III SA/Kr 309/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Dąbek ( spr.) Sędziowie WSA Wojciech Jakimowicz WSA Janusz Kasprzycki Protokolant Renata Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 grudnia 2013 r. sprawy ze skargi W. C. i S. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 15 lutego 2013r. nr [....] w przedmiocie usług opiekuńczych i ustalenia częściowej odpłatności za świadczoną pomoc skargę oddala wyroku WSA w Krakowie z dnia 10 grudnia 2013r. Pismem z dnia 27 listopada 2012r. W. i S. C. wnieśli o przyznanie im bezpłatnych usług opiekuńczych w wymiarze 7 godzin dziennie. Decyzją z dnia [...] 2013r. Nr [...] Burmistrz Gminy i Miasta przyznał W. i S. C. usługi opiekuńcze w miejscu zamieszkania świadczone przez opiekunkę Pogotowia PCK Punktu Opieki PCK w okresie od dnia 2 stycznia 2013r. do 30 czerwca 2013r. w wymiarze: 6 godzin dziennie – 5 razy w tygodniu (dni robocze) i ustalił częściową odpłatność za świadczoną pomoc w wysokości: 2,95 zł za 1 godzinę usługi, czyli 25% pełnego kosztu usługi jednej godziny, płatne do 10 każdego miesiąca w punkcie Opieki PCK (pełny koszt 1 godziny usługi wynosi 11,80 zł). Równocześnie organ I instancji ustalił zakres przyznanych usług na pomoc w zaspokojeniu codziennych potrzeb życiowych oraz opiekę higieniczną. W pozostałym zakresie organ I instancji nie uwzględnił wniosku W. i S. C. z dnia 27 listopada 2012r. Na podstawie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego organ I instancji ustalił, iż dochód W. i S. C. (zgodnie z art. 8 ustawy o pomocy społecznej) wynosi 3238,44 zł. Na dochód ten składa się: emerytura W. C. w wysokości 1212,53 zł, emerytura S. C. w wysokości 1388,41 zł, dochód z gospodarstwa w wysokości 637,50 zł wynikający z posiadania gruntu o powierzchni 2,55 ha przeliczeniowych. Organ I instancji wyjaśnił, iż zgodnie z uchwałą Rady Miejskiej z dnia 31 sierpnia 2004r. Nr [...] w sprawie zasad przyznawania i odpłatności za usługi opiekuńcze oraz tabelą odpłatności dla osób korzystających z usług opiekuńczych, osoba, której wielkość dochodu na osobę w rodzinie wynosi 1619,22 zł (jak jest w przypadku dochodu W. i S. C.) jest zobowiązana opłacać 100% kosztów usługi, czyli 11,80 zł za jedną godzinę usługi. Organ I instancji dodał, iż uwzględniając § 8 w/w uchwały, w szczególnie uzasadnionych przypadkach na wniosek świadczeniobiorcy lub członka rodziny, a także pracownika socjalnego, osoba może być częściowo lub całkowicie zwolniona z ponoszenia odpłat na czas określony. Zgodnie z powyższym W. i S. C. zostali przez tutejszy Ośrodek Pomocy Społecznej częściowo zwolnieni z odpłatności za usługi opiekuńcze z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad więcej niż jedną osobą wymagającą pomocy w formie usług opiekuńczych oraz znaczne wydatki przeznaczane na leki i leczenie. Organ I instancji stwierdził, iż nie jest możliwe całkowite zwolnienie W. i S. C. z ponoszenia odpłatności za usługi opiekuńcze z uwagi na możliwości finansowe Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej, a z uwagi na zwiększającą się liczbę osób korzystających z usług opiekuńczych nie jest możliwe przyznanie stronom usług opiekuńczych codziennie w wymiarze 8 godzin. W odwołaniu od powyższej decyzji organu I instancji W. i S. C. stwierdzili, iż organ I instancji błędnie doliczył im do dochodu dochód uzyskiwany z gospodarstwa rolnego. Mają wprawdzie pole, ale go nie uprawiają. Muszą natomiast płacić od niego podatek gruntowy. Odwołujący się podnieśli, iż utrzymują się jedynie ze swoich emerytur, a poza tym są zadłużeni w banku i u osób prywatnych. Dodali, że ich stan zdrowia nie pozwala im na samodzielną egzystencję. W związku z powyższym odwołujący się wnieśli o nieodpłatne przyznanie im usług opiekuńczych. Decyzją z dnia 15 lutego 2013r. Nr [...], wydaną na podstawie art. 50 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009r. nr 175, poz. 1362 z późn. zm.), § 8 uchwały Rady Miejskiej z dnia 31 sierpnia 2004r. Nr [...] w sprawie zasad przyznawania i odpłatności za usługi opiekuńcze oraz na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Gminy i Miasta z dnia [...] 