III SA/Kr 262/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożenna Blitek Sędziowie WSA Janusz Bociąga (spr.) WSA Barbara Pasternak Protokolant Małgorzata Krasowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 lipca 2017 r. sprawy ze skargi S. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 16 grudnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy dłużnikowi alimentacyjnemu I. skargę oddala; II. przyznaje od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - na rzecz adwokat D. K. – T. Kancelaria Adwokacka ul. [...] w K tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych podwyższoną o podatek od towarów i usług przewidziany dla tego rodzaju czynności. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 16 grudnia 2016 r. po rozpatrzeniu odwołania S. B. od decyzji Prezydenta Miasta z dnia [...] 2016 r., orzekającej o zatrzymaniu S. B. prawa jazdy kat. B na okres do czasu stwierdzenia ustania przyczyn zatrzymania, - działając na podstawie art. 5 ust. 3, 3a, 3b i 5 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów oraz art. 138 § 1 pkt 1 Kpa utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Organy obu instancji ustaliły następujący stan faktyczny i prawny sprawy. W dniu 18 lipca 2016 r. wpłynęło pismo Wydziału Spraw Społecznych UM wnioskujące o zatrzymaniu prawa jazdy dłużnikowi alimentacyjnemu S. B. Organy stwierdziły, że spełniona pozostała przesłanka przewidziana w art. 5 ust. 3b ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, tzn. decyzja o uznaniu S. B. za dłużnika alimentacyjnego stała się ostateczna. W dniu 25 lipca 2016 r. zostało wszczęte postępowanie administracyjne w sprawie zatrzymania S. B. prawa jazdy. Następnie organ I instancji orzekł o zatrzymaniu S. B. prawa jazdy kat. B. Odwołanie od tej decyzji złożył S. B. wskazując, iż nie uchyla się od obowiązku alimentacyjnego. Odwołujący opisał swoją sytuację osobistą, w tym zdrowotną (zdiagnozowany złośliwy nowotwór trzustki i przebyta operacja). Odwołujący podniósł, iż musi być pod stałą opieką lekarską i niezbędne jest mu posiadanie prawa jazdy. Samorządowe Kolegium Odwoławcze rozpoznając odwołanie stwierdziło, że zgodnie z art. 3 ust. 5 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów organ właściwy wierzyciela występuje z wnioskiem do organu właściwego dłużnika o podjęcie działań wobec dłużnika alimentacyjnego w przypadku: 1/ otrzymania wniosku w przypadku bezskuteczności egzekucji od osoby uprawnionej o podjęcie działań wobec dłużnika alimentacyjnego; 2/ przyznania osobie uprawnionej świadczenia z funduszu alimentacyjnego; 3/ umieszczenia osoby uprawnionej w pieczy zastępczej. Artykuł 4 ust. 1 ustawy stanowi, że po otrzymaniu wniosku, o którym mowa w art. 3 ust. 5, organ właściwy dłużnika przeprowadza wywiad alimentacyjny, w celu ustalenia sytuacji rodzinnej, dochodowej i zawodowej dłużnika alimentacyjnego, a także jego stanu zdrowia oraz przyczyn niełożenia na utrzymanie osoby uprawnionej, oraz odbiera od niego oświadczenie majątkowe oraz informuje dłużnika o przekazaniu do biura informacji gospodarczej informacji gospodarczej o zobowiązaniu lub zobowiązaniach dłużnika alimentacyjnego wynikających z tytułów, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1 i 2, w razie powstania zaległości za okres dłuższy niż 6 miesięcy. Zgodnie z art. 5 ust. 3 ustawy w przypadku gdy dłużnik alimentacyjny uniemożliwia przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego lub odmówił: złożenia oświadczenia majątkowego, zarejestrowania się w powiatowym urzędzie pracy jako bezrobotny albo poszukujący pracy, bez uzasadnionej przyczyny, w rozumieniu przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, przyjęcia propozycji odpowiedniego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wykonywania prac społecznie użytecznych, prac