III SA/Kr 259/12

Kraków, dnia 28 marca 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Janusz Kasprzycki po rozpoznaniu w dniu 28 marca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. D. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie skargi A. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 28 grudnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania rozgraniczeniowego postanawia oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Wyrokiem z dnia 28 listopada 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę A. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 28 grudnia 2011 r. nr [...]. W dniu 22 stycznia 2013 r. skarżący złożył na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. We wniosku skarżący wskazał, że gospodarstwo domowe prowadzi samodzielnie, a na jego miesięczne dochody skarżącego składa się emerytura w wysokości 1200 zł brutto (900zł netto). Określając swój majątek uwidocznił, że w jego skład wchodzi dom o powierzchni 80 m2, mieszkanie o powierzchni 40 m2, które od śmierci ojca w sierpniu 2012 r. stoi wolne oraz nieruchomość rolna o powierzchni 2,5331 ha, stanowiąca nieużytki nieodpłatnie wydzierżawiane przez skarżącego. Nie posiada zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. Ponadto oświadczył, że nie zatrudnia i nie pozostaje w innym stosunku prawnym z jakimkolwiek kwalifikowanym pełnomocnikiem. W uzasadnieniu swojego wniosku podniósł, że nie jest w stanie bez uszczerbku dla swego koniecznego utrzymania zatrudnić pełnomocnika z wyboru ani też uiścić ewentualnych kosztów postępowania. Wymienił, że z 900 zł emerytury na energię przeznacza 60 zł, na wodę i ścieki 50 zł, na węgiel 270 zł, na podatek od nieruchomości 17 zł, na leki 100 zł, na telefon 50 zł, na bilety 50 zł. W konsekwencji po opłaceniu tych wszystkich wydatków skarżącemu pozostaje 403 zł. Postanowieniem z dnia 8 lutego 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w osobie referendarza sądowego Grzegorza Karcza oddalił wniosek A. D. w zakresie obejmującym żądanie zwolnienia od kosztów sądowych oraz przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym i ustanowił dla niego adwokata, którego wyznaczy Okręgowa Rada Adwokacka. Od powyższego postanowienia A. D. wniósł w terminie sprzeciw w zakresie oddalenia wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wskazał, że jego jedynym źródłem utrzymania jest emerytura w wysokości 900 zł netto, z której na wyżywienie, ubranie pozostaje kwota 403 zł. Nie korzysta przy tym z pomocy rodziny i nie posiada żadnych oszczędności, z których miałby możliwość poniesienia kosztów postępowania sądowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 zd. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., zwanej dalej jako P.p.s.a.), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Wskazać jednocześnie należy, że powołany przepis ustawy nie dopuszcza możliwości częściowej utraty mocy wiążącej postanowienia wydanego przez referendarza. W związku z powyższym, na skutek prawidłowo wniesionego przez A. D. sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 8 lutego 2013 r., postanowienie to utraciło moc, a wniosek podlega ponownemu rozpoznaniu przez Sąd w całości. Stosownie do treści przepisu art. 245 § 2 P.p.s.a., prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast w myśl art. 246 § 3 P.p.s.a., adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego można ustanowić dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. W okolicznościach niniejszej sprawy, skarżący A. D. dokumentem z dnia 11 lutego 2013 r. ustanowił adwokata z wyboru M. S. pełnomocnikiem w postępowaniu przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Krakowie. Osoba ta podjęła wykonanie obowiązków zastępstwa procesowego, skoro w dniu 13 lutego 2013 r. złożyła imieniem swojego mocodawcy A. D. skargę kasacyjną od wyroku WSA w Krakowie z dnia 28 listopada 2012 r. Biorąc pod uwagę powyższe, a także fakt, iż pełnomocnictwo jest rodzajem stosunku prawnego, należało uznać, że skarżący nie spełnia wymogów, o których mowa w art. 246 § 3 P.p.s.a., zatem niemożliwym było przyznanie mu prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. W odniesieniu do wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych wskazać w pierwszej kolejności należy, że stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z analizy wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że po opłaceniu wydatków koniecznych, z otrzymywanej emerytury pozostaje skarżącemu kwota 403 zł, którą przeznacza na zakup żywności, ubrań i dodatkowych środków. Zauważyć należy, że mimo tak opisanej sytuacji finansowej skarżący był w stanie opłacić wpis od skargi ustalony na kwotę 200 zł, a także dokonać ustanowienia adwokata z wyboru mimo tego, że postanowienie, od którego wniósł następnie sprzeciw, uwzględniało przyznanie mu prawa pomocy w tym zakresie. Takie postępowanie skarżącego pozwala przyjąć, że poza wykazanymi w oświadczeniu dochodami musi on posiadać dodatkowe środki, które umożliwiły mu nawiązanie stosunku prawnego pełnomocnictwa, bowiem z doświadczenia życiowego wynika, że pomoc prawna udzielana w postępowaniu sądowym przez profesjonalnych pełnomocników nie jest zazwyczaj świadczona nieodpłatnie, ale wymaga uiszczenia przez mocodawcę wynagrodzenia w umówionej wysokości. Jakkolwiek postępowanie skarżącego, który wykazując przezorność zgromadził środki finansowe dla zapewnienia sobie profesjonalnej pomocy prawnej, należy ocenić jako prawidłowe i pożądane, fakt ten musi prowadzić do wniosku, że uiszczenie przez niego kwoty 100 zł tytułem wpisu od skargi kasacyjnej nie spowoduje dla niego uszczerbku w koniecznym utrzymaniu. W orzecznictwie sądowym powszechnie prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i powinno być stosowane w stosunku do osób pozostających w faktycznym ubóstwie. Prawo pomocy powinno być więc udzielane przede wszystkim osobom bez źródeł stałego dochodu oraz bez majątku, które ze względu na okoliczności życiowe są pozbawione środków do życia, bądź też ich środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Z regulacji dotyczącej przyznania prawa pomocy wynika, że powinno się ją kierować w pierwszej kolejności do osób, które w sposób oczywisty nie są w stanie opłacić kosztów sądowych. Zwolnienie od kosztów sądowych oznacza bowiem prowadzenie postępowania sądowego na koszt Skarbu Państwa, a zatem powinno dotyczyć tylko wyjątkowych sytuacji. Zarysowana przez skarżącego we wniosku o udzielenie prawa pomocy jego sytuacja finansowa oraz dokonana czynność ustanowienia pełnomocnika w wyboru nie pozwalają na uznanie, że skarżący posiada na tyle szczupłe środki dla zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, aby nie był w stanie ponieść wydatku kwoty 100 zł tytułem wpisu od skargi kasacyjnej. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i 2 w zw. z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) postanowił jak w sentencji.