III SA/Kr 288/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Kremer Sędziowie WSA Bożenna Blitek AWSA Dorota Dąbek (spr.) Protokolant Monika Pilch po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 września 2005 r. sprawy ze skargi [...] Spółdzielni Produkcyjno-Handlowej [...] w [...] na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w [...] z dnia [...] 2004 r. Nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej skargę oddala Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w [...] decyzją z dnia [...] 2004 r., Nr [...], wydaną na podstawie art. 138 §1 pkt 1 kpa oraz art. 5 punkt 4a ustawy o Państwowej Inspekcji Sanitarnej, po rozpatrzeniu odwołania [...]. Spółdzielnia Produkcyjno-Handlowa [...] utrzymał w mocy decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w [...] z dnia [...].2003r., Nr [...] stwierdzającą u M. K. chorobę zawodową słuchu. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że w przedmiotowej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie Ośrodek Zamiejscowy w Krakowie trzykrotnie orzekał wydając wyroki uchylające decyzje Inspekcji Sanitarnej I i II instancji. Po raz pierwszy wyrokiem z dnia 25.10.1999r., sygn. II S.A./Kr 2552/98 NSA uchylił decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora San [...].1998r., znak: [...] oraz poprzedzającą ją decyzję Terenowego Inspektora Sanitarnego w [...] z dnia [...].1997r., nr [...] Po raz drugi wyrokiem z dnia 08.11.2000r., sygn. akt. II SA/Kr 1126/00, NSA uchylił decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia [...].2000r., nr [...] oraz poprzedzającą ją decyzję Powiatowego inspektora Sanitarnego w [...] z dnia [...].2000r., znak: [...] Orzekając po raz trzeci, wyrokiem z dnia 23.05.2003r., sygn. akt II SA/Kr 2059/02, NSA uchylił decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia [...]2002r., znak: [...] oraz poprzedzającą ją decyzję Powiatowego Inspektora w [...] z dnia [...].2001r., znak [...] W postępowaniu wyjaśniającym przeprowadzonym przez organ Inspekcji Sanitarnej I instancji ustalono, że M. K. był zatrudniony w [...]. Spółdzielnia Produkcyjno - Handlowa [...] kolejno: - od [...].1965r. do [...].1978r. na stanowisku montera produkcyjnego - od [...].1978r. do [...].1988r. na stanowisku prasera w hali pras. W czasie wykonywanej pracy na stanowisku prasera był narażony na natężenia których poziom przekraczał wartość dopuszczalną tj. 85 dB(A). Jak wynika z dołączonych do sprawy wyników pomiaru hałasu z 1988r. w Zakładzie Pracy M. K. średnia wartość poziomu hałasu na stanowisku operatora prasy 99 dB(A), natomiast średnia wartość poziomu hałasu na hali przy pracującej prasie wynosiła 96 dB(A). M. K. był badany przez następujące jednostki orzecznicze do rozpoznawania w sprawach chorób zawodowych: -Centrum Medycyny Profilaktycznej - Wojewódzki Ośrodek Medycyny Poradnia Chorób Zawodowych w [...] (Orzeczenie z dnia [...].1997r. o braku podstaw do stwierdzenia zawodowej z powodu zbyt małego stopnia niedosłuchu ucha prawego oraz Orzeczenie z dnia [...].1997r. o braku podstaw do rozpoznania zawodowego uszkodzenia słuchu z powodu braku danych o stanie narządu słuchu przed podjęciem pracy w hałasie oraz braku badań okresowych). [...] Ośrodek Medycyny Pracy w [...] (Orzeczenie z dnia [...].2001 r. o braku podstaw do rozpoznania zawodowego uszkodzenia słuchu z powodu niecharakterystycznych wykresów krzywej audiomertycznej oraz fakt, że pacjent był badany w 8 lat po zaprzestaniu narażenia na hałas – brak związku przyczynowo- skutkowego pomiędzy stwierdzonym niedosłuchem a pracą zawodową). -Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w [...] (Orzeczenie z dnia [...].1997r. o braku podstaw do rozpoznania zawodowego uszkodzenia słuchu ze względu na wielkość ubytku słuchu ucha lepiej słyszącego i Orzeczenie z dnia [...].2002r. o braku podstaw do stwierdzenia zawodowego uszkodzenia słuchu z powodu znacznej asymetrii niedosłuchu, a przez to brak związku przyczynowego). Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wydanych w sprawie wyroków uchylających wcześniejsze decyzje zwrócił uwagę m.in. na brak podstaw do eliminowania "uszkodzenia słuchu wywołanego działaniem hałasu" ze względu na stopień niedosłuchu, albowiem prawna definicja przedmiotowej choroby zawodowej nie zawiera takiego ograniczenia. Sąd zwrócił także uwagę na istniejące domniemanie związku przyczynowego między schorzeniem a warunkami pracy narażającymi na jej powstanie: w razie zatem ustalenia, że stwierdzona u pracownika choroba jest wymieniona w wykazie chorób zawodowych i praca była wykonywana w warunkach narażających na jej powstanie, istnieje domniemanie związku przyczynowego między chorobą zawodową a warunkami narażającymi na jej powstanie. Powyższa argumentacja przytoczona z pierwszego wyroku NSA z dnia 25.10.1999r., sygn. akt: II S.A./Kr 2552/98 została podtrzymana w dwóch kolejnych wyrokach. Ponadto w wyroku trzecim z dnia 23.05.2003r., sygn. akt: II S.A/Kr 2059/02 NSA orzekł, iż orzeczenia lekarskie wydane przez jednostki służby zdrowia upoważnione do rozpoznawania chorób zawodowych nie zostały należycie ocenione i zweryfikowane przez organy postępowania, a ponadto ze względu na ich niepełność i niejasność nie mogły stanowić podstawy do wydania decyzji o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej. W ponownym postępowaniu wyjaśniającym ustalono, że zakład pracy nie dysponuje badaniami słuchu z [...].1985r. oraz nie zostało przeprowadzone w nim badanie kontrolne po 6 miesiącach. Ustalono też, że M. K. nie miał wykonywanego badania audiometrycznego w czasie zmiany stanowiska pracy w 1978r. Organ ustalił również, że zakład nie może wykluczyć, iż w okresie zatrudnienia były wykonywane u M. K. badania audiometryczne, obecnie zakład nie dysponuje powyższymi. W postępowaniu nie udało się jednak wyjaśnić wątpliwości podnoszonych przez NSA zawartych w orzeczeniach lekarskich. Nie udało się też jednoznacznie ustalić etiologii powstania niedosłuchu. Bezsprzecznie jednak ten niedosłuch został stwierdzony. Bezspornym w sprawie jest też, że M. K. wykonywał prace w narażeniu na hałas. Stąd mając na uwadze wskazane przez NSA domniemanie związku przyczynowego – orzeczono o istnieniu choroby zawodowej uszkodzenia słuchu. Organ administracyjny nie uznał orzeczenia [...] Ośrodka Medycyny Pracy z [...] 2001r., które jako jedyne nie rozpoznało niedosłuchu odbiorczego wskazując na jego mieszany charakter, ponieważ zostało ono wydane w oparciu o badania metodą audiometrii tonalnej, której wynik jest subiektywny, ponieważ pacjent może mieć na niego wpływ. Za wiarygodne uznano natomiast pozostałe orzeczenia lekarski, w których rozpoznano obustronny niedosłuch typu odbiorczego. Wynik ten został potwierdzony przez jednostkę orzeczniczą II stopnia, która prowadziła badania metodą obiektywną (audiometria impedancyjna). W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego pracodawca [...] Spółdzielnia Produkcyjno-Handlowa [...] w [...] wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji wobec naruszenia przepisów postępowania tj. przepisów art.75 i 77§1, kpa. Skarżący zarzucił niedopuszczenie przy rozpatrywaniu sprawy wszystkich dostępnych dowodów oraz błędną ocenę zgromadzonego materiału dowodowego, co doprowadziło do uznania choroby zawodowej