interwencyjnych, robót publicznych, prac na zasadach robót publicznych albo udziału w szkoleniu, stażu lub przygotowaniu zawodowym dorosłych, organ właściwy dłużnika wszczyna postępowanie dotyczące uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Zgodnie z art. 5 ust. 3a decyzji o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych nie wydaje się wobec dłużnika alimentacyjnego, który przez okres ostatnich 6 miesięcy wywiązywał się w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów. Natomiast jeżeli decyzja o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych stanie się ostateczna, organ właściwy dłużnika po uzyskaniu z centralnej ewidencji kierowców informacji, że dłużnik alimentacyjny posiada uprawnienie do kierowania pojazdami, kieruje wniosek do starosty o zatrzymanie prawa jazdy dłużnika alimentacyjnego wraz z odpisem decyzji oraz składa wniosek o ściganie za przestępstwo określone w art. 209 § 1 Kodeksu karnego. Na podstawie wniosku, o którym mowa w ust. 3b, starosta wydaje decyzje o zatrzymaniu prawa jazdy - art. 5 ust. 5 ustawy. Organ odwoławczy wskazał, że w sprawie spełnione zostały przesłanki, o których mowa w art. 5 ust. 3b ustawy. Decyzja uznająca dłużnika alimentacyjnego S. B. za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych stała się ostateczna. Kolegium ustaliło, że decyzja została doręczona w trybie doręczenia zastępczego (44 kpa). S. B. od tej decyzji nie odwołał się. W związku z powyższym uznano decyzje organu I instancji za prawidłową. W skardze do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Krakowie S. B. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi drugiej instancji. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie: 1/ art. 44 kpa poprzez przyjęcie, że decyzja o uznaniu skarżącego za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych została mu doręczona w warunkach tzw. doręczenia zastępczego wskutek czego stała się ostateczna, podczas gdy zwrotne potwierdzenie odbioru przedmiotowej decyzji nie zawiera informacji ani o dacie pozostawienia pierwszego zawiadomienia o piśmie w skrzynce oddawczej adresata, ani o miejscu pozostawienia przesyłki na okres 14 dni; 2/ art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 81a kpa poprzez nieuprawnione, a co najmniej przedwczesne przyjęcie fikcji doręczenia skarżącemu decyzji o uznaniu go za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, podczas gdy w świetle reguł logicznego rozumowania oraz wskazań doświadczenia życiowego istnieje uzasadniona wątpliwość, co do prawidłowości dokonanego doręczenia i w konsekwencji należało przeprowadzić postępowanie dowodowe celem jej wyeliminowania, względnie – gdyby wątpliwość ta dała się usunąć – winna ona zostać rozstrzygnięta na korzyść skarżącego; 3/ art. 5 ust. 3 b i ust. 5 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu pierwszej instancji w sytuacji gdy decyzja o uznaniu skarżącego za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych nie jest ostateczna, bowiem nie została skarżącemu doręczona. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w całości podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko i wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne powołane są do badania zgodności z prawem decyzji, postanowień, czynności i innych aktów administracyjnych. Sądy te kontrolują, czy organy administracyjne wydające zaskarżone akty nie dopuściły się naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego, mającego bądź mogącego mieć istotny wpływ na wynik sprawy, czy też stanowiącego podstawę wznowienia postępowania, albo naruszenia prawa uzasadniającego ich nieważność. Jedynie wówczas jest możliwe uchylenie kwestionowanego rozstrzygnięcia bądź stwierdzenie jego nieważności w trybie art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Jednocześnie zgodnie z art. 134 p.p.s.a., sądy te nie są związane zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Kontrola sądowoadministracyjna, przeprowadzona w oparciu o powyższe kryteria nie wykazała, by zaskarżona decyzja naruszała prawo w sposób uzasadniający jej uchylenie. Przedmiotem sądowej kontroli w niniejszej sprawie była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] 2016 r., orzekającą o zatrzymaniu S. B. prawa jazdy kat. B na okres do czasu stwierdzenia ustania przyczyn zatrzymania. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia niniejszej sprawy stanowią przepisy ustawy z dnia 7 lipca 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jednolity: Dz. U. z 2012r., poz. 1228 ze zm.), zwanej dalej ustawą. Zgodnie z art. 5 ust. 3 ustawy w przypadku gdy dłużnik alimentacyjny uniemożliwia przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego lub odmówił: 1) złożenia oświadczenia majątkowego, 2) zarejestrowania się w powiatowym urzędzie pracy jako bezrobotny albo poszukujący pracy, 3) bez uzasadnionej przyczyny, w rozumieniu przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, przyjęcia propozycji odpowiedniego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wykonywania prac społecznie użytecznych, prac interwencyjnych, robót publicznych, prac na zasadach robót publicznych albo udziału w szkoleniu, stażu lub przygotowaniu zawodowym dorosłych - organ właściwy dłużnika wszczyna postępowanie dotyczące uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Przed wydaniem decyzji w powyższym trybie organ zobligowany jest zbadać, czy nie zachodzi przesłanka negatywna określona w art. 5 ust. 3a ustawy. Zgodnie bowiem z tym unormowaniem, decyzji o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych nie wydaje się, jeżeli przez okres ostatnich 6 miesięcy wywiązywał się on w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów. W myśl art. 5 ust. 3b ustawy jeżeli decyzja o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych stanie się ostateczna, organ właściwy dłużnika kieruje wniosek do starosty o zatrzymanie prawa jazdy dłużnika alimentacyjnego, dołączając odpis tej decyzji, oraz składa wniosek o ściganie za przestępstwo określone w art. 209 § 1 kk. Na podstawie powołanych powyżej przepisów Prezydenta Miasta wydał decyzję w dniu [...] 2016 r. o uznaniu S. B. za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. W uzasadnieniu wskazano, że bezpośrednio przed wydaniem tej decyzji w okresie ostatnich 6 miesięcy S. B. nie spełnił wymogu określonego w art. art. 5 ust. 3a ustawy tj. nie dokonał wpłat w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów tytułem spłaty zadłużenia alimentacyjnego. Decyzja ta stała się ostateczna 11 lutego 2016 r. (powtórnie awizowano 4 lutego 2016 r.). Następnie Prezydent Miasta, działając na podstawie art. 5 ust. 3b ustawy zwrócił się do Dyrektora Wydziału Ewidencji pojazdów i kierowców o zatrzymanie prawa jazdy dłużnikowi alimentacyjnemu przedstawiając w załączeniu ostateczną decyzję o uznaniu S. B. za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Zgodnie z art. 5 ust. 5 ustawy, na podstawie wniosku, o którym mowa w ust. 3b, starosta wydaje decyzję o zatrzymaniu prawa jazdy. Z przepisu tego wynika, że decyzja w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy ma charakter związany, ponieważ organ jest zobligowany do wydania nakazu w sytuacji, gdy wystąpiły przesłanki określone tym przepisem. tj. gdy zostanie złożony wniosek pochodzący od organu właściwego dłużnika i gdy decyzja o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych stanie się ostateczna. Podkreślić należy, że decyzja w przedmiocie zatrzymania prawa w żadnym wypadku nie może być uznana za decyzję uznaniową. Organ orzekając w tym przedmiocie nie jest bowiem uprawniony do dokonywania oceny spełnienia