2013r. Nr [...]. Kolegium stwierdziło, iż z akt sprawy wynika, że W. i S. C. prowadzą wspólne gospodarstwo domowe, a ich łączny dochód wynosi 3238,44 zł i obejmuje: emeryturę S. C. (1388,41 zł), emeryturę W. C. (1212,53 zł) oraz dochód z gospodarstwa rolnego (637,50 zł). Organ odwoławczy wskazał, iż W. i S. C. są właścicielami gospodarstwa rolnego o pow. 2,55 ha przeliczeniowego, co oznacza, iż miesięczny dochód z tego gospodarstwa wynosi, zgodnie z art. 8 ust. 3 i ust. 9 ustawy o pomocy społecznej, 637,50 zł. Organ II instancji wyjaśnił, iż art. 8 ust. 9 w/w ustawy wprowadza fikcję prawną, iż każdy posiadacz gospodarstwa rolnego (niezależnie od tego czy jest ono użytkowane) uzyskuje miesięczny dochód w wysokości 250,00 zł z 1 ha przeliczeniowego. Kolegium uznało zatem, iż organ I instancji prawidłowo przyjął, że W. i S. C. osiągają również dochód z gospodarstwa rolnego w wysokości 637,50 zł miesięcznie. Kolegium dodało, iż dochód na osobę w rodzinie W. i S. C. wynosi 1619,22 zł. Organ odwoławczy stwierdził, iż zgodnie z załącznikiem nr 1 do uchwały Rady Miejskiej z dnia 31 sierpnia 2004r. Nr [...], osoba w rodzinie której wysokość dochodu przekracza kwotę 556,16 zł na osobę zobowiązana jest opłacać 100% kosztów usługi, czyli 11,80 zł za jedną godzinę usługi. W przypadku W. i S. C. dochód na osobę w rodzinie wynosi 1619,22 zł, co zdaniem Kolegium oznacza, iż zobowiązani są oni do ponoszenia 100% odpłatności za usługi opiekuńcze. Organ II instancji zwrócił jednak uwagę, że w § 8 w/w uchwała przewiduje w szczególnie uzasadnionych przypadkach, na wniosek świadczeniobiorcy lub członka jego rodziny, a także pracownika socjalnego możliwość częściowego lub całkowitego zwolnienia z ponoszenia odpłat na czas określony. W ocenie Kolegium, organ I instancji uwzględnił fakt, iż konieczna jest opieka nad więcej niż jedną osobą wymagającą pomocy w formie usług opiekuńczych oraz że W. i S. C. ponoszą znaczne wydatki na leki i leczenie, dlatego też postanowił częściowo zwolnić ich z odpłatności za przyznane im usługi opiekuńcze. Odpłatność ze 100% została więc obniżona do 25% kosztu za jedną godzinę usług, czyli odpłatność za 1 godzinę usługi została obniżona z kwoty 11,80 zł do kwoty 2,95 zł. A zatem organ I instancji obniżył odpłatność za każdą godzinę świadczonych usług o kwotę 8,85 zł. Zdaniem Kolegium, uwzględniając dochód W. i S. C. wynoszący 3238,44 zł miesięcznie stwierdzić należy, że ponoszenie odpłatności za przyznane im usługi opiekuńcze w wysokości ok. 354,00 zł miesięcznie nie będzie stanowiło bardzo dużego obciążenia budżetu domowego, uniemożliwiającego zaspokajania innych niezbędnych potrzeb bytowych rodziny. Organ odwoławczy podkreślił, iż pozostałą kwotę, tj. ok. 1062,00 zł ponosić będzie GOPS. W opinii Kolegium, za odmową całkowitego zwolnienie z odpłatności za przyznane usługi opiekuńcze, jak również za zwiększeniem ilości godzin świadczonych usług, przemawia także interes społeczny. Organ wskazał, iż w wyniku pauperyzacji społeczeństwa do Ośrodków Pomocy Społecznej wpływa większa ilość wniosków, a przy ograniczonych możliwościach finansowych GOPS musi mieć na uwadze cel i wysokość przyznawanych świadczeń, tak, aby zaspokoić potrzeby jak największej ilości osób potrzebujących. Dotyczy to także przyznawanych ilości godzin usług opiekuńczych. W związku z tym Kolegium utrzymało w mocy decyzję organu I instancji, gdyż wydana została zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa i w granicach uznania administracyjnego. W skardze na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego W. i S. C. wnieśli o jej uchylenie i wydanie decyzji przyznającej im 7 godzin usług opiekuńczych dziennie oraz całkowite zwolnienie z odpłatności za te usługi. Skarżący ponownie podnieśli, iż nie zgadzają się na doliczanie im dochodu z gospodarstwa rolnego, którego nie prowadzą. Skarżący stwierdzili, iż z uwagi na zły stan zdrowia nie są w stanie sami funkcjonować. Ich zdaniem, uchwała Rady Miejskiej z dnia 31 sierpnia 2004r. Nr [...] nie powinna mieć zastosowania do osób niepełnosprawnych takich jak oni. Skarżący stwierdzili, iż z uwagi na złą sytuację materialną nie stać ich na opłacenie usług opiekuńczych. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., poz. 270, zwanej dalej p.p.s.a.), sądy administracyjne powołane są do kontroli zgodności z prawem działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania administracyjnego, nie będąc przy tym związanym granicami skargi, stosownie do treści art. 134 § 1 p.p.s.a. W myśl art. 135 p.p.s.a. orzekanie następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przewiduje, że uwzględniając skargę na decyzję, sąd uchyla decyzję w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Mając na uwadze wskazane powyżej kryteria sądowej kontroli zaskarżonej w niniejszej sprawie decyzji, Wojewódzki Sąd Administracyjny nie znalazł podstaw dla uznania zasadności zarzutów skargi. Spór w niniejszej sprawie sprowadza się do rozstrzygnięcia, czy zasadnie przyznano skarżącym pomoc w postaci usług opiekuńczych świadczonych przez opiekunkę w okresie 2.01.2013r.-30.06.2013r. pięć razy w tygodniu w wymiarze 6 godzin dziennie i ustalono odpłatność za tę pomoc w wysokości 2,95zł za 1 godzinę, czyli 25% pełnego kosztu usługi, skoro skarżący potrzebują tej pomocy bezpłatnie i w większym wymiarze - 7 godzin dziennie. Materialnoprawną podstawę wydanej w sprawie decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm., obecnie tekst jednol. 2013r., poz. 182). Stosownie do art. 2 ust. 1 cyt. ustawy, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby, możliwości. Pomoc ta ma na celu wspieranie osób i rodzin w ich wysiłkach do zaspokojenia niezbędnych potrzeb, do życiowego usamodzielnienia i integracji społecznej, udzielane zaś świadczenia mają być adekwatne do sytuacji osób o nie się ubiegających, od których z kolei wymaga się współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Pomoc społeczna spełnia jedynie subsydiarną funkcję, wymagając współdziałania adresata i beneficjenta pomocy. Rodzaj, forma i rozmiar świadczeń z pomocy społecznej powinny być jednak odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, a potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy należy uwzględnić w przypadku, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 3 i 4 ustawy). Ponadto, w myśl art. 7 omawianej ustawy, pomocy udziela się osobom i rodzinom w szczególności z powodu ubóstwa, sieroctwa, bezdomności, bezrobocia, niepełnosprawności, długotrwałej lub ciężkiej choroby, przemocy w rodzinie, potrzeby ochrony macierzyństwa lub wielodzietności, bezradności w sprawach opiekuńczo-wychowawczych i prowadzenia gospodarstwa domowego, zwłaszcza w rodzinach niepełnych lub wielodzietnych, braku umiejętności w przystosowaniu do życia młodzieży opuszczającej placówki opiekuńczo-wychowawcze, trudności w integracji osób, które otrzymały status uchodźcy, trudności w przystosowaniu do życia po zwolnieniu z zakładu karnego, alkoholizmu lub narkomanii, zdarzenia losowego i sytuacji kryzysowej, klęski żywiołowej lub ekologicznej. Pomoc ta może przybrać postać świadczenia pieniężnego i niepieniężnego (art. 36 ustawy o pomocy społecznej). Jednym z wymienionych w art. 50 ustawy o pomocy społecznej form tej pomocy jest przyznanie usług opiekuńczych. W art. 50 ust. 1 przewidziano, że osobie samotnej, która z powodu wieku, choroby lub innych przyczyn wymaga pomocy innych osób, a jest jej pozbawiona, przysługuje pomoc w formie usług opiekuńczych lub specjalistycznych usług opiekuńczych, zaś z ust. 2 wynika, że usługi opiekuńcze lub specjalistyczne usługi opiekuńcze mogą być przyznane również osobie, która wymaga pomocy innych osób, a rodzina, a także wspólnie niezamieszkujący małżonek, wstępni, zstępni nie mogą takiej pomocy zapewnić. Ust. 3 przewiduje, że usługi opiekuńcze obejmują pomoc w zaspokajaniu codziennych potrzeb życiowych, opiekę higieniczną, zaleconą przez lekarza pielęgnację oraz, w miarę możliwości, zapewnienie kontaktów z otoczeniem, natomiast ust. 5 stanowi, że ośrodek pomocy społecznej, przyznając usługi opiekuńcze, ustala ich zakres, okres i miejsce świadczenia. W art. 50 ust. 6 przewidziano, że