III SA/Kr 294/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia : NSA Piotr Lechowski (spr.) Sędziowie : NSA Grażyna Danielec WSA Bożenna Blitek Protokolant : Agnieszka Słaboń po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 lutego 2006 r. sprawy ze skargi F. B. na decyzję Rektora [...] im. [...] w [...] z dnia [...] 2005 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania stypendium socjalnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, II. zasądza od Rektora Akademii [...] im. [...] w [...] na rzecz skarżącego F. B. kwotę [...],- zł ([...] złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją z dnia [...] 2005r. [...], po rozpatrzeniu odwołania F. B., Rektor Akademii [...] im. [...] w [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję dnia [...] 2004r., którą orzeczono o odmowie przyznania F. B. stypendium socjalnego na rok akademicki 2004/2005. W podstawie prawnej decyzji powołano przepisy art. 138 § 1 pkt 1 kpa, art. 152 c ust. 1 ustawy z dnia 12 września 1990r. o szkolnictwie wyższym (Dz.U. Nr 65, poz. 385 z późn. zm.) oraz § 9 ust. 7 Regulaminu ustalania wysokości, przyznawania i wypłacania świadczeń pomocy materialnej dla studentów A[...], wprowadzonego Zarządzeniem Rektora [...] Nr [...] z dnia [...].2004r. Uzasadniając decyzję Rektor A[...] wskazał następujące okoliczności faktyczne i motywy prawne przyjęte za podstawę rozstrzygnięcia. Dnia [...].2004r. F. B. wystąpił z wnioskiem o przyznanie stypendium socjalnego w roku akademickim 2004/2005, wskazując że rodzina składa się z matki – rencistki i siostry – studentki. Celem udokumentowania dochodów w rodzinie przedłożył wnioskodawca zaświadczenie o dochodach matki podlegających opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych na zasadach ogólnych oraz zaświadczenia z Urzędu Skarbowego w [...], że wnioskodawca oraz jego siostra nie deklarowali za rok 2003 dochodu do opodatkowania. Do wniosku dołączono także Wyrok Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...].1985r. sygn. [...], zasądzający na rzecz F. B. i jego siostry S. alimenty w kwocie [...] ówczesnych złotych, od ojca L. B. Na podstawie przedłożonych dokumentów średni dochód netto w rodzinie wnioskodawcy wyliczony zgodnie z ustawą o świadczeniach rodzinnych z dnia 28 listopada 2003r. (Dz.U. Nr 228, poz. 2255 z późn. zm.) ustalił organ I instancji na kwotę [...] zł. Opierając się na powyższych ustaleniach Dziekan Wydziału [...] A[...] decyzją, z którą zaznajomiono wnioskodawcę z dnia [...] .2004r., odmówił przyznania stypendium socjalnego, uzasadniając odmowę niemożnością ostatecznego i rzeczywistego ustalenia źródła dochodów za rok 2003r. We wniesionym dnia [...].2004 odwołaniu F. B. domagał się zmiany zaskarżonej decyzji i przyznania stypendium. Podnosił, że poprzednio otrzymywał stypendium socjalne, oraz że zasądzone alimenty wynosiły przed denominacją po [...] zł. Zdaniem, odwołującego się decyzja wzmaga poczucie krzywdy i została wydana z przekroczeniem granic uznania, na co wskazuje również treść decyzji, przy niezmiennym stanie faktycznym. Skarżący podnosił że po denominacji zasądzone alimenty wynoszą [...] zł, a decyzja podważa prawomocne rozstrzygnięcie. Wydziałowa Komisja Stypendialna negatywnie zaopiniowała odwołanie. Utrzymując w mocy decyzję organu I instancji, Rektor wskazał, że brak występowania o waloryzację czy zmianę wysokości zasądzonych alimentów przy wykazywaniu, innymi dokumentami, że średni dochód wynosi [...] zł, daje podstawę do uznania, że rodzina uzyskuje także inne nieujawnione dochody. Wskazano, że rezygnacja ze zrealizowania uprawnień przewidzianych przez art. 128 kr i op, nie może prowadzić do przerzucenia na Uczelnię spełnienia obowiązku alimentacyjnego. Powołując przepis art. 152 c ust. 1 ustawy a dnia 12.09.1990r. o szkolnictwie wyższym, podkreślono że stypendium może otrzymać student znajdujący się w trudnej sytuacji materialnej, a § 9 ust. 7 Regulaminu studiów obliguje studenta ubiegającego się o stypendium socjalne do dostarczenia zaświadczeń o wszystkich źródłach dochodów w rodzinie. Zdaniem Rektora nie wykazał odwołujący się rzeczywistych dochodów rodziny. Nawiązując do odwołania wskazano, że już w poprzednim okresie pobierania stypendium, w [...] 2004r. wstrzymano jego wypłatę, wobec zakwestionowania podstawy jego przyznania, przez Kontrolę Wewnętrzną Działu - Socjalno Bytowego A[...]. Powyższe okoliczności zdaniem Rektora A[...] uzasadniały utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na powyższą decyzję złożył F. B. z wnioskiem o jej uchylenie wraz decyzją organu I instancji. Skargę oparto na zarzucie naruszenia przepisów art. 7 i 77 § 1 kpa oraz przepisów ustawy o szkolnictwie wyższym. Zdaniem skarżącego naruszenie przepisów postępowania przejawia się w niewłaściwej ocenie materiału dowodowego, która powinna doprowadzić do wniosku iż skarżący spełnił warunki niezbędne do otrzymania stypendium. W przekonaniu skarżącego odmowę przyznania stypendium organy oparły na okoliczności, że skarżący ani jego matka nie dochodzili podwyższenia alimentów, których wysokość po denominacji wynosi [...] zł. Zarzucano także, że decyzję wydano z "przekroczeniem granic uznania administracyjnego o którym mowa w art. 20 kpa", gdyż organy podważały wiarygodność dostarczanych dokumentów, uznając jednocześnie, że tak udokumentowane dochody nie są kompletne. Zdaniem skarżącego organy obu instancji nie uwzględniły, że skarżący i jego siostra zaciągnęli kredyty studenckie po [...] zł miesięcznie na bieżące utrzymanie rodziny. Zdaniem skargi niedopuszczalne w sprawie o wydanie decyzji w przedmiocie świadczeń socjalnych, w tym stypendium, było oparcie odmowy na niezrealizowaniu uprawnienia do dochodzenia roszczeń alimentacyjnych w celu podwyższenia świadczeń. Okoliczność, że taki sam stan faktyczny był przyczyną wstrzymania świadczeń w [...] "2003r.", winna pozostać bez wpływu na rozstrzygnięcie, gdyż wstrzymanie to nastąpiło bez formy decyzji. W powyższych okolicznościach decyzja narusza art. 152 ustawy o szkolnictwie wyższym oraz Regulamin przyznawania świadczeń. W odpowiedzi na skargę Rektor A[...] wniósł o jej oddalenie. Wskazano, że zgodnie z decyzją Rektora A[...] z dnia [...].2004r. [...] podstawę naliczenia stypendium socjalnego w dacie wydania decyzji, stanowiła kwota miesięcznego dochodu [...] zł netto na osobę w rodzinie studenta. Rektor przyznał, że w świetle przedstawionych dokumentów dochody w trzyosobowej rodzinie składały się w 2003r. z dochodu matki skarżącego w kwocie [...] zł i [...] złotego z tytułu alimentów (po denominacji), a zatem średni miesięczny dochód w rodzinie wynosił [...] zł miesięcznie. Rektor zajął stanowisko, iż kwota ta dawałaby podstawę do przyznania stypendium socjalnego "gdyby przyjąć, że jest to rzeczywisty dochód w rodzinie skarżącego". Wskazano, że brak realizacji uprawnień względem obowiązku alimentacyjnego ojca wzbudził wątpliwości co do rzeczywistej sytuacji majątkowej, a skarżący wezwany o wyjaśnienie tej kwestii twierdził, że nie ma kontaktów z ojcem. Organ stwierdził, iż informacja ta jest nieprawdziwa. Wskazano, że w aktach postępowania administracyjnego jest zaświadczenie o odbyciu praktyki studenckiej w firmie "[...]" W. B., ze strony której opiekunem praktyki był L. B. – ojciec skarżącego. Wskazano, iż rezygnacja z waloryzacji świadczeń alimentacyjnych dowodzi, że skarżący ma inne jeszcze niż wykazane dokumentem źródła dochodów. Zdaniem Rektora ocena zebranego materiału nie narusza przepisu art. 80 kpa. Podniesiono, że organy prowadzące postępowanie nie miały informacji o zaciągnięciu kredytów studenckich przez siostrę skarżącego i samego skarżącego, który nie wskazywał tej okoliczności nawet w odwołaniu. Wskazując na przepis art. 6 ust. 1 ustawy z 17.07.1998r. o pożyczkach i kredytach studenckich (DZ.U. Nr 108, poz. 685) podkreślono, że jego uzyskanie nie jest uzależnione od trudnej sytuacji materialnej, a niskie dochody tylko dają pierwszeństwo w jego uzyskaniu. Na rozprawie przed Sądem w dniu [...] 2006r. w związku z twierdzeniami odpowiedzi na skargę skarżący podnosił, że nie twierdził, że nie ma kontaktu z ojcem L. B., lecz, że nie utrzymuje z nim kontaktu, przyznając, iż to ojciec skarżącego był opiekunem praktyki studenckiej, którą odbywał w firmie "[...]". Twierdził także, że pobierał zaświadczenia dla kontynuacji kredytu studenckiego, a zatem Uczelnia wiedziała, iż ma z tego tytułu środki. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył: Zgodnie z przepisem art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Przepis § 3 tego artykułu przewiduje, iż sądy orzekają także w tych sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę i stosują środki określone w tych przepisach. Przedmiotem kognicji sądów stosownie do przepisu art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) jest kontrola pod względem zgodności z prawem. Sprawując tę kontrolę Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 §1 p.p.s.a.). Zaskarżona decyzja zapadła dnia [...] 2005r. a więc pod rządem przepisów ustawy z dnia 12 września 1990r. o szkolnictwie wyższym (Dz.U. Nr 65, poz. 385 z późn. zm.). Obowiązujący wówczas przepis art. 161 ust. 2 przewidywał, że do decyzji podjętych przez komisję stypendialną i odwoławczą komisję stypendialną o których mowa w art. 152a ust 3 i 152 b ust. 3, stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego oraz przepisy o zaskarżaniu decyzji do sądu administracyjnego. Dokonana kontrola zaskarżonej decyzji z punktu widzenia jej zgodności z prawem, prowadzi do konstatacji, iż skarga jest uzasadniona, aczkolwiek z przyczyn innych po części niż przytoczone na jej poparcie. Przepis art. 152 c ust. 1 ustawy z 12 września 1990r. o szkolnictwie wyższym – zwanej dalej ustawą – w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji wyrażał zasadę, że stypendium socjalne może otrzymać student znajdujący się w trudnej sytuacji materialnej. Jest to konsekwencją przyznania pomocy materialnej studentom ze środków budżetu państwa (art. 152). Przepis ust. 2 art. 152 c stanowił, że wysokość dochodu uprawniającego studenta do ubiegania się o stypendium socjalne ustala rektor w porozumieniu z uczelnianym organem samorządu studenckiego, z tym, że miesięczna wysokość dochodu na osobę w rodzinie studenta nie może być większa niż suma kwot określonych w art. 5 ust. 1 i art. 6 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. Nr 228, poz. 2255 z późn. zm.). Jest w sprawie poza sporem, iż wysokość dochodu uprawniającego do ubiegania się o stypendium socjalne ustalona przez Rektora A[...] na rok akademicki 2004/2005 według powyższych zasad wynosiła do [...] zł netto na osobę o rodzinie. Ustalenie dochodu w tej kwocie nie jest w sprawie kwestionowanie. Zarazem przepis ust. 3 art. 152 c określał sposób ustalenia miesięcznej wysokości dochodu na osobę w rodzinie studenta uprawniającej do ubiegania się o stypendium socjalne stanowiąc, że ustala się ją na zasadach określonych w ustawie o której mowa w ust. 2, z zastrzeżeniem, że do dochodu nie wlicza się świadczeń, o których mowa w art. 152 ust. 1 – a zatem świadczeń pomocy materialnej przyznanej z formie określonej w punktach 1 – 5 tego przepisu. Ustawa z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. Nr 228, poz. 2255 z późn. zm.), do której odsyłał przepis art. 152 c ust. 3 ustawy definiując w art. 3 pkt 1 lit "c" dochód, zaliczała do niego w dacie wydania decyzji m.in. inne dochody nie podlegające opodatkowaniu na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych a wśród nich alimenty na rzecz dzieci. Przez dochód rodziny (art. 3 pkt 2) ustawa rozumie – przeciętny miesięczny dochód członków rodziny, a przez osoby pozostające na utrzymaniu (art. 3 pkt 12) członków rodziny utrzymujących się z połączonych dochodów tych osób. Przepis art. 3 pkt 16 przez rodzinę rozumie odpowiednio następujących członków rodziny: małżonków, rodziców, opiekuna prawnego dziecka, opiekuna faktycznego dziecka, oraz pozostające na utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25 roku życia. Zarazem przepis art. 3 pkt 1 in prinep. stanowi, że ilekroć w ustawie jest mowa dochodzie – oznacza to, po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób; .. Dochodem zatem rodzica obciążonego obowiązkiem alimentacyjnym jest określony w art. 3 pkt. 1 przychód lub dochód, po odliczeniu świadczonych przez niego alimentów. Idzie zatem o rzeczywisty wydatek a tytułu alimentacji, podlegający odliczeniu od dochodu. Przepis art. 152 c ust. 3 posługuje się kategorią wysokości dochodu na osobę w rodzinie studenta. W świetle zaś art. 3 pkt 16 ustawy o świadczeniach rodzinnych przez rodzinę rozumie się rodziców i pozostające na ich utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25 roku życia, przy czym przez środki utrzymania rozumieć należy połączone dochody rodziny. Ani przepis art. 152 c ust. 2 o szkolnictwie wyższym ani przepis art. 3 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie statuują przesłanki pozostawania we wspólnym gospodarstwie domowym jako kryterium do ustalenia pozostawania na utrzymaniu członków rodziny. Natomiast dochód rodziny stanowi połączony dochód tych osób, a więc w praktyce dochód osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym. Z tych względów zaakceptować należy stanowisko Rektora A[...], że w świetle zasad określonych w ustawie o świadczeniach rodzinnych obowiązujących w czasie wydania zaskarżonej decyzji alimenty na rzecz studenta stanowią jego dochód, podlegający wliczeniu do dochodu członków rodziny utrzymujących się z połączonych dochodów. Idzie jednak nie o alimenty zasądzone lecz o alimenty świadczone, gdyż wówczas spełniają one przesłankę dochodu. Stosownie do przepisu art. 152 h ustawy o szkolnictwie wyższym, w jego brzmieniu w dacie wydania zaskarżonej decyzji rektor w porozumieniu z uczelnianym organem samorządu studenckiego ustala szczegółowy regulamin ustalania wysokości, przyznawania i wypłacania świadczeń pomocy materialnej dla studentów, o których mowa w art. 152 ust. 1 pkt 1, 2 i 5, w tym szczegółowe kryteria i tryb udzielania świadczeń pomocy materialnej, wzór wniosku o przyznanie stypendium socjalnego oraz sposób udokumentowania sytuacji materialnej. Z dniem [...] 2004 Rektor A[...] wprowadził w życie Regulamin ustalania wysokości, przyznawania i wypłacania świadczeń pomocy materialnej dla studentów A[...] Zgodnie z postanowieniami § 7 pkt 1 student ubiegający się o przyznanie pomocy materialnej zobowiązany jest do złożenia wniosku wraz z kompletem załączników, tj. zaświadczeń o wysokości dochodów w rodzinie studenta w roku ubiegłym oraz – w razie potrzeby – dokumentów pozwalających ustalić sytuacje materialną studenta. Według § 7 pkt 2 przy ustalaniu wysokości dochodu na osobę w rodzinie studenta dla celów stypendium socjalnego do rodziny studenta zalicza się, w zależności od indywidualnej sytuacji: rodziców studenta, dzieci (w tym również przysposobione) rodziców studenta pozostające na utrzymaniu w wieku do ukończenia 25 roku życia, małżonka studenta, dzieci studenta. Kwotę stypendium socjalnego stanowi różnica między określoną przez Rektora kwotą dochodu na osobę uprawniającą do ubiegania się o stypendium socjalne, a udokumentowanym dochodem miesięcznym netto przypadającym na jedną osobę w rodzinie studenta (§ 9 ust. 1 w zw. z § 8 ust. 5a). Zgodnie z postanowieniami § 9 ust. 8 lit a podstawą rozpatrzenia wniosku o przyznanie stypendium socjalnego jest w przypadku studentów studiów dziennych złożenie zaświadczenia o dochodach własnych i rodziców oraz udokumentowanie statusu rodzeństwa pozostającego we wspólnym gospodarstwie domowym. Przepis § 9 ust. 7 statuuje obowiązek studenta ubiegającego się o stypendium socjalne dostarczanie zaświadczeń o wszystkich środkach dochodów w rodzinie zgodnie z wymogami określonymi w ustawie z dnia 18 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych, co jest podstawą rozpatrzenia wniosku pomoc materialną. Stanowiący - zgodnie z § 5 pkt 2 załącznik do regulaminu - wzór wniosku o przyznanie stypendium socjalnego przewiduje wskazanie przez studenta członków rodziny, pozostającej we wspólnym gospodarstwie domowym, co ma wynikać z załączonych zaświadczeń, a wnioskodawca podpisem poświadcza kompletność i zgodność ze stanem faktycznym dokumentów oraz danych w nich zawartych dotyczących rodzajów i wysokości dochodów rodziny, żyjącej we wspólnym gospodarstwie domowym. W świetle powyższego, przedłożona przez skarżącego sentencja wyroku Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] 1985r. [...] zasądzająca m.in. na jego i siostry rzecz alimenty w ówczesnej kwocie (przed waloryzacją) po [...] zł miesięcznie, stwierdza tylko fakt zasądzenia takich alimentów w dacie wydania wyroku. Dokument taki sam przez się nie jest w rozumieniu § 7 ust. 1 regulaminu zaświadczeniem – obrazującym wysokość dochodu z tytułu uprawnień alimentacyjnych w roku poprzedzającym złożenie wniosku. Przepis ten przewiduje obowiązek złożenia – w razie potrzeby – przez studenta innych dokumentów pozwalających ustalić sytuację materialną studenta. Z akt sprawy nie wynika by organ I instancji, ustalenie, że nie ma możności ostatecznego i rzeczywistego ustalenia źródeł dochodów w 2003r. poprzedził wezwaniem skarżącego o wykazanie stosownym dokumentem np. oświadczeniem studenta, czy otrzymywał i w jakiej wysokości świadczenia alimentacyjne. Złożenie takiego dokumentu na wezwanie zgodnie z § 9 ust. 7 in fine Regulaminu opatrzone być może rygorem negatywnego rozpatrzenia wniosku. Natomiast złożone dokumenty, w zależności od tego czy mają charakter dokumentów urzędowych (art. 76 kpa) czy są dokumentami prywatnymi, podlegają co do swej treści ocenie w ramach przepisu art. 80 kpa. Przepis art. 76 § 3 kpa nie wyłącza dowodów nawet przeciwko treści dokumentu urzędowego. W świetle przepisu art. 3 ust. 1 lit c, kwoty uzyskane w trybie ustawy z dnia 17 lipca 1998r. o pożyczkach i kredytach studenckich (Dz.U. Nr 108, poz. 685 z późn. zm.) w dacie wydania zaskarżonej decyzji nie podlegały wliczeniu do dochodu rodziny, stanowiącego podstawę do wyliczenia miesięcznego dochodu na osobę w rodzinie studenta w rozumieniu art. 152 c ust. 3. Potwierdza to stan obowiązujący po tej dacie a w szczególności nowe brzmienie art. 152 c obowiązujące od 24.02.2005r. W takiej sytuacji stanowisko zaskarżonej decyzji, iż dokumentami wykazał skarżący, że średni dochód na osobę w rodzinie studenta uprawniający do ubiegania się o stypendium socjalne wynosi [...] nie dawało podstaw do ustalenia, iż skarżący nie może mieć środków utrzymania pochodzących z innych źródeł, choć nie stanowią one dochodów w rozumieniu ustawy z 28.11.2003r. o świadczeniach rodzinnych. W tym zakresie zarzut skargi utożsamiania kwoty [...] z całością środków utrzymania na osobę jest uzasadniony. W istocie zatem uchybienie przepisom art. 7 i 77 kpa w zw. z art. 80 kpa przy nie wyczerpaniu dostępnych środków dowodowych w postaci wezwania skarżącego o złożenie innych jeszcze dokumentów obrazujących jego rzeczywiste i pełne źródła utrzymania, mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Z tych względów orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 145 § 1 ust. 1 pkt c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.). Orzeczenie w przedmiocie zwrotu kosztów oparto na przepisach art. 200 i 209 powołanej ustawy. Wobec treści uchylonych decyzji nie zachodziły przesłanki do wydania orzeczenia opartego na przepisie art. 152 w/w ustawy.