przesłanek określonych w art. 5 ust. 3 ustawy, ani też nie może brać pod uwagę sytuacji osobistej i ekonomicznej dłużnika alimentacyjnego (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 3.07.2014 r. o sygn. akt VIII SA/Wa 68/14). Wskazać również należy, że przepis art. 5 ust 3b ustawy był przedmiotem badania przez Trybunał Konstytucyjny pod kątem zgodności z ustawą zasadniczą. Wyrokiem z dnia 12.02.2014r. o sygn. akt K 23/10 Trybunał Konstytucyjny orzekł o zgodności tej regulacji z zasadą proporcjonalności wyrażoną w art. 2 Konstytucji RP. W uzasadnieniu tego orzeczenia wskazano, że celem uchwalenia art. 5 ust. 3b ustawy było zwiększenie stopnia wywiązywania się dłużników z ustalonego sądowo zobowiązania alimentacyjnego. Cel, którym kierował się ustawodawca, wiąże się z ochroną wyrażonych w Konstytucji wartości, które zostały wymienione w art. 18 (ochrona i opieki małżeństwa, rodziny, macierzyństwa i rodzicielstwa), art. 71 ust. 1 (ochrona dobra rodziny i prawa rodzin znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej, zwłaszcza wielodzietnych i niepełnych, do szczególnej pomocy władz publicznych) i art. 72 ust. 1-3 Konstytucji (ochrona praw dziecka). Trybunał wskazał, że instytucja zatrzymania prawa jazdy dłużnikowi alimentacyjnemu polega na czasowym zatrzymaniu dokumentu, który zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 5.01.2011r. o kierujących pojazdami (Dz. U. nr 30, poz. 151 ze zm.) stwierdza posiadanie uprawnienia do kierowania określonymi pojazdami na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej bądź w ruchu międzynarodowym. Zatem nie jest ona tożsama z zakazem prowadzenia pojazdów, który jest środkiem karnym określonym w art. 39 pkt 3 Kodeksu karnego, orzekanym przez sąd wobec osób skazanych za przestępstwa przeciwko bezpieczeństwu w komunikacji (spowodowanie katastrofy, bezpośredniego niebezpieczeństwa katastrofy, spowodowanie wypadku, prowadzenie pojazdu w stanie nietrzeźwości lub pod wpływem środka odurzającego). Dalej Trybunał zauważył, że decyzja o zatrzymaniu prawa jazdy jest wydawana wobec szczególnej kategorii adresatów. Są nimi rodzice, którzy swoim zachowaniem powszechnie uznawanym za społecznie naganne, nie wykonują wobec dziecka szeregu obowiązków zarówno o charakterze moralnym jak i prawnym. Po pierwsze, nie wykonują wobec dziecka dobrowolnie obowiązku alimentacji, zmuszając drugie z rodziców do podjęcia działań mających na celu ustalenie relacji alimentacyjnych przez wyrok sądu rodzinnego. Po drugie, nie wykonują dobrowolnie wydanego wobec nich prawomocnego wyroku sądowego, ustalającego relacje alimentacyjne – mimo że mają zdolność świadczenia alimentów. Zaznaczono przy tym, że nie można jednoznacznie stwierdzić, że omawiany środek w sposób oczywisty nie spełnia postulatu skuteczności. Ponadto Trybunał dostrzegł prewencyjną funkcję tej instytucji, jako że stanowi ona element pewnego zharmonizowanego systemu składającego się z wielu środków dyscyplinujących. Powyższe względy, w ocenie Trybunału, przemawiają za tym, że środek w postaci zatrzymania prawa jazdy w stosunku do tej kategorii podmiotów, którą są uchylający się od zobowiązań alimentacyjnych dłużnicy, można uznać za konieczny dla osiągnięcia określonego wyżej poziomu skuteczności w realizacji podstawowego celu ustawy alimentacyjnej. Ponadto środek ten nie jest stosowany automatycznie w sytuacji niewywiązywania się dłużnika ze zobowiązań alimentacyjnych, ale jedynie wówczas, gdy dłużnik alimentacyjny uporczywie utrudnia egzekucję lub nie podejmuje żadnej aktywności w celu aktywizacji zawodowej, a proponowane przez właściwe instytucje prace bez uzasadnionej przyczyny odrzuca. Zaznaczono również, że to od zachowania samego dłużnika (polegającego na wykonywaniu obowiązków prawnych) zależy zwrot zatrzymanego prawa jazdy. Tym