pomimo że wszystkie orzeczenia lekarskie nie stwierdziły takiej choroby. Zarzucono, że zaniechano w postępowaniu fachowej weryfikacji dotychczasowych badań. Skarżący powołuje się na wyniki badań okresowych z lat 84-86, które nie stwierdzają żadnych zaburzeń słuchu. Podnosi też, że choroby słuchu nie stwierdzają też dokumenty ZUS stwierdzające inwalidztwo III grupy z ogólnego stanu zdrowia. Skarżący nie zaprzecza, że M. K. pracował w hałasie, ale pracował w ochronnikach słuchu. Organ administracyjny oparł się jedynie na domniemaniach wyrażonych przez NSA w wyrokach, zamiast wyczerpać wszystkie dostępne środki dowodowe poprzez ich aktualną medyczną weryfikację i przeprowadzenie aktualnych badań. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do zarzutów skargi stwierdzono, że wbrew zarzutom skargi uwzględniono wyniki badań z lat 1984,85,86, dopuszczono bowiem dowód z akt osobowych pracownika. W dniu [...] 2005r. M. K. zmarł. Jego następcami prawnymi są żona J. K. i córka J. M. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W ocenie sądu złożona w niniejszej sprawie skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do §1 ust. 1 Rozporządzenia Rady Ministrów dnia 18.11.1983r. w sprawie chorób zawodowych (Dz.U. nr 65, poz. 294 z późn. zm.), "za choroby zawodowe uważa się choroby określone w wykazie chorób zawodowych stanowiącym załącznik do rozporządzenia, jeżeli zostały spowodowane działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia, występujących w środowisku pracy". Na pojęcie choroby zawodowej składają się zatem dwa elementy: istnienie schorzenia wymienionego w przedmiotowym wykazie oraz istnienie związku przyczynowego objętej wykazem choroby z warunkami wykonywanej pracy. W pozycji 15 wykazu chorób zawodowych wymieniono "uszkodzenie słuchu wywołane działaniem hałasu". Jeżeli zatem u danej osoby stwierdzone zostanie tego typu schorzenie, stanowi ono chorobę zawodową w rozumieniu cytowanych przepisów. W niniejszej sprawie w niespornym jest, że M. K. wykonywał pracę w narażeniu na hałas. Niespornym także jest fakt, że stwierdzono u niego niedosłuch obustronny. Spór dotyczył jedynie charakteru tego niedosłuchu i jego związku przyczynowego z warunkami pracy. Zgodnie z treścią art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1271), sąd, któremu sprawa została przekazana, jest związany wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Jak podniesiono w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, w postępowaniu nie udało się wyjaśnić wątpliwości podnoszonych przez NSA odnośnie treści wydanych w sprawie orzeczeń lekarskich. Nie udało się też jednoznacznie ustalić etiologii powstania niedosłuchu Mając na uwadze wskazane przez NSA domniemanie związku przyczynowego – orzeczono o istnieniu choroby zawodowej uszkodzenia słuchu. W ocenie sądu orzekającego w niniejszym składzie, organ administracyjny podjął prawidłowe czynności zmierzającego do wyjaśnienia istniejących w sprawie wątpliwości i dokonał prawidłowej oceny zgromadzonych w sprawie materiałów dowodach. W ocenie Sądu postępowanie dowodowe zostało przez organy administracyjne przeprowadzone w sposób prawidłowy, zgodnie z zasadami art. 7, 75, 77 i 80 kpa. Organy administracyjne w sposób prawidłowy zebrały i rozpatrzyły cały dostępny materiał dowodowy, mający znaczenie dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy, opierając swe rozstrzygnięcie na opiniach biegłych rozpoznających istnienie obustronnego niedosłuchu. Orzeczenie lekarskie wydawane na użytek postępowania w sprawie chorób zawodowych jest bowiem w istocie opinią w rozumieniu art. 84 §1 kpa (tak m.in. NSA w wyroku