równocześnie nie może domagać się tego samego na wniosek. Z tych względów należało postanowić jak w punkcie pierwszym działając na zasadzie art. 161 §1 pkt. 3 ppsa w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt. 7 ppsa. Równocześnie godzi się zauważyć, że bezprzedmiotowość jego wniosku o zwolnienie od kosztów pozostaje bez wpływu na drugie z żądań skarżącego a mianowicie ustanowienia adwokata. Zgodnie bowiem z aktualnymi poglądami doktryny sąd nie jest związany żądaniem strony zawartym we wniosku o przyznanie pomocy byleby tylko nie wyszedł ponad żądanie strony (por. komentarz J.P Tarno do art. 246 w : Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2004). Logiczną konsekwencją przedstawionego stanu rzecz jest więc, że w sytuacji gdy strona domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, sąd może przyznać jej to prawo w zakresie częściowym obejmującym tylko ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika (art. 245 § 3 in fine ppsa). Oczywiście pod warunkiem, uprzedniego złożenia oświadczenia, którym strona wykaże, że nie jest wstanie ponieść opłat za jego czynności w postępowaniu przed sądami administracyjnymi bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt. 2 ppsa). Odnosząc te uwagi do realiów niniejszej sprawy należy stwierdzić, że skarżący złożył stosowne oświadczenia wskazując na swój stan rodzinny, posiadany majątek, aktualną wysokość i źródło dochodów. Oświadczenia te należy uznać za wystarczające dla oceny aktualnych możliwości płatniczych skarżącego. Zasługują także na wiarę. Skarżący w sposób przekonujący potrafił przedstawić swe racje. Jego twierdzenia znajdują potwierdzenie w kopiach przedłożonych dokumentów źródłowych a także zalegających na kartach akt (k. 6). To powoduje, że oświadczenia skarżącego należy ocenić jako pozbawioną nadinterpretacji relację rzeczywistej sytuacji rodziny. Ta jest tego rodzaju, że po uregulowaniu opłat za mieszkanie, prąd, gaz, telewizję dwuosobowe gospodarstwo domowe skarżącego dysponuje kwotą około 1500 zł wolnych środków. Do wyników takich prowadzi bowiem przeprowadzenie prostej operacji arytmetycznej. Od kwoty tej należy jeszcze odliczyć wydatki na lekarstwa, które jak podaje skarżący wynoszą około 200 zł. Konieczność ponoszenia wydatków na leki i rehabilitację skarżący uprawdopodobnił w stopniu graniczącym z pewnością poprzez przedłożenie kopii kart leczenia. Choć więc skarżący nie przedstawił kopii rachunków z aptek oświadczając że takowych nie zbiera to jednak biorąc pod uwagę rzetelność pozostałych jego wyjaśnień należało mu w tym zakresie dać wiarę. Z zasad doświadczenia życiowego wynika, że z pozostającej kwoty około 1200 zł gospodarstwo domowe skarżącego cześć środków przeznaczyć musi na zakup żywności. Wiarygodność oświadczeń skarżącego nie oznacza jednak automatycznie zasadności jego wniosku. Sytuacja bytowa skarżącego z pewnością nie jest dramatyczna. Skarżący ma zabezpieczone warunki mieszkaniowe. Wydatki dwuosobowego gospodarstwa domowego nie przekraczają zaś jego dochodów. Nadto ich źródła mają charakter stały. Potwierdzeniem nie najgorszej sytuacji gospodarstwa domowego skarżącego jest i to, że stać go np. na opłacanie telewizji cyfrowej, które to wydatki trudno uznawać za niezbędne do egzystencji (tak. postan. NSA z 7 lutego 2005 r., I GZ 12/05). Takie spojrzenie prowadzi do konkluzji, że jeśli po uregulowaniu wszelkich płatności gospodarstwu domowemu skarżącego pozostaje kwota mniej więcej 1.200 zł wolnych środków, to zestawiając ją z ustaloną w § 18 ust. 1 pkt. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. 02/163/1348 ze zm.) stawką minimalną za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej nie jest łatwo bronić poglądu, że jest to wydatek, którego poniesienie odbędzie się uszczerbkiem dla utrzymania koniecznego skarżącego i jego rodziny. Udzielenie w takiej sytuacji skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata a więc przerzucenie obowiązku opłacenia tego pełnomocnika na Skarb Państwa nie znajduje dla siebie wystarczających podstaw. Sprzeciwia się temu bowiem zarówno reguła prawa ustanowiona w przepisie art. 246 § 1 pkt. 2 ppsa, oraz poglądy doktryny zgodnie z którymi jest to instytucja o charakterze wyjątkowym, która powinna stanowić przywilej dla osób, które muszą korzystać z ochrony prawnej przed sądem. W przypadku ubogiego społeczeństwa, jakim jest społeczeństwo polskie, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu (tak H Knysiak - Molczyk w "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz". pod redakcją prof. T. Wosia. Warszawa 2005 s. 631) Toteż mając na uwadze powyższe orzeczono jak w punkcie drugim sentencji działając na podstawie art. 246 § 1 pkt. 2 ppsa w związku z art. 245 § 3 ppsa.