samym, zdaniem Trybunału, powyższe argumenty łagodzą ocenę dolegliwości przewidzianej przez ustawodawcę i przemawiają za uznaniem, że zakwestionowana instytucja nie stanowi nadmiernej ingerencji w interes prawny dłużnika alimentacyjnego. Związany charakter decyzji wydawanej w trybie art. 5 ust. 5 ustawy, uniemożliwia organowi badanie zasadności uznania skarżącego za dłużnika uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, jego sytuacji rodzinnej, majątkowej czy zdrowotnej. W konsekwencji okoliczności te nie mają znaczenia w postępowaniu w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy. Nie mają także znaczenia zarzuty podnoszone przez skarżącego w odwołaniu decyzji co do przedwczesności wydania przedmiotowej decyzji, czy też wcześniej co do prawidłowości doręczenia mu decyzji o uznaniu go za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Jak już wcześniej bowiem wskazano, Prezydent Miasta wydał decyzję z dnia [...] 2016 r. o uznaniu S. B. za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, która jest ostateczna, nie została przez skarżącego wzruszona, zatem na podstawie art. 5 ust. 3b. Prezydent Miasta miał obowiązek skierować wniosek o zatrzymanie skarżącemu prawa jazdy. Podkreślenia jeszcze raz wymaga, że art. 5 ust. 3b i 5 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów w sposób niebudzący wątpliwości stanowi bowiem, że jedyną przesłanką polegająca na badaniu w postępowaniu w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy na podstawie tego przepisu - jest wydanie ostatecznej decyzji o uznaniu danej osoby za dłużnika alimentacyjnego, uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Organ orzekający o zatrzymaniu prawa jazdy nie może natomiast ponownie weryfikować sytuacji materialnej i osobistej dłużnika, skoro tego rodzaju okoliczności powinny być uprzednio ustalone w odrębnym postępowaniu, dotyczącym uznaniu za dłużnika alimentacyjnego. Podkreślić również należy, że zgodnie z art. 5 ust. 6 ustawy uchylenie decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy następuje na wniosek organu właściwego dłużnika skierowanego do starosty, gdy: 1) ustanie przyczyna zatrzymania prawa jazdy, o której mowa w ust. 3, oraz dłużnik alimentacyjny przez okres ostatnich 6 miesięcy wywiązał się w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów lub 2) nastąpi utrata statusu dłużnika alimentacyjnego. Zatem mając na względzie treść powyższego przepisu należy stwierdzić, że to od skarżącego zależy, czy i kiedy decyzja o zatrzymaniu prawa jazdy zostanie uchylona. Okoliczności te zostały wskazane w tym miejscu tylko na marginesie niniejszej sprawy (celem odniesienia się do zarzutów skargi), gdyż zakres przedmiotowego postępowania – jak była o tym mowa wyżej – nie obejmuje już zagadnień będących podstawą orzekania w sprawie uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. W niniejszej sprawie organy administracji publicznej są już związane ostateczną decyzją o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Uwzględniając powyższe okoliczności Sąd uznał, że organy obu instancji właściwie rozpoznały całokształt sprawy, dokonały prawidłowych ustaleń faktycznych oraz prawidłowo zastosowały przepisy prawa materialnego, co wyjaśniły w uzasadnieniu decyzji. Zarzuty skargi okazały się zatem bezzasadne, a Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę nie stwierdził również, by zaskarżona decyzja była dotknięta innymi wadami uzasadniającymi jej uchylenie. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uznając kontrolowaną decyzję za zgodną z prawem, na podstawie art. 151 Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku. O wynagrodzeniu dla pełnomocnika ustanowionego w ramach prawa pomocy sąd orzekł na podstawie art. 250 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U. z 2016 r., poz. 1714).