III SA/Kr 308/10

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Grzegorz Karcz po rozpoznaniu w dniu 16 lipca 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. K. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. C., W. W., M. K. na uchwałę Rady Gminy z dnia 22 października 2009 r. nr [...] w przedmiocie zawarcia porozumienia pomiędzy Gminą a spółką A Sp. z o.o. z siedzibą w W. w sprawie współpracy w ramach planowanej inwestycji budowy drogi dojazdowej w obrębie miejscowości B postanawia: oddalić wniosek. Sygn. akt III SA/Kr 308/10 POSTANOWIENIE Dnia 16 lipca 2010 r. Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Grzegorz Karcz po rozpoznaniu w dniu 16 lipca 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W. W. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. C., W. W., M. K. na uchwałę Rady Gminy z dnia 22 października 2009 r. nr [...] w przedmiocie zawarcia porozumienia pomiędzy Gminą a spółką A Sp. z o.o. z siedzibą w W. w sprawie współpracy w ramach planowanej inwestycji budowy drogi dojazdowej w obrębie miejscowości B postanawia: oddalić wniosek. Wnioskodawczyni w złożonym na urzędowym formularzu "PPF" wniosku o przyznanie prawa pomocy domagała się zwolnienia od kosztów sądowych. Objaśniając swoją sytuację rodzinną podała, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z dwiema córkami. Określając majątek swój i osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym uwidoczniła, że w jego skład wchodzi dom o powierzchni 47 m2. Nie posiada zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. Miesięczne dochody swego gospodarstwa domowego skarżąca oszacowała na kwotę 3951 zł. Uzasadniając swoje starania nawiązała do zażalenia jakie złożyła na zarządzenie o wezwaniu do uiszczenia wpisu sadowego wyrażając zapatrywanie, że wpis sądowy w wysokości 300 zł uważa za niesłuszny i niezgodny z prawem. Mając na uwadze powyższe zważyć należało co następuje: Stosownie do art. 252 w związku z art. 246 §1 pkt. 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej "ppsa", osoba fizyczna może domagać się przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmujące zwolnienie od kosztów sądowych o ile – poza samym wnioskiem (art. 243 ppsa) - złoży również oświadczenie którym wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Oświadczenie to zgodnie z wolą ustawodawcy ma być "dokładne", a owa "dokładność" stopniowana jest przeświadczeniem sądu, że strona okoliczności te wykazała, czyli przedstawiła je w sposób przekonywujący. Jednocześnie przyjęta przez ustawodawcę konstrukcja prawna opiera się na założeniu, że jeżeli oświadczenie strony pozwala na zorientowanie się co do tego, iż stać ją będzie na uiszczenie wymaganych kosztów i nie wzbudza jakichś istotnych wątpliwości to tym samym sąd nie ma obowiązku dokonywania wezwań o złożenie dodatkowych wyjaśnień czy przedłożenie dokumentów źródłowych bo generalnie ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 18 czerwca 2004 r. FZ 165/04). W realiach rozstrzyganego przypadku skarżąca złożyła oświadczenie, które jest wystarczające dla wyprowadzenia następujących wniosków. Po pierwsze skoro dochód trzyosobowego gospodarstwa domowego wnioskodawczyni wynosi 3951 zł a jednocześnie należy do niej majątek, który zabezpiecza potrzeby mieszkaniowe rodziny to trudno uznawać wnioskodawczynię za osobę "biedną" w potocznym tego słowa znaczeniu. Po drugie wymagane koszty sądowe, które na obecnym etapie sprowadzają się do konieczności uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej w wysokości ustalanej stosownie zgodnie z zasadami określonymi §2 ust. 1 pkt. 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 221, poz. 2193) nie pozostają w takiej dysproporcji z deklarowanym przez stronę stanem majątkowym rodziny by ich poniesienie groziło zachwianiem sytuacji materialnej i bytowej, że nie byłaby ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Nie jest też tak by pokrycie odbyło się kosztem istotnego uszczuplenia majątku rodziny. Dla każdego postronnego obserwatora jest bowiem oczywiste, że kwota 300 zł tego wpisu stanowi niewielki procent sum jakie pozostają do dyspozycji gospodarstwa domowego skarżącej. Przyznanie w takiej sytuacji wnioskodawczyni prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie jej od kosztów sądowych nie znajduje więc dla siebie wystarczających podstaw. Sprzeciwia się temu zarówno reguła prawa ustanowiona w przepisie art. 246 §1 pkt. 2 ppsa jak i aktualne poglądy doktryny zgodnie z którymi jest to instytucja o charakterze wyjątkowym, która powinna stanowić przywilej dla osób, które muszą korzystać z ochrony prawnej przed sądem a w przypadku ubogiego społeczeństwa, jakim jest społeczeństwo polskie, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu (tak H Knysiak – Molczyk w "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz". pod redakcją prof. T. Wosia. Warszawa 2005 s. 631). Postulatom tym wtóruje zresztą praktyka orzecznicza sądów administracyjnych zgodnie z którą, udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postan. NSA z 27 maja 2008 r. I FZ 160/08). Z tych względów orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 243 §1 oraz art. 252 w związku z art. 246 §1 pkt. 2 i art. 245 §1 i 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270). UZASADNIENIE Wnioskodawca w złożonym na urzędowym formularzu "PPF" wniosku o przyznanie prawa pomocy podał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z dwiema rodzicami. Określając majątek swój i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym uwidocznił, że w jego skład wchodzi dom o powierzchni 100 m2 i nieruchomość rolna o powierzchni 3,8 ha. Jeśli chodzi o zasoby pieniężne to posiada 89000 zł. Zadeklarował brak przedmiotów o wartości powyżej 3000 euro. Wskazując na miesięczne dochody wspólnego gospodarstwa domowego podał, że on sam otrzymuje 1800 zł wynagrodzenia, ojciec dostaje 110 zł emerytury a matka 883 zł. Wśród informacji dodatkowych wymienił, że posiada traktor rolniczy i samochód osobowy marki VW o wartości 2000 zł. Uzasadniając swoje starania nawiązał do nurtującej go sprawy, wnosząc o zwolnienie od kosztów (vide: pkt. 5). Podniósł, że opiekuje się ociemniałym ojcem i chorą matką a to wiąże się z dużymi wydatkami na środki higieniczne, leki, wizyty lekarskie. Mając na uwadze powyższe zważyć należało co następuje: Stosownie do art. 252 w związku z art. 246 §1 pkt. 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej "ppsa", osoba fizyczna może domagać się przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmujące zwolnienie od kosztów sądowych o ile – poza samym wnioskiem (art. 243 ppsa) - złoży również oświadczenie którym wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Oświadczenie to zgodnie z wolą ustawodawcy ma być "dokładne", a owa "dokładność" stopniowana jest przeświadczeniem sądu, że strona okoliczności te wykazała, czyli przedstawiła je w sposób przekonywujący. Jednocześnie przyjęta przez ustawodawcę konstrukcja prawna opiera się na założeniu, że jeżeli oświadczenie strony pozwala na zorientowanie się co do tego, iż stać ją będzie na uiszczenie wymaganych kosztów i nie wzbudza jakichś istotnych wątpliwości to tym samym sąd nie ma obowiązku dokonywania wezwań o złożenie dodatkowych wyjaśnień czy przedłożenie dokumentów źródłowych bo generalnie ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 18 czerwca 2004 r. FZ 165/04). W realiach rozstrzyganego przypadku wnioskdoawca złożył oświadczenie, które jest wystarczające dla wyprowadzenia następujących wniosków. Po pierwsze, wnioskodawcę trudno uznawać za osobę "biedną" w potocznym tego słowa znaczeniu skoro ma zgromadzonych 89000 zł środków pieniężnych, należy do niego 100 metrowy dom, nieruchomość rolna o powierzchni 3,8 ha, posiada stały dochód. Wnioskodawca w żaden sposób nie wykazał przy tym, że wydatki związane z opieką nad rodzicami są na tyle duże, by zmuszony był przeznaczać na nie choćby część ze zgromadzonych środków pieniężnych. Po drugie wymagane koszty sądowe, które na obecnym etapie sprowadzają się do konieczności uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej w wysokości ustalanej stosownie zgodnie z zasadami określonymi §2 ust. 1 pkt. 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 221, poz. 2193) nie pozostają w takiej dysproporcji z deklarowanym przez stronę stanem majątkowym rodziny by ich poniesienie groziło zachwianiem sytuacji materialnej i bytowej tak, że nie byłaby ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Nie jest też tak by pokrycie tego wpisu odbyło się kosztem istotnego uszczuplenia majątku rodziny. Dla każdego postronnego obserwatora jest bowiem oczywiste, że kwota 300 zł tego wpisu stanowi niewielki procent sum jakie pozostają do dyspozycji skarżącego. Przyznanie w takiej sytuacji wnioskodawczyni prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie jej od kosztów sądowych nie znajduje więc dla siebie wystarczających podstaw. Sprzeciwia się temu zarówno reguła prawa ustanowiona w przepisie art. 246 §1 pkt. 2 ppsa jak i aktualne poglądy doktryny zgodnie z którymi jest to instytucja o charakterze wyjątkowym, która powinna stanowić przywilej dla osób, które muszą korzystać z ochrony prawnej przed sądem a w przypadku ubogiego społeczeństwa, jakim jest społeczeństwo polskie, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu (tak H Knysiak – Molczyk w "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz". pod redakcją prof. T. Wosia. Warszawa 2005 s. 631). Postulatom tym wtóruje zresztą praktyka orzecznicza sądów administracyjnych zgodnie z którą, udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postan. NSA z 27 maja 2008 r. I FZ 160/08). Z tych względów orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 243 §1 oraz art. 252 w związku z art. 246 §1 pkt. 2 i art. 245 §1 i 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270).