III SA/Kr 278/21

|Sygn. akt III SA/Kr 278/21 | [pic] W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 8 lipca 2021 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Ewa Michna (spr.), Sędziowie: WSA Hanna Knysiak-Sudyka, WSA Maria Zawadzka, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, w dniu 8 lipca 2021 r., skargi M. N., na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, nr [...] z dnia 16 grudnia 2020 r., w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia, , , skargę oddala., Decyzją z dnia [...] 2020 r. organ I instancji w wyniku rozpoznania wniosku strony z dnia 31 lipca 2020 r. odmówił M. N. (dalej: skarżącej) przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością̨ sprawowania opieki nad matką M. N. Matka skarżącej posiadała orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 15 marca 2018 r. o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe ze stwierdzeniem, iż̇ nie dało się̨ ustalić́ od kiedy istniała niepełnosprawność́, natomiast ustalony jej stopień́ datował się̨ od 22 lutego 2018 r. W uzasadnieniu odmowy organ I instancji wskazał, że nie został spełniony warunek z art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 111 z późn. zm.), ponieważ̇ nie wykazano, aby niepełnosprawność́ M. N. powstała w okresach wymienionych w tym przepisie, a znaczny stopień niepełnosprawności powstał w wieku 71 lat. Ponadto jako przesłankę̨ odmowy przyznania świadczenia organ wskazał na brak związku przyczynowego pomiędzy niemożnością̨ podjęcia przez skarżącą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a koniecznością̨ sprawowania stałej opieki nad matką. Skarżąca wniosła odwołanie na powyższą decyzję. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z 26 października 2020 r., nr [...] uchyliło zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę̨ do ponownego rozpoznania, z zaleceniem uzupełnienia materiału dowodowego, poprzez zobowiązanie skarżącej do przedłożenia dokumentów w postaci np. świadectw pracy, czy też umów zlecenia obrazujących charakter oraz przebieg jej zatrudnienia w okresie kiedy sprawowała opiekę̨ nad matką posiadającą̨ już̇ wydane orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności. Dowody te miały na celu ustalenie istnienia związku przyczynowego miedzy rezygnacją z zatrudnienia oraz jej niepodejmowaniem a koniecznością̨ sprawowania stałej opieki nad matką. W wyniku ponownego rozpoznania sprawy organ pomocy społecznej decyzją z [...] 2020 r. po raz kolejny odmówił stronie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, podtrzymując w uzasadnieniu rozstrzygnięcia swoje dotychczasowe stanowisko, iż nie został spełniony warunek wynikający z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, a także nie zachodzi związek przyczynowo - skutkowy, pomiędzy brakiem aktywności zawodowej a sprawowaniem przez stronę̨ opieki nad matką warunkujący przyznanie świadczenia. Skarżąca wniosła odwołanie na powyższą decyzję powołując się na nieuwzględnienie przez organ administracji zmiany stanu prawnego wynikającego z treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., K 38/13. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z 16 grudnia 2020 r., nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną̨ decyzję podnosząc, iż pomimo dokonania przez organ pierwszej instancji błędnej wykładni art. 17 ust. L1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w kontekście wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., K 38/13 decyzja ostatecznie odpowiadała prawu, co uzasadniało utrzymanie jej w mocy. Na ostateczną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z 16 grudnia 2020 r. skarżąca wniosła skargę, zarzucając powyższej decyzji: - naruszenie prawa materialnego poprzez błędną̨ wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowani opieki nad osobą legitymującą się̨ orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność́ stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością̨ samodzielnej egzystencji. W związku z powyższym skarżąca wniosła o: - uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania; - zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postepowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. W uzasadnieniu skarżąca wskazała, że z dyspozycji art. 17 ust. ustawy o świadczeniach rodzinnych wynikało, że podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Istotą wnioskowanego świadczenia jest rekompensata za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność́ opieki nad osobą bliską, która takiej opieki wymaga. Skarżąca podniosła, że sprawuje opiekę̨ nad niepełnosprawną matką, która to opieka uniemożliwiała jej podjęcie zatrudnienia. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, że zarzut podniesiony w skardze nie jest uzasadniony, ponieważ̇ z zebranego w sprawie materiału wynikało, że częstotliwość́ sprawowanej nad matką opieki nie powodowała niemożności podjęcia zatrudnienia lub też innej pracy zarobkowej w jakimkolwiek rozmiarze. Wynikało to z faktu, że matka skarżącej przebywała w Centrum Opieki i Aktywizacji Seniorów od poniedziałku do piątku przez 6-7 godzin dziennie. Zatem w tym czasie, to ta wyspecjalizowana przejmowała opiekę̨. W tym czasie zaś́ skarżąca mogłaby podjąć́ zatrudnienie np. w niepełnym wymiarze czasu pracy lub też inną pracę zarobkową, np. na podstawie umów cywilnoprawnych. Taką pracę skarżąca wykonywała (umowy zlecenia) w czasie, kiedy jej matka przebywała w Centrum Aktywizacji, tym bardziej, iż jak ustalił pracownik socjalny nie jest osobą leżącą na stałe i niesprawną ruchowo. Kolegium wskazało, że okoliczność́, iż osoba wymagająca opieki od 16.10.2020 r. do odwołania nie korzysta chwilowo z opieki ww. Centrum w K z powodu ogłoszonego stanu epidemii nie może stanowić́ podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ̇ zawieszenie zajęć́ w ww. środku ma charakter czasowy, a nie definitywny. W ocenie Kolegium trudno jest przyjąć́ aby w takiej sytuacji organy administracji każdorazowo reagowały na takie epizodyczne zmiany sytuacji faktycznej związanej z opieką na członkiem rodziny i przyznawały świadczenia pielęgnacyjne np. na okres trwającej przerwy w pracy Ośrodka. Kolegium podkreśliło, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, gdy sprawowana opieka ma charakter stały oraz długoterminowy i jest świadczona codziennie przez znaczą część doby, w taki sposób, że uniemożliwia osobie opiekującej się zarobkowanie. W związku z powyższym Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje: Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie ponieważ organy w sposób prawidłowy ustaliły brak związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą, a koniecznością opieki nad jej matką. Zgodnie z art. 17 ust.1 ustawy o świadczeniach rodzinnych przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego jest ściśle uzależnione od wystąpienia związku przyczynowego pomiędzy koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną a rezygnacją z wykonywania pracy zarobkowej. Przywołany przepis wprost wskazuje, że rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej następuje w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Ustawa o świadczeniach rodzinnych nie definiuje przy tym pojęcia opieki, ale z wymienionego w tym przepisie warunku zaistnienia związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaniem opieki należy wywieść wniosek, że opieka ta ma charakter stały, codzienny i wykonywana jest przez znaczną część doby przez co uniemożliwia podjęcie/kontynuowanie pracy, choćby w niepełnym wymiarze godzin. W okolicznościach niniejszej sprawy związek taki nie występuje. Po pierwsze należy wskazać, że matka skarżącej przez znaczną część dnia tj. 6-7 godzin (a zatem w typowych godzinach pracy), od poniedziałku do piątku przebywa w Centrum Opieki i Aktywizacji Seniorów, gdzie uczestniczy w zajęciach opiekuńczych, rehabilitacyjnych oraz terapeutycznych. Poza ww. godzinami skarżąca sprawuje opiekę nad matką. Opieka ta polega na myciu, zmianie pieluchomajtek, pomocy przy ubieraniu się̨, przygotowywaniu posiłków, towarzyszeniu podczas wizyt lekarskich, załatwianiu spraw urzędowych, praniu oraz innych sprawach związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego. Sprawowana opieka w takim zakresie nie powoduje konieczności rezygnacji przez skarżącą z pracy. W czasie pracy matka skarżącej może przebywać w Centrum Opieki i Aktywizacji Seniorów. Natomiast opieka sprawowana przez skarżącą może odbywać się po godzinach pracy. Z materiału dowodowego zgromadzonego przez organ wynika, że taka sytuacja miała miejsce do czasu rezygnacji z zatrudnienia przez skarżącą tj. do 30 kwietnia 2020 r. W granicach niniejszej sprawy nie można odnaleźć okoliczności, która uzasadniała wówczas rezygnację przez skarżącą z pracy, ponieważ matka skarżącej nadal uczęszczała na zajęcia aż do czasu zamknięcia ww. Centrum (do 16 października 2020 r.). Fakt ten obrazuje, że wykonywanie pracy przez skarżącą było nadal możliwe. Po drugie z uwagi na sytuację epidemiologiczną Centrum Opieki i Aktywizacji Seniorów w K zostało zamknięte (od 16 października 2020 r. do odwołania), w wyniku czego matka skarżącej przestała uczęszczać na zajęcia. Należy zauważyć, że sytuacja ta była tymczasowa. Powołany na wstępie art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wymaga, by opieka miała charakter stały. Należy zgodzić się z Kolegium, że epizodyczne zmiany sytuacji faktycznej związanej z opieką na członkiem rodziny nie wymagają od organu administracji publicznej każdorazowej reakcji i przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego np. na okres trwającej przerwy w pracy Ośrodka. W świetle okoliczności faktycznych sprawy nie sposób przyjąć, że zaistniał związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją z pracy a koniecznością sprawowania opieki uzasadniający przyznanie skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Trzeba bowiem podkreślić, że świadczenie pielęgnacyjnej nie jest kierowane do wszystkich niezatrudnionych osób opiekujących się niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz do tych osób, które wywiązują się ze swego obowiązku alimentacyjnego, osobiście zapewniając stałą i długotrwałą opiekę i pomoc niepełnosprawnemu członkowi rodziny i jednocześnie z tego właśnie powodu zaprzestają aktywności zawodowej. Nie może być ono zatem traktowane jako zastępcze źródło dochodu (por. wyrok NSA z 19 maja 2021 r., I OSK 226/21). Wobec powyższego orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 z późn. zm.).