z 21 września 2001r., sygn. akt I S.A. 2870/00; z dnia 14 kwietnia 1999r., sygn. akt I S.A. 1931/98; z dnia 5 listopada 1998r., sygn. akt I S.A. 1200/98, LEX nr 45833) i jak każdy dowód winno być przez organ wszechstronnie ocenione, w granicach wskazanych w art. 80 kpa. W ocenie Sądu organ administracyjny w niniejszej sprawie ten obowiązek wypełnił należycie. Organ administracyjny nie uznając orzeczenia [...] Ośrodka Medycyny Pracy z [...].2001r., które jako jedyne nie rozpoznało niedosłuchu odbiorczego lecz mieszany, prawidłowo i przekonywująco swoje stanowisko uzasadnił. Nie została zatem przekroczona zasada swobodnej oceny dowodów. Za wiarygodne uznano natomiast pozostałe orzeczenia lekarskie, w których rozpoznano obustronny niedosłuch typu odbiorczego. Wynik ten został potwierdzony przez jednostkę orzeczniczą II stopnia, która prowadziła badania metodą obiektywną (audiometria impedancyjna), w przeciwieństwie do zakwestionowanego orzeczenia [...]OMP w [...] które zostało wydane w oparciu o badania metodą audiometrii tonalnej, której wynik jest subiektywny, ponieważ pacjent może mieć na niego wpływ. Zaskarżona decyzja została też w sposób prawidłowy uzasadniona. Organ szczegółowo wyjaśnił zarówno podstawy prawne, jak i faktyczne swojego rozstrzygnięcia. Biorąc zatem pod uwagę treść § 1 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18.11.1983r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 65, poz.294 z późn. zm.), z którego wynika, iż o uznaniu schorzenia za chorobę zawodową decydują: zamieszczenie schorzenia w wykazie chorób zawodowych oraz ustalenie, że schorzenie zostało spowodowane działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia, występujących w środowisku pracy, należy stwierdzić, że ponieważ w niniejszej sprawie doszło do pozytywnego ustalenia, że stwierdzona u pracownika choroba jest wymieniona w wykazie chorób zawodowych, jak również, że praca była wykonywana w warunkach narażających na jej powstanie, prawidłowo organ Inspekcji Sanitarnej, działając na podstawie § 10 tego Rozporządzenia, wydał orzeczenie o stwierdzeniu choroby zawodowej. Należy bowiem przyjąć istnienie domniemania związku przyczynowego między chorobą zawodową a warunkami pracy. Pogląd taki wielokrotnie był prezentowany w orzecznictwie Sądu Najwyższego (np. wyrok SN z 3.02.1999r., III RN 110/98, Prok. i Pr. 1999/7-8/56; także wyrok z 19.07.1984r., II PRN 9/84, OSNCP 1985/4, poz.531). Podkreślić trzeba, że choroba zawodowa to pojęcie prawne, a nie medyczne. Lekarz nie orzeka więc w kwestii uznania choroby zawodowej, lecz stwierdza jedynie stan chorobowy i jego przyczyny. Natomiast kwalifikacji prawnej schorzenia dokonuje inspektor sanitarny, uwzględniając zagrożenie występujące w miejscu pracy, narażające na dane schorzenie. Mając na uwadze istnienie domniemania związku przyczynowego, w ocenie Sądu niezasadny jest zarzut skargi wadliwego postępowania wyjaśniającego w niniejszej sprawie jako niewystarczającego do przyjęcia istnienia związku przyczynowego pomiędzy schorzeniem a wykonywaną pracą. Należy bowiem z całą mocą podkreślić, że wbrew twierdzeniom skargi konstrukcja domniemania związku przyczynowego nie oznacza konieczności wykazania bezpośredniego związku przyczynowego między pracą w narażeniu na hałas a rozpoznanym schorzeniem. Konstrukcja domniemania związku przyczynowego oznacza, że nie musi on być udowodniony i istnieje, dopóki nie zostanie obalony. Zarzuty zawarte w skardze tego domniemania nie obalają. Za niewystarczający i nieprzekonywujący uznać należy w szczególności powołany przez skarżącego argument, że przyczyną choroby u M. K. mogły być inne czynniki. Ma rację skarżący wskazując, że sam fakt zapadnięcia na chorobę wymienioną w wykazie chorób zawodowych nie jest wystarczającą przesłanką do uznania jej za chorobę zawodową, jeżeli nie pozostaje ona w związku przyczynowym z warunkami występującymi w środowisku pracy bądź gdy takiego związku nie można wywieść w wysokim stopniu prawdopodobieństwa (wyrok NSA z 5.08.1998r., I SA 471/98). W niniejszej sprawie ustalono istnienie takiego związku przyczynowego. Gołosłowny i nieuzasadniony jest także zarzut skargi, że uszkodzenie słuchu może pozostawać w związku z wiekiem M. K., a w szczególności ze zmianami miażdżycowymi. W orzeczeniach lekarskich określono bowiem średni ubytek słuchu po uwzględnieniu poprawki na wiek, orzekające w sprawie zespoły lekarskie uwzględniły zatem tę okoliczność przy wydawaniu swych orzeczeń. Za pozbawiony znaczenia prawnego uznać też należy zarzut skargi, że badania przeprowadzono dopiero po 7 latach od ustania narażenia na hałas. Przepisy stanowiące w niniejszej sprawie podstawę do orzekania w przedmiocie choroby zawodowej nie uniemożliwiają rozpoznania choroby zawodowej po upływie określonego czasu od ustania narażenia. Bez znaczenia prawnego jest też argument skargi dotyczący faktu, że w czasie pracy M. K. pracował w ochronnikach słuchu. Zgodnie z utrwaloną linią orzeczniczą sądu administracyjnego wystąpienie czynników szkodliwych w środowisku pracy nie musi wynikać z przekroczenia dopuszczalnych norm - wystarczy wystąpienie w środowisku pracy czynnika, który jest szkodliwy choćby dla jednego pracownika ze względu na jego osobniczą wrażliwość (wyrok NSA z dnia 7 stycznia 1994r., I SA 1640/93, ONSA 1995/1/28). Przyjmowane i utrwalone w orzecznictwie domniemanie związku przyczynowego pomiędzy chorobą zawodową, a warunkami narażającymi na jej powstanie (por. np. wyrok SN z dnia 3 lutego 1999r., III RN 110/98, Prok.i Pr. 1999/7-8/56) może być obalone poprzez wykazanie, że w konkretnym przypadku schorzenie powstało na skutek innych przyczyn. Tego jednak skarżący w niniejszej sprawie nie zrobił, ogólnie tylko wskazując na ewentualne przyczyny, które mogły spowodować schorzenie słuchu. Bez związku z niniejszą sprawą jest też powołany w skardze argument, że w orzeczeniu organów ZUS w sprawie inwalidztwa nie ma wzmianki o schorzeniu słuchu. Badania te przeprowadzane były dla innych celów, przez lekarzy innych niż upoważnieni z mocy przepisów do orzekania o chorobach zawodowych. Wyniki tych badań nie wykluczają zatem możliwości istnienia choroby zawodowej, w ogóle się o tym nie wypowiadają, dotyczą bowiem zupełnie innej materii. Bez znaczenia jest też argument, że w trakcie pracy M. K. nie skarżył się na słuch i schorzenia słuchu nie wykazały badania okresowe. Należy podkreślić, że badania okresowe obejmują podstawowe, a nie specjalistyczne badania i nie są przeprowadzane przez lekarzy specjalistów z zakresu medycyny pracy. Także zatem i wyniki tych badań nie wykluczają istnienia choroby zawodowej. Mając powyższe na uwadze uznać należy, że organy administracyjne w niniejszej sprawie w sposób prawidłowy przeprowadziły postępowanie wyjaśniające i należycie uzasadniły treść wydanego rozstrzygnięcia. Zaskarżona decyzja jest prawidłowa, zapadła po należytym wyjaśnieniu sprawy. W ocenie Sądu nie doszło w niniejszej sprawie do naruszenia przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, ani też do naruszenia przepisów postępowania, które mogłoby mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z tego powodu skarga została oddalona, w oparciu o 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Mając powyższe na uwadze, Sąd orzekł jak w sentencji.