III SA/Kr 272/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Maria Zawadzka Sędziowie WSA Janusz Bociąga (spr.) WSA Wojciech Jakimowicz Protokolant Starszy referent Ewelina Kalita po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 maja 2015 r. sprawy ze skargi T. J. – S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 19 grudnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego I. skargę oddala, II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na rzecz adwokata S. W. – P. Kancelaria Adwokacka al. [...] w K kwotę 240,00 (słownie: dwieście czterdzieści) złotych tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, podwyższoną o stawkę podatku od towarów i usług obowiązującą dla tego rodzaju czynności w dniu orzekania. Prezydent Miasta decyzją z dnia [.....] 2014 r. nr [.....] działając na podstawie art. 20 w związku z art. 3 pkt 11, art. 17, art. 23 oraz art. 24 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, art. 104 i art. 107 K.p.a., a także rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 grudnia 2011 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne - odmówił T. J. – S. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Organ I instancji ustalił następujący stan faktyczny i prawny sprawy. T. J. – S. 10 września 2014 r. złożyła wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem J. J. Z dokumentów zgromadzonych w sprawie wynika, że J. J. posiada orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w K. z dnia [.....] 2011 r. zaliczające go do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności. W orzeczeniu zamieszczono zapis, że nie da się ustalić, od kiedy istnieje niepełnosprawność. Organ wskazał, że zgodnie z treścią § 14 ust. 4 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (Dz.U.2003.139.1328) jeśli nie da się ustalić daty lub okresu powstania stopnia niepełnosprawności za datę taką należy przyjąć datę złożenia wniosku do Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności. T. J. – S. pismem z 24 września 2014 r została wezwana do przedłożenia orzeczenia o niepełnosprawności J. J., iż jego niepełnosprawność powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. W odpowiedzi na powyższe T. J. – S. przedłożyła kserokopię dowodu osobistego ojca oraz wypełnione oświadczenie dotyczące ubezpieczenia społecznego. W aktach znajduje się zapisek urzędowy, że była informowana, że może złożyć wniosek o przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego ale stwierdziła że takim zasiłkiem nie jest zainteresowana. Organ I instancji wskazał, że skoro T. J. – S. w żaden sposób nie potrafiła wskazać, że niepełnosprawność ojca powstała nie później niż do 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole do ukończenia 25 roku życia, to brak jest podstaw prawnych do pozytywnego rozpatrzenia jej wniosku. Zgodnie, bowiem z art. 17 ust. 1 b ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Z przedłożonych dokumentów wynika, że niepełnosprawność w stopniu znacznym u J. J. powstała w wieku 87 lat. Od tej decyzji odwołanie złożyła T. J. – S. do Samorządowego Kolegium Odwoławczego podnosząc, że jej ojciec całe życie ciężko pracował, jest bardzo chory ma liczne schorzenia i wymaga całodobowej opieki. Podała, iż ojciec " w 2008 r miał stopień lekki, umiarkowany, a w 2011 stopień znaczny ...." Jest weteranem wojennym. Odnośnie swojej osoby wyjaśniła, że ma 58 lat i jest bez środków do życia, zrezygnowała z pacy zawodowej w 2013r celem opieki nad ojcem. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 19 grudnia 2014 r. nr [....] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ odwoławczy podał, że warunki nabywania prawa do świadczeń pielęgnacyjnych oraz zasady ustalania, przyznawania i wypłacania tych świadczeń regulują przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. W świetle art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych - świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1/ nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub 2/ w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Rozpoznając sprawę w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego organ administracji nie jest uprawniony do samodzielnego ustalania stopnia niepełnosprawności, a także czasu, od którego niepełnosprawność ta istnieje. Uprawnienia takie przyznane zostały na mocy art. 6 ust. 1 ustawy z dnia z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych powiatowym