szczegółowe warunki przyznawania i odpłatności za usługi opiekuńcze i specjalistyczne usługi opiekuńcze, z wyłączeniem specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób z zaburzeniami psychicznymi, oraz szczegółowe warunki częściowego lub całkowitego zwolnienia od opłat, jak również tryb ich pobierania określa rada gminy w drodze uchwały. W niniejszej sprawie podstawę prawną ustalającą zasady przyznawania pomocy w formie usług opiekuńczych stanowiła uchwała Rady Miejskiej z dnia 31 sierpnia 2004r. Nr [...] w sprawie zasad przyznawania i odpłatności za usługi opiekuńcze wraz z tabelą odpłatności dla osób korzystających z usług opiekuńczych. W ocenie Sądu w niniejszej sprawie organy prawidłowo zebrały materiał dowodowy, co pozwoliło należycie ocenić zasadność wniosku o przyznanie świadczenia. Organ pierwszej instancji prawidłowo przeprowadził postępowanie wyjaśniające mające na celu ustalenie wysokości dochodu skarżących oraz ich sytuacji zdrowotnej i rodzinnej. Dochód został ustalony zgodnie z wymogami art. 8 ustawy o pomocy społecznej. Nieuzasadnione są zarzuty skargi dotyczące wadliwości doliczenia do dochodu skarżących fikcyjnego dochodu z gospodarstwa rolnego. Obowiązujące przepisy przewidują wymóg wliczenia do dochodu rodziny hipotetycznego dochodu z gospodarstwa rolnego, w wysokości proporcjonalnej do wielkości tego gospodarstwa, niezależnie od tego, czy skarżący te dochody faktycznie uzyskują. W zakresie obliczenia dochodu z gospodarstwa rolnego organy prawidłowo zastosowały art. 8 ust. 9 ustawy o pomocy społecznej w związku z § 1 pkt 2 lit. d) rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U.2012, poz. 823). Trafnie też organy zastosowały w niniejszej sprawie § 8 przytoczonej powyżej uchwały, uznając, że w odniesieniu do skarżących, mimo że przekraczają oni kryterium dochodowe, zachodzi opisany w uchwale przypadek szczególnie uzasadniony, na skutek czego skarżący zostali częściowo zwolnieni z obowiązku ponoszenia opłaty za te usługi. W niniejszej sprawie organy orzekające, zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej wyrażoną w art. 7 K.p.a., podjęły zatem wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego tej sprawy, zbierając i rozpatrując w sposób wyczerpujący cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 K.p.a.), przy jednoczesnym zachowaniu reguł oceny materiału dowodowego wskazanych w art. 80 K.p.a. W ocenie Sądu zaskarżona decyzja wydana została zgodnie z obowiązującym stanem prawnym, a Sąd nie stwierdził takiego uchybienia prawa, które mogłoby skutkować uwzględnieniem skargi. Należy podkreślić, że rozstrzygając o przyznaniu tego rodzaju pomocy, organy działają w ramach uznania administracyjnego. Istota decyzji podejmowanych w ramach uznania administracyjnego polega na tym, że nawet w przypadku, jeżeli dojdzie do sytuacji opisanej przez prawodawcę jako sytuacja pozwalająca przyznać stronie określone uprawnienie, organ ma możliwość wyboru jednego z możliwych rozwiązań. Nie oznacza to oczywiście dowolności wyboru, dokonanie wyboru organ musi poprzedzić rzetelnym zbadaniem stanu faktycznego oraz w sposób prawidłowy wybór uzasadnić. Zdaniem Sądu w kontrolowanej sprawie nie doszło do przekroczenia granic uznania administracyjnego. Organy prawidłowo zebrały materiał dowodowy, ustaliły stan faktyczny istotny dla zbadania przesłanek przyznania świadczenia, a ponadto logicznie i z powołaniem się na konkretne okoliczności wywiodły, iż nie jest możliwe przyznanie skarżącym dofinansowania w żądanej przez nich wysokości ze względu na ograniczone możliwości finansowe po stronie organu oraz istniejącą możliwość pokrycia kosztów dodatkowej pomocy przez samych skarżących. Wbrew zarzutom skargi, organ wziął pod uwagę także te elementy stanu faktycznego, które są wskazywane przez skarżących w skardze, to jest wysokość ich dochodu, kosztów opłat za leki oraz stopień niepełnosprawności. Bez uwzględnienia tych przesłanek organ w ogóle nie mógłby bowiem przyznać skarżącym świadczenia, ze względu na wysokość dochodu nie spełnialiby bowiem przesłanek prawnych warunkujących przyznanie usług opