III SA/Kr 298/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grażyna Danielec Sędziowie NSA Krystyna Kutzner WSA Janusz Kasprzycki (spr.) Protokolant Ewelina Kalita po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 maja 2011 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 25 stycznia 2011 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego skargę oddala. Zaskarżoną decyzją z dnia 25 stycznia 2011 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, działając na podstawie art. 40 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jednolity: Dz. U. z 2009 r. Nr 175 poz. 1362 z późn. zm., zwanej dalej ustawą o pomocy społecznej), § 2 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 13 lipca 2010 r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji programu pomocy dla rodzin rolniczych, w których gospodarstwach rolnych lub działach specjalnych produkcji rolnej powstały szkody spowodowane przez powódź, obsunięcie ziemi lub huragan w 2010 r. (Dz. U. Nr 132, poz. 889, zwanym dalej rozporządzeniem Rady Ministrów z 13 lipca 2010 r.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm., zwanej dalej w skrócie – k.p.a.) – utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Organ I instancji - Prezydent Miasta decyzją z dnia [...] 2010 r., znak: [...], odmówił przyznania J. K. zasiłku celowego na pokrycie strat w gospodarstwie rolnym powstałych w wyniku powodzi w 2010 r. W uzasadnieniu tej decyzji organ I instancji wskazał, że wraz z wnioskiem o wypłatę zasiłku celowego J. K. złożył oświadczenie, iż co najmniej jedna osoba w jego rodzinie jest rolnikiem, w rozumieniu przepisów ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników (ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (tekst jednolity, Dz. U. z 2008 r. Nr 50, poz. 291 z późn. zm., zwanej dalej ustawą o ubezpieczeniu społecznym rolników)), objętym ubezpieczeniem społecznym rolników oraz, że szkody spowodowane przez powódź w uprawach rolnych lub zwierzętach gospodarskich wynoszą średnio powyżej 30 % średniej rocznej produkcji rolnej z trzech lat poprzedzających rok, w którym wystąpiły szkody, albo z trzech lat w okresie pięcioletnim poprzedzającym rok, w którym wystąpiły szkody. Organ I instancji wskazał także, że w dniu 15 listopada 2010 r. J. K. złożył ponadto pisemne oświadczenie, że objętym ubezpieczeniem społecznym w KRUS jest jego syn – P. K. - który nie posiada własnego gospodarstwa domowego i ubezpieczony jest jako domownik. Z urzędu organ wziął pod uwagę dowód w postaci protokołu z oszacowania strat sporządzonego przez Komisję powołaną zarządzeniem Wojewody z dnia 31 maja 2010 r. Nr [...]. Następnie organ I instancji wskazał, że zgodnie z dyspozycją § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z 13 lipca 2010 r. pomoc przysługuje rodzinom rolniczym, jeżeli m. in.: co najmniej jedna osoba w tej rodzinie jest rolnikiem, w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników, objętym ubezpieczeniem społecznym rolników. Na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego organ l instancji ustalił, że w rodzinie J. K. ubezpieczeniem społecznym rolników objęty jest - jako domownik - jego syn P. K., który nie posiada swojego gospodarstwa rolnego. Nie jest on, zatem rolnikiem w rozumieniu wyżej cytowanej ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Tym samym J. K. nie spełnia jednej z wymaganych przesłanek z § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z 13 lipca 2010 r., tj. nie jest objęty ubezpieczeniem społecznym rolników. Odwołanie od powyższej decyzji złożył J. K. podnosząc, że organ powinien raz jeszcze przeanalizować szkodę, jaka go dotknęła. Skarżący wskazał, że jego syn jest rolnikiem, a straty, jakie poniósł w związku z powodzią z maja 2010 r. oszacowane przez Komisję powołaną zarządzeniem Wojewody z dnia 31 maja 2010 r. Nr [...] wyniosły 60,98 %, natomiast utracony przychód w roku wystąpienia szkody w stosunku do lat poprzednich 6 741 zł. A zatem spełnia on przesłanki przyznania pomocy. Wskazał także, że w maju premier Donald Tusk ogłosił, że wszystkim poszkodowanym przez powódź należy wypłacić 6 000 zł, jeżeli szkoda została udokumentowana przez Komisję. W związku z powyższym skarżący uważa wydaną decyzję za krzywdzącą. Zaznaczył ponadto, że dostarczył do ośrodka pomocy społecznej zaświadczenie o ubezpieczeniu syna w "KRUS". W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, działające jako organ odwoławczy Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, że w § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z 13 lipca 2010 r. określone zostały warunki, których spełnienie umożliwia przyznanie pomocy. Zgodnie z tymi uregulowaniami, aby rodzina wnioskodawcy mogła otrzymać pomoc w formie zasiłku celowego przynajmniej jedna osoba w tej rodzinie musi być rolnikiem w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników, który jest objęty ubezpieczeniem społecznym rolników. Następnie Kolegium wskazało na regulację art. 6 pkt 14 ustawy o pomocy społecznej, zgodnie, z którą rodzinę stanowią osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie zamieszkujące i gospodarujące. Natomiast w myśl art. 6 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników przez rolnika rozumie się pełnoletnią osobę fizyczną, zamieszkującą i prowadzącą na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, osobiście i na własny rachunek, działalność rolniczą w pozostającym w jej posiadaniu gospodarstwie rolnym, w tym również w ramach grupy producentów rolnych, a także osobę, która przeznaczyła grunty prowadzonego przez siebie gospodarstwa rolnego do zalesienia. W przedmiotowej sprawie J. K. oświadczył, że jest posiadaczem gospodarstwa rolnego o powierzchni 1,01 ha użytków rolnych, w tym upraw rolnych o powierzchni 1,01 ha. We wniosku oraz w protokole z oszacowania zakresu i wysokości szkód w gospodarstwach rolnych i działach specjalnych produkcji rolnej sporządzonego przez Komisję powołaną zarządzeniem Nr [...] Wojewody z dnia 31 maja 2010 r. J. K. oświadczył, że syn jest ubezpieczony w "KRUS". Na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego Kolegium ustaliło, że osobą objętą ubezpieczeniem społecznym rolników w rodzinie wnioskodawcy jest jego syn – P. K. Kolegium wskazało, że w aktach sprawy znajduje się oświadczenie J. K. z dnia 15 listopada 2010 r., w którym oświadcza on, że osobą objętą ubezpieczeniem społecznym rolników jest syn P. K., który z nim wspólnie zamieszkuje. P. K. ubezpieczony jest jako domownik i nie posiada swojego gospodarstwa. Powyższe potwierdza również dołączona do odwołania decyzja z dnia [...] 2010 r. o podleganiu ubezpieczeniu społecznemu rolników, z której wynika, że P. K. pracujący w gospodarstwie rolnym ojca jest objęty ubezpieczeniem społecznym rolników jako domownik rolnika. Mając na uwadze zgromadzony w sprawie materiał dowodowy Kolegium stwierdziło, że w rozpatrywanej sprawie nie została spełniona przesłanka z § 2 pkt 1 wskazanego rozporządzenia, umożliwiająca przyznanie pomocy rodzinie rolniczej w związku ze szkodami spowodowanymi przez powódź lub obsunięcie się ziemi. Kolegium wyjaśniło również, że organ l instancji i organ odwoławczy rozpoznając przedmiotową sprawę były związane zakresem żądania skarżącego i rozpoznały ją stosowanie do treści złożonego wniosku. Jednocześnie organ odwoławczy podkreślił, że niniejsze rozstrzygnięcie nie stoi na przeszkodzie wystąpieniu z nowym wnioskiem na zasadach ogólnych, czyli na podstawie ustawy o pomocy społecznej o udzielenie pomocy w związku ze szkodami wyrządzonymi przez powódź z pominięciem trybu przewidzianego w cyt. rozporządzeniu Rady Ministrów z 13 lipca 2010 r. Skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z 25 stycznia 2011 r. nr [...] do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie złożył J. K. Podniósł w niej, że postępowanie w jego sprawie zostało przeprowadzone nierzetelnie. Wskazał, że straty oszacowane przez Komisję powołaną zarządzeniem Wojewody z dnia 31 maja 2010 r. wyniosły 6 741 zł, a utracony przychód w stosunku do lat poprzednich wyniósł 60,98%. Skarżący podniósł, że nie jest jasne dla niego, dlaczego syn nie został uznany za rolnika, skoro pracuje w gospodarstwie rolnym i skarżący płaci za niego ubezpieczenie w "KRUS". Skarżący nie wie również, dlaczego organ zarzuca, że szkoda, jaką poniósł podczas powodzi nie przekroczyła 30%, skoro straty te zostały ocenione przez specjalną Komisję. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, zważył, co następuje. Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej w skrócie p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd administracyjny nie rozstrzyga, więc merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji z przepisami prawa. Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Szczegółowe warunki udzielania pomocy społecznej rodzinom rolniczym, w których gospodarstwach rolnych powstały szkody przez powódź, obsunięcie się ziemi lub huragan w 2010 r. normuje rozporządzenie Rady Ministrów z 13 lipca 2010 r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji pomocy dla rodzin rolniczych, w których gospodarstwach rolnych lub działach specjalnych produkcji rolnej powstały szkody spowodowane przez powódź, obsunięcie ziemi lub huragan w 2010 r. (Dz. U. Nr 132 poz. 889). Zgodnie z § 3 tego rozporządzenia pomoc jest udzielana jednorazowo, w formie zasiłku celowego przyznawanego na zasadach określonych w art. 40 ust. 2 i 3 ustawy o pomocy społecznej. W świetle § 2 tego rozporządzenia pomocy takiej udziela się rodzinie rolniczej, jeżeli: 1) co najmniej jedna osoba w tej rodzinie jest rolnikiem, w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników, objętym ubezpieczeniem społecznym rolników; 2) szkody spowodowane przez powódź, obsunięcie się ziemi lub huragan w uprawach rolnych, zwierzętach gospodarskich, budynkach inwentarskich, magazynowo-składowych, szklarniach, innych budynkach i budowlach służących do produkcji rolniczej, ciągnikach, maszynach i urządzeniach rolniczych zostały oszacowane przez komisję, o której mowa w przepisach w sprawie realizacji niektórych zadań Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, powołaną przez wojewodę właściwego ze względu na miejsce wystąpienia szkód; 3) szkody spowodowane przez powódź, obsunięcie się ziemi lub huragan w uprawach rolnych lub zwierzętach gospodarskich wynoszą średnio powyżej 30 % średniej rocznej produkcji rolnej z trzech lat poprzedzających rok, w którym wystąpiły szkody, albo z trzech lat w okresie pięcioletnim poprzedzającym rok, w którym wystąpiły szkody, z pominięciem roku o najwyższej i najniższej wielkości produkcji w gospodarstwie rolnym - w rozumieniu przepisów o podatku rolnym, lub dziale specjalnym produkcji rolnej - w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników. Analiza powyższego przepisu prowadzi do wniosku, że użycie przez ustawodawcę w konstrukcji tego unormowania wyrażenia "jeżeli", po którym następuje wyliczenie poszczególnych przesłanek w punktach 1 do 3, nie oddzielonych pomiędzy sobą żadnym spójnikiem wskazuje na koniunkcję, a zatem aby można było udzielić pomocy rodzinie rolniczej dotkniętej skutkami, np. powodzi w 2010 r., muszą zaistnieć wszystkie przesłanki wskazane w punktach 1 do 3 tego przepisu. Nie zaistnienie choćby jednej z nich wyklucza możliwość udzielania przez właściwy organ pomocy rodzinie rolniczej. Wobec powyższego w sytuacji, gdy powołana przez Wojewodę Komisja oszacowała straty w gospodarstwie skarżącego, jak podniósł odwołaniu od decyzji I instancji, na 60,98 %, nie mogło przesądzić o spełnieniu się przesłanek udzielania pomocy rodzinom rolniczym na zasadach art. 40 ust. 2 i 3 ustawy o pomocy społecznej. Zasadniczą, bowiem kwestię w rozpatrywanej sprawie stanowiło zaistnienie przesłanki z punktu 1 § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z 13 lipca 2010 r. W ocenie Sądu organy obu instancji trafnie zinterpretowały przepisy § 2 powołanego rozporządzenia, jak i ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, do której przepis ten odsyła. Podkreślić należy, że za rolnika w rozumieniu ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników uważa się pełnoletnią osobę fizyczną zamieszkującą i prowadzącą na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej osobiście i na własny rachunek działalność rolniczą w pozostającym w jej posiadaniu gospodarstwie rolnym, w tym również w ramach grupy producentów rolnych, a także osobę, która przeznaczyła grunty prowadzonego przez siebie gospodarstwa rolnego do zalesienia (art. 6 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników). Skoro, zatem syn skarżącego, co sam oświadczył skarżący i co najistotniejsze, nie posiada własnego gospodarstwa rolnego i nie prowadzi w nim działalności rolniczej, na własny rachunek, mimo że ubezpieczony w "KRUS" jako domownik, nie mógł być uznany za rolnika w rozumieniu tej ustawy, gdyż tylko pracuje w gospodarstwie skarżącego, pomagając mu w prowadzonej przez niego i na jego rachunek działalności rolniczej. Prawidłowe jest, więc stanowisko organów obu instancji, wyrażone w kontrolowanych decyzjach. Podkreślić należy, że regulacja zawarta we wskazanym rozporządzeniu wskazuje, że świadczenia z pomocy społecznej zostały skierowane do grupy osób, które skutki m.in. powodzi mogły odczuć bardzo dotkliwie, gdyż ich działalność rolnicza stanowi jedyne źródło dochodu i są objęci ubezpieczeniem rolnym z mocy ustawy. Zwrócić, bowiem trzeba uwagę, że zróżnicowanie prawa do świadczeń rolników z pomocy społecznej, którzy ponieśli straty w wyniku np. powodzi, zależne od rolniczego ubezpieczenia społecznego z mocy ustawy, dotyczy jedynie jednorazowego zasiłku pieniężnego, który wypłaca się z budżetu państwa, a nie ze składek osób, którym one przysługują, co stanowi zasadniczą różnicę do instytucji ubezpieczeń społecznych (por. m. in. wyrok NSA w Warszawie z 23 lipca 2010 r., sygn. akt I OSK 523/10, LEX nr 694355). W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł, jak w sentencji wyroku.