III SA/Kr 299/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Piotr Lechowski spr. Sędziowie WSA Dorota Dąbek WSA Elżbieta Kremer Protokolant Urszula Ogrodzińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 kwietnia 2010 r. sprawy ze skargi S. G. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 6 lutego 2009 r. nr : [...] w przedmiocie odmowy sprostowania aktu własności ziemi stwierdza nieważność zaskarżonego postanowienia i utrzymanego nim w mocy postanowienia Wójta Gminy z dnia [...] 2008 r. Nr : [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze postanowieniem z dnia 6 lutego 2009 r. sygn. akt [...], po rozpatrzeniu zażalenia S. G., utrzymało w mocy zaskarżone postanowienie Wójta Gminy z dnia [...] 2008 r. znak [...], którym odmówiono sprostowania aktu własności ziemi Nr [...] z dnia 20 lutego 1979 r. W podstawie prawnej postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego powołano m.in. przepisy art. 138 § 1 "ust. 2" w zw. z art. 144 kpa. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało następujące okoliczności faktyczne przyjęte za jego podstawę oraz motywy prawne. S. G. wnioskiem z 25.11.2008 r. wystąpił do Wójta Gminy o sprostowanie oczywistej omyłki rachunkowej zawartej w akcie własności ziemi Nr [...] z dnia 20 lutego 1979 r. wydanym przez Naczelnika Gminy poprzez zastąpienie omyłkowo wyliczonej dla działki [...] powierzchni 6 arów, powierzchnią 8.57 ara, prawidłową arytmetycznie. Uzasadniając wniosek wskazywał, iż działka [...] powstała z parceli gruntowej [...], a ta ostatnia w akcie własności ziemi z 7.08.1947 miała przyjętą powierzchnię 8.57 ara. Wójt Gminy postanowieniem z dnia [...] 2008 r. odmówił sprostowania w/w aktu własności ziemi przyjmując, iż akt własności ziemi nie zawiera oczywistej omyłki co do powierzchni działki [...]. Organ wskazał, że uwłaszczenie następowało według stanu władania, który określał zakres nabytej własności, a wnioskodawca uczestniczył w ustalaniu stanu władania i podpisał protokół, w którym dla działki [...] przyjęto powierzchnię 0.06 ha, a łączna powierzchnia działek objętych aktem wynosi 0.48 ha, jak również miał możność zapoznania się z mapą. W zażaleniu S. G. podniósł, iż o rozbieżności między powierzchnią działki przyjętą w a.w.z dowiedział się później, gdy w ogóle powziął wiadomość o istnieniu aktu notarialnego, którego przedmiotem była parcela gruntowa [...]. Utrzymując w mocy zaskarżone postanowienie, Samorządowe Kolegium Odwoławcze nawiązało do szeregu orzeczeń Naczelnego Sądu Administracyjnego wydanych na tle stosowania przepisu art. 113 kpa i zajęło stanowisko, iż w istocie uwzględnienie wniosku prowadziło by do ponownego rozstrzygnięcia sprawy o uwłaszczenie odmiennie niż pierwotnie. Zdaniem Kolegium Odwoławczego, wskazane przez wnioskodawcę wadliwości aktu nie cechują się oczywistością i mają istotny charakter gdyż prowadzą do zmiany aktu. Organ zasygnalizował też praktykę wykorzystywania przepisu art. 113 kpa, do zmiany decyzji ostatecznych – aktów własności ziemi mimo braku przesłanek uzasadniających sprostowanie, stanowiącą obejście przepisów art. 63 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa oraz o zmianie niektórych innych ustaw ( Dz. U. Nr 107 poz. 464), które wyłączyły dopuszczalność wznowienia w trybie postępowania administracyjnego postępowania, stwierdzenia nieważności i uchylenia lub zmiany decyzji ostatecznych – aktów własności ziemi wydanych na podstawie ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych. Skargę na powyższe postanowienie wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego S. G. wnioskiem o jego uchylenie oraz postanowienia organu I instancji. Skargę oparto na zarzucie naruszenia przepisów postępowania ( art. 10 § 1, 28, 61 § 4 kpa) poprzez nie powiadomienie o toczącym się postępowaniu oraz przez oparcie rozstrzygnięcia na materiale niekompletnym, z przekroczeniem zasady swobodnej oceny dowodów i bez wnikliwego i wyczerpującego rozpatrzenia materiału dowodowego ( art. 7, 8, 77 § 1, 80, 81 kpa). W uzasadnieniu zarzutów skargi skarżący skupił się na polemice z twierdzeniem organów, iż w postępowaniu uwłaszczeniowym miał możność zapoznać się z mapą z zaznaczonym zakresem władania. Skarżący zarzucił, iż Kolegium Odwoławcze nie dokonało pełnej oceny treści rozstrzygnięcia sprawy wykraczającej poza ramy prostowania błędów i omyłek gdyż wymagało to wyjaśnienia stanu faktycznego w zakresie danych ewidencyjnych nieruchomości podlegających uwłaszczeniu. Uzasadniając skargę skarżący wskazywał, na zdarzenia, które miały miejsce po wydaniu aktu własności ziemi a szczególności m.in. na ujawnienie w dniu 14.04.1986 r. w dziale I-O Księgi Wieczystej działki ewid. [...] o pow. 0.060 ha, powstałej z pgr. [...] o pow. 0.0857 ha i kwestionował prawidłowość postępowań organów prowadzących ewidencję gruntów. Podnosił, iż poprzez sprostowanie aktu własności ziemi zmierzał do zmiany opisu działki [...] w ewidencji gruntów. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w odpowiedzi na skargę, podtrzymało dotychczasowe stanowisko odnoszące się do zarzutów naruszenia przepisów postępowania i wniosło o odrzucenie względnie oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył: Zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) – dalej ustawa p.p.s.a – Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Stosownie do przepisu art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r, Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. Nr 153, poz. 1269), kontrola powyższa sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W myśl przepisu art. 134 § 1 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Dokonana na powyższych zasadach, kontrola zaskarżonego postanowienia prowadzi do stwierdzenia, że skarga jest uzasadniona, chociaż z przyczyn całkowicie odmiennych niż podniesione w skardze S. G. Przepis art. 145 § 1 pkt 2 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi stanowi, że sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach. Takie przyczyny zachodzą w sprawie. Przepis art. 19 kpa zobowiązuje organy administracji publicznej do przestrzegania z urzędu swojej właściwości rzeczowej i miejscowej. Zgodnie z art. 156 § 1 pkt 1 organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która wydana została z naruszeniem przepisów o właściwości. Przyczyna nieważności określona przepisem art. 156 § 1 pkt 1 kpa zachodzi względem postanowienia Wójta Gminy z dnia [...] 2008 r. znak [...] orzekającego o odmowie sprostowania aktu własności ziemi Nr [...] wydanego przez Naczelnika Gminy dnia 20 lutego 1979 r. Stosownie do przepisów art. 37 ust. 1 w zw. z art. 8 pkt 9 lit. "a" pkt 4- 7 i lit. "b" ustawy z dnia 28 maja 1975 r. o dwustopniowym podziale administracyjnym Państwa, oraz o zmianie ustawy o radach narodowych ( Dz. U. Nr 16, poz. 91 z późn. zm.) naczelnik gminy był terenowym organem administracji państwowej. W tym charakterze Naczelnik Gminy wydał akt własności ziemi – decyzję [...] m.in. na podstawie art. 12 ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych ( Dz. U. Nr 27 poz. 250 z późn. zm.)- wskazującego organy właściwe do wydania decyzji w tych sprawach. Z chwilą wejścia w życie ustawy z dnia 22 marca 1990 r. o terenowych organach rządowej administracji ogólnej ( Dz. U. Nr 32, poz. 176), stosownie do jej przepisu art. 36 ust. 1, określone w ustawach szczegółowych zadania i kompetencje rządowej administracji ogólnej przeszły na kierowników urzędów rejonowych ( dla których zgodnie z art. 3, organem wyższego stopnia w rozumieniu przepisów kpa stał się Wojewoda). W tym czasie nie obowiązywała już ustawa z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych, uchylona art. 4 ustawy z dnia 26 marca 1982 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny oraz o uchyleniu ustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych ( Dz. U. Nr 11, poz. 81 z późn. zm.). Zgodnie z art. 10 tej ustawy, dokonane do dnia jej wejścia w życie stwierdzenie nabycia własności przez terenowy organ administracji państwowej, stanowi wyłączny dowód nabycia własności nieruchomości na podstawie ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych. Od wejścia w życie ustawy z dnia 26 marca 1982 r. o zmianie ustawy –kodeks cywilny oraz o uchyleniu ustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych, sprawy o uregulowanie własności tych gospodarstw rolnych przestały być sprawami załatwianymi w postępowaniu administracyjnym, a stały się sprawami cywilnymi. Z tych przyczyn przepisy ustawy z dnia 17 maja 1990 r. o podziale zadań i kompetencji określonych w ustawach szczególnych pomiędzy organy gminy i organy administracji rządowej oraz o zmianie niektórych ustaw ( Dz. U. nr 34 poz. 198) celowo nie zajmowały się kwestią organów właściwych do załatwienia spraw " stwierdzenie nabycia własności nieruchomości przez samoistnego posiadacza". Zwrócił na to uwagę Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 12.10.1992 II SA 467/92 ( ONSA 1993/68). Stan prawny, w którym określone w ustawach szczegółowych kompetencje rządowej administracji ogólnej wykonywali kierownicy urzędów rejonowych trwał do 31 grudnia 1998 r. Z dniem 1 stycznia 1999 r. weszły w życie przepisy ustawy z dnia 13 października 1998 r. – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną ( Dz. U. Nr 133, poz. 872 z późn. zm.). Zgodnie z przepisem art. 94 tej ustawy, nadal obowiązującym, do właściwości Starosty przeszły, jeżeli przepisy szczególne nie stanowią inaczej, jako zadania z zakresu administracji rządowej, określone w przepisach zadania urzędów rejonowych rządowej administracji ogólnej oraz zadania i kompetencje kierowników tych urzędów. W świetle art. 63 ust. 2 ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa ( obecnie tj. Dz. U. z 2004 r. Nr 208, poz. 2128 ), od 1 stycznia 1992 r. wyłączone jest stosowanie przepisów kpa dotyczących wznowienia postępowania, stwierdzenia nieważności lub uchylenia decyzji, do ostatecznych decyzji wydanych na podstawie przepisów ustawy z dnia 27 października 1971 r. o uregulowaniu właściwości gospodarstw rolnych ( Dz. U. Nr 27 poz. 250 z późn. zm.). Zarazem jednak przepis art. 63 ust. 1 tej ustawy nie wyłączył dopuszczalności stosowania art. 113 § 1 kpa jako podstawy sprostowania błędów i omyłek w stosunku do decyzji - aktów własności ziemi wydanych na podstawie ustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych. Potwierdził to Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 1996 03 21 II SA 432/95 ( ONSA 1997/1/34). W tej sytuacji należy stwierdzić, iż przepis art. 113 § 1 kpa może stanowić podstawę sprostowania w decyzji- akcie własności ziemi z dnia 20 lutego 1979 r. Nr [...] ewentualnych błędów pisarskich, rachunkowych oraz innych oczywistych pomyłek, jednakże od dnia 1 stycznia 1999 r. organem właściwym do wydania postanowienia w przedmiocie sprostowania a.w.z. jest właściwy starosta, a nie Wójt gminy. Postanowienie Wójta Gminy dotknięte jest zatem wadą nieważności przewidzianą art. 156 § 1 pkt 1 kpa w zw. z art. 126 kpa. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, utrzymując w mocy zaskarżone postanowienie Wójta Gminy dotknięte wadą nieważności – jako wydane przez niewłaściwy rzeczowo organ, rażąco naruszyło przepisy art. 94 ustawy z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administracje publiczną ( Dz. U. Nr 133, poz. 872 z późn. zm.) w zw. z art.. 19 kpa. Z tych względów również zaskarżone postanowienie Samorządowego Kolegium odwoławczego z dnia 6 lutego 2009 r. dotknięte jest przyczyną nieważności określoną art. 156 § 1 pkt 2 kpa w postaci rażącego naruszenia prawa. Należy zaznaczyć, iż identyczne stanowisko co do skutków rozpatrzenia przez wójta gminy wniosku o sprostowanie aktu własności ziemi i skutków utrzymania w mocy takiego postanowienia przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze (w [...]), zajął Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie jeszcze w wyroku z dnia 4 października 2006 sygn. III SA/Kr 325/06. Z tych przyczyn należało stwierdzić nieważność zaskarżonego postanowienia i utrzymanego nim w mocy postanowienia Wójta Gminy, co skutkuje, że wniosek S. G. o sprostowanie decyzji- aktu własności ziemi winien być rozpatrzony ponownie, w I instancji przez właściwego starostę, po przekazaniu temu organowi wniosku. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w I punkcie sentencji wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.).