zespołom do spraw orzekania o niepełnosprawności - jako pierwsza instancja i wojewódzkim zespołom do spraw orzekania o niepełnosprawności - jako druga instancja. Orzeczenie Zespołu do Spraw Niepełnosprawności wydane na podstawie przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych nie może być, zatem zastąpione żadnym innym dokumentem i stanowi podstawę wydania decyzji w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego. W tych okolicznościach faktycznych i prawnych Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje wnioskodawczyni, z uwagi na nie wykazaniu, że niepełnosprawność ojca, powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Wskazano, podobnie jak organ I instancji, iż § 14 ust. 4 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności, nakazuje w przypadku braku możliwości ustalenia daty powstania niepełnosprawności dokonać wpisu -" nie da się ustalić". W niniejszej sprawie Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności zamieścił w treści orzeczenia wydanego w przedmiotowej sprawie takie właśnie sformułowanie. J. J. jest osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności, jednakże z orzeczenia wynika, że nie da się ustalić, od kiedy niepełnosprawność się datuje. Od tej decyzji skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wniosła T. J. – S. wnosząc o ponowne przeanalizowanie sprawy. Podniosła, że aby sprawować opiekę nad chorym ojcem musiała zrezygnować z pracy. Stwierdziła, że jej ojciec urodził się w 1924 r. był to okres wojny i nie było żadnych instytucji, które potwierdziłyby jego stan zdrowia. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Pełnomocnik skarżącej na rozprawie podniosła, że stanowisko organów jest niezgodne z orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r sygn. K, 38/13 w którym TK stwierdził, że art. 17 ust. 1b ustawy powołanej w pkt 1 w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Nadto skarżąca oświadczyła, że jej ojciec zmarł w styczniu 2015 r. Podtrzymała skargę w zakresie przyznania jej wnioskowanego świadczenia do czasu śmierci ojca. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Przedmiot kontroli sądu administracyjnego mogą stanowić m. in. decyzje wydawane przez organy administracji publicznej, o czym stanowi art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), zwanej następnie "P.p.s.a.". Kryterium, w oparciu o które kontrola ta jest dokonywana to zgodność rozstrzygnięcia administracyjnego z prawem, co wynika z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.). Orzekając, sąd czyni to w granicach skargi, nie będąc związany zawartymi w niej wnioskami, zarzutami czy też powołaną podstawą prawną – art. 134 § 1 P.p.s.a. W niniejszej sprawie kontroli według wyżej opisanych zasad poddano decyzję SKO utrzymującą w mocy decyzję organu I instancji o odmowie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. Przyczyną, dla której organ pierwszej instancji załatwił negatywnie wniosek strony był fakt niespełnienia przesłanki z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm. zwanej dalej u.ś.r.) w brzmieniu obowiązującym w dniu rozstrzygania, nadanym przez art. 1 pkt 5 lit. b ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1548). Przepis ten stanowił we wskazanej dacie, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: nie później niż do ukończenia 18 roku życia (pkt 1) lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. W uzasadnieniu orzeczenia podano, że dniu [......] 2008 r. Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w K. wydał orzeczenie o stopniu niepełnosprawności Nr [.....], w którym zaliczył J. J. do lekkiego stopnia niepełnosprawności. Na skutek odwołania od tego orzeczenia, Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w K. orzeczeniem z [....] 2008r. Nr [.....], uchylił zaskarżone orzeczenie w całości i zaliczył J. J. do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności na stałe. Na podstawie kolejnego wniosku o wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności złożonego w dniu 23 września 2011 r., przedłożonych dokumentów oraz badań i wywiadów przeprowadzonych przez członków Zespołu, uznano J. J. w związku ze zmianą stanu zdrowia, za osobę ze znacznym stopniem naruszenia sprawności organizmu i trwale, niezdolną do pracy i wymagającą w celu pełnienia ról społecznych stałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. W ocenie Sądu Organ odwoławczy prawidłowo uznał, że skoro w orzeczeniu stwierdzono, że nie da się ustalić, od kiedy istnieje niepełnosprawność to zgodnie z treścią § 14 ust. 4 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności za datę taką należy przyjąć datę złożenia wniosku do Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności. Zatem skoro w przedmiotowej sprawie zgodnie z przepisami datą powstania stopnia niepełnosprawności jest data złożenia wniosku o wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności to za tą datę powstania u J. J. znacznego stopnia niepełnosprawności należy przyjąć datę 23 września 2011 r. SKO prawidłowo oceniło zgromadzony materiał dowodowy i zasadnie utrzymało w mocy zakwestionowane odwołaniem rozstrzygnięcie. Słusznie uznało, że na gruncie niniejszej sprawy nie została spełniona przesłanka, konieczna do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, określona w art. 17 ust. 1b u.ś.r., że niepełnosprawność J. J. powstała w wymaganych powołanym przepisem okresach. Zarzut skarżącej, co do wadliwych ustaleń organów odnośnie daty powstania niepełnosprawności ojca należy uznać za oczywiście niezasadny. Przede wszystkim ojciec skarżącej dopiero w 2008 r. został zaliczony i to najpierw do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności na stałe, co jest dowodem, że nie mogła zostać spełniona przesłanka określona w art. 17 ust. 1b u.ś.r. Natomiast dowody znajdujące się w aktach sprawy jednoznacznie wskazują, że J. J. przez całe dorosłe życie pracował zawodowo, następnie był emerytem i dopiero w 2008 r. mając lat 84 wystąpił z wnioskiem o przyznanie mu stopnia niepełnosprawności. W tych okolicznościach twierdzenie skarżącej, że ojciec był niepełnosprawny w stopniu znacznym od dzieciństwa jest gołosłowne i niezgodne z logiką oraz doświadczeniem życiowym. Odnośnie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13, Dz. U. poz. 1443) to, co do unormowania zawartego w art. 17 ust. 1b u.ś.r. Trybunał Konstytucyjny stwierdził niezgodność tego przepisu z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Trybunał stwierdził, że grupę podmiotów podobnych, które powinny być traktowane równo wobec prawa tworzą osoby obowiązane alimentacyjnie, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad najbliższą osobą niepełnosprawną. W tak określonej grupie podmiotów dopuszczalne jest jednak odmienne traktowanie osób sprawujących opiekę nad niepełnosprawnymi dziećmi. Na skutek poddanej kontroli regulacji dochodzi jednak do odmiennego ukształtowania sytuacji prawnej opiekunów dorosłych osób niepełnoprawnych, co pozbawione jest konstytucyjnego uzasadnienia. W ocenie Sądu wbrew stanowisku pełnomocnika organy zastosowały się do orzeczenia Trybunału rozpoznając wniosek skarżącej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Należy zauważyć, że organy żądały od skarżącej wykazania, że niepełnosprawność ojca wymagająca opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Natomiast z przedłożonych dokumentów wynika, że niepełnosprawność J. J. powstała w 87 roku życia. Zatem organy dopuszczały możliwość przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w przypadku spełnienia wyżej wskazanej przesłanki. Należy zauważyć, że Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu przedmiotowego wyroku stwierdził, że stosowanie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych nie jest jednak ograniczone w odniesieniu do osób, które przekroczą wiek określony w tym przepisie. Trybunał Konstytucyjny swoje stanowisko wyjaśnił na konkretnym przykładzie. Stwierdził "W efekcie o świadczenie to (pielęgnacyjne) można ubiegać się również w odniesieniu do dorosłej osoby niepełnosprawnej - niezależnie od jej wieku - jedynie pod warunkiem, że niepełnosprawność tej osoby powstała w okresach wskazanych w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Prowadzi to do sytuacji, w której osoba rezygnująca bądź niepodejmująca pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad najbliższą osobą niepełnosprawną w wieku powyżej 25 roku życia może być traktowana w odmienny sposób - z punktu widzenia prawa do świadczeń opiekuńczych - w zależności od wieku powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Jeżeli zatem matka lub ojciec rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki np. nad niepełnosprawnym synem lub córką w wieku 30 lat, a jego niepełnosprawność powstała przed ukończeniem 18 roku życia, a więc np. w wieku 17 lat, nabędzie prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. W podobnej sytuacji, dotyczącej takich samych opiekunów oraz ich dorosłego syna lub córki, którego niepełnosprawność powstała np. w wieku 19 lat (w wypadku nauki w szkole lub w szkole wyższej, np. w wieku 26 lat), świadczenie pielęgnacyjne nie będzie w ogóle przysługiwało. Opiekunowie mogą w tej sytuacji ubiegać się o specjalny zasiłek opiekuńczy, pod warunkiem że nie przekroczą limitu dochodu, o którym mowa w art. 16a ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Wsparcie finansowe udzielone w tym wypadku stanowić będzie jedynie część kwoty, którą można uzyskać w ramach świadczenia pielęgnacyjnego. Dochodzi tutaj do odmiennego ukształtowania sytuacji prawnej opiekunów dorosłych osób niepełnoprawnych. Stosowanie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych jako kryterium identyfikacji beneficjentów świadczenia pielęgnacyjnego prowadzi do takiego zróżnicowania w obrębie prawa do świadczeń opiekuńczych, które traci swoje konstytucyjne uzasadnienie. Dzieje się tak wówczas, kiedy osoba wymagająca opieki zmienia status umożliwiający zaliczenie jej do kategorii dzieci w rozumieniu przyjętym przez ustawodawcę. Na gruncie ustawy o świadczeniach rodzinnych kryterium wyróżniającym taką kategorię jest ukończenie 18 roku życia, ewentualnie ukończenie 25 roku życia w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej. Przekroczenie tak wyznaczonej granicy wieku sprawia, że od tego momentu można mówić wyłącznie o jednej grupie podmiotów podobnych. Tworzą ją wówczas opiekunowie dorosłych osób niepełnosprawnych. Brak jest konstytucyjnego uzasadnienia zróżnicowania podmiotów należących do tej, kategorii np. w zakresie wysokości przysługujących im świadczeń opiekuńczych". Mając na względzie powyższe wyjaśnienia, Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad dorosłą osobą niepełnosprawną ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Skutkiem wyroku Trybunału Konstytucyjnego w odniesieniu do art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych jest stwierdzenie, że opiekunowie dorosłych osób niepełnosprawnych muszą być przez ustawodawcę traktowani, jako podmioty należące do tej samej klasy. Nie mogą być zatem - co do zasady - traktowani w sposób odmienny. Trybunał nie podważył, więc założenia, że okres życia, w którym pojawia się niepełnosprawność, może mieć związek z oceną posiadania przez daną osobą majątku pozwalającego na samodzielne zapewnienie sobie godziwej egzystencji. Przy tym wyraźnie stwierdził, że skutkiem wejścia w życie niniejszego wyroku nie jest ani uchylenie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, ani uchylenie decyzji przyznających świadczenia, ani wykreowanie "prawa" do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność podopiecznych nie powstała w okresie dzieciństwa, co sugerował pełnomocnik skarżącej na rozprawie. Trybunał Konstytucyjny orzekł ostatecznie o niekonstytucyjności jedynie części normy wynikającej z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych Zdaniem Sądu organy orzekające w niniejszej sprawie zastosowały się do interpretacji tego przepisu zgodnie ze wskazaniami Trybunału dopuszczając możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy niepełnosprawnym jest jeden z rodziców (J. J.), a opiekunem dorosłe dziecko (córka T. J. – S.), ale pod warunkiem spełnienia przesłanki, że niepełnosprawność podopiecznego powstała w okresie dzieciństwa lub w trakcie nauki w szkole do ukończenia 25 roku życia. Niemniej jednak na okoliczność spełnienia powyższej przesłanki skarżąca nie przedstawiła żadnych dowodów. Natomiast dowody znajdujące się w aktach sprawy pozwalają na logiczne wnioskowanie, że J. J. do 2008 r. czyli do 84 roku życia nie był niepełnosprawny, a na pewno nie miał żadnego orzeczenia o niepełnosprawności w stopniu znacznym. Reasumując Sąd stwierdza, iż zarzuty skargi nie zasługują na uwzględnienie. Zaskarżona decyzja znajduje oparcie w obowiązującym prawie, zaś wywody zawarte w uzasadnieniu decyzji w pełni logicznie i zrozumiale odzwierciedlają argumentację i stanowisko organu, które Sąd w pełni podziela. Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami oddalił skargę, jako niezasadną. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu orzekł, na podstawie art. 200 w zw. z art. 250 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (t. jedn., Dz. U. z 2013 r., poz. 461), jak w punkcie II sentencji wyroku.