III SA/Kr 305/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Zawadzka Sędziowie Sędzia WSA Jakub Makuch (spr.) Sędzia WSA Ewa Michna Protokolant Specjalista Renata Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 sierpnia 2025 r. sprawy ze skargi A. G. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 17 grudnia 2024 r., nr 180000/71/786856/2024 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie rozpatrzenia wniosku o umorzenie składek uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję tego samego organu Zaskarżoną do Sądu decyzją z 17.12.2024 r. (znak sprawy: 180000/71/786856/2024) Zakład Ubezpieczeń Społecznych, po rozpoznaniu wniosku A. G. (dalej "skarżąca") o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy własną decyzję z 8.11.2023 r. o odmowie wszczęcia postępowania dotyczącego umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne oraz zdrowotne za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez ubezpieczonych. Decyzja ta zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych: 1. WSA w Krakowie prawomocnym wyrokiem z 24.07.2024 r. (sygn. akt III SA/Kr 282/24) uchylił decyzję ZUS 26.01.2024 r. (nr UP-68/2024) oraz decyzję ją poprzedzającą w przedmiocie odmowy umorzenia obciążających skarżącą należności z tytułu składek. W uzasadnieniu tego wyroku Sąd wskazał m.in., że – ZUS w rozpoznaniu wniosku skarżącej o umorzenie obciążających ją należności wydał także decyzję z 26.09.2023 r., którą odmówił wszczęcia postępowania w sprawie w sprawie rozpatrzenia wniosku skarżącej o umorzenie składek na ubezpieczenie społeczne oraz zdrowotne za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez ubezpieczonych. 2. Po otrzymaniu opisanego wyżej wyroku – ZUS ponownie prowadząc postępowanie – ustalił, że na koncie skarżącej figurują m.in. zaległe składki za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez ubezpieczonych i w związku z tym wydał decyzję z 8.11.2023 r. o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia tych składek. W uzasadnieniu podał, że w stosunku do tych należności (finansowanych przez ubezpieczonych) nie jest możliwe ich umorzenie na zgłoszony przez skarżącą wniosek, a to uzasadnia przyjęty w decyzji kierunek rozstrzygnięcia. 3. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżąca podawała m.in., że nie dysponuje żadnymi środkami finansowymi, które mogłaby przeznaczyć na spłatę zadłużenia. 4. Zaskarżoną decyzją z 17.12.2024 r. ZUS utrzymał w mocy decyzję objętą wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, uznając to rozstrzygnięcie za prawidłowe. Przywołał art. 30 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i wskazał, że do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami nie stosuje się art. 28 i 29 przywołanej ustawy. To zaś oznacza, że w stosunku do wskazanych w przepisie składek, niedopuszczalne jest podjęcie jakiegokolwiek rozstrzygnięcia i niedopuszczalne jest badanie istnienia przesłanek umorzenia postępowania przewidzianych w art. 28 ustawy. 5. W skardze skarżąca zasadniczo wskazywała, że z zaskarżoną decyzją się nie zgadza. 6. W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko przyjęte w zaskarżonej decyzji. 7. Zarządzeniem z 1.08.2025 r. (k. 56) Sąd zwrócił się do organu o podanie, czy wydana w sprawie skarżącej decyzja z 26.09.2023 r. (o odmowie wszczęcia postępowania o umorzenie składek za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez ubezpieczonych) została uchylona lub w inny sposób wzruszona. W odpowiedzi na to wezwanie ZUS w piśmie z 5.08.2025 r. przesłał kopię decyzji z 26.09.2023 r. i wyjaśnił, że nie została ona uchylona, ani w inny sposób wzruszona (k. 60). Z decyzji tej wynika, że zapadła ona w rozpoznaniu wniosku skarżącej z 29.08.2023 r. 8. Na rozprawie w dniu 12.08.2025 r. skarżąca wskazała, że – po wydanym w jej sprawie wyroku WSA w Krakowie (punkt 1 niniejszego uzasadnienia) – nie składała nowego wniosku o umorzenie składek, a ZUS proceduje ciągle ten sam wniosek o umorzenie należności składkowych, który został przez skarżącą zgłoszony kilka lat temu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje: 9. Kontrolowane decyzje podlegały uchyleniu. 10. Jak wynika z przedstawionego stanu tej sprawy, ZUS w rozpoznaniu wniosku skarżącej z 29.08.2023 r. (por. punkt 7 uzasadnienia) wydał decyzję z 26.09.2023 r., którą odmówił wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia skarżącej należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez ubezpieczonych. Decyzja ta funkcjonuje w obrocie prawnym albowiem – jak wyjaśnił organ w piśmie z 5.08.2025 r. (k. 60) – nie została ona uchylona, ani w inny sposób wzruszona. Dostrzec należy, że zarówno rozstrzygnięcie (sentencja) tej decyzji, jak też jej uzasadnienie nie prezentują jakichkolwiek informacji indywidualizujących składki, w stosunku do których organ uznawał brak podstaw do uruchomienia postępowania o ich umorzenie. Taką samą treść zawiera także decyzja ZUS z 8.11.2023 r., utrzymana następnie w mocy, zaskarżoną obecnie do Sądu decyzją z 17.12.2024 r. Powyższe nakazywało stwierdzić, że przedmiot rozstrzygnięcia decyzji ZUS z 26.09.2023 r. jest tożsamy z przedmiotem rozstrzygnięcia obecnie kontrolowanych decyzji, które – choć nie zostało to wyartykułowane przez organ, zapadły w rozpoznaniu wniosku skarżącej z 29.08.2023 r. (por. punkt 7 niniejszego uzasadnienia oraz wyjaśnienia skarżącej na rozprawie – punkt 8 uzasadnienia). 11. Skoro analizowane wyżej decyzje zapadły w tym samym przedmiocie i odnoszą się do tej samej osoby, to powstaje pytanie o prawne konsekwencje takiego stanu rzeczy. 12. W ocenie Sądu, dostrzeżona wadliwość nie jest tego rodzaju, aby skutkowała stwierdzeniem nieważności obecnie kontrolowanych decyzji w oparciu o art. 156 par. 1 pkt 3 k.p.a. Przepis ten określa przesłankę nieważności decyzji, która dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną. Regulacją tą objęte są przypadki, gdy decyzją ostateczną rozstrzygnięto (załatwiono) sprawę, co do jej istoty, kreując władczo konkretne uprawnienia, tudzież obowiązki podmiotu administrowanego. Takiego przymiotu nie ma jednak wydana przez ZUS decyzja o odmowie wszczęcia postępowania. Jest to bowiem rozstrzygnięcie formalne, które wydawane jest w przypadku stwierdzenia przeszkody do merytorycznej wypowiedzi organu (załatwienia sprawy). Z tego też względu uznać należało, że w ocenianym przypadku brak było podstaw do stwierdzenia nieważności kontrolowanych obecnie decyzji (późniejszych względem decyzji wydanej w dniu 26.09.2023 r. w tym samym przedmiocie i w stosunku do tej samej osoby). Niemniej jednak stan, w którym w obrocie prawnym funkcjonuje kilka decyzji ZUS odmawiających skarżącej wszczęcia postępowania administracyjnego na złożony przez nią jeden wniosek (o umorzenie składek za osoby zgłoszone do ubezpieczeń w części finansowanej przez ubezpieczonych) – istotnie narusza fundamentalne zasady postępowania administracyjnego, tj. zasadę praworządności (art. 6 k.p.a.), jak też zaufania do władzy publicznej (art. 8 k.p.a.) – por. też wyrok WSA w Łodzi z 28.09.2023 r. (sygn. akt III SA/Łd 304/23). Taka natomiast sytuacja, nakazywała akty te wyeliminować z obrotu prawnego. 13. Z przedstawionych wyżej przyczyn, Sąd, działając na podstawie art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c ustawy z 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2024 r., poz. 935) uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję z 8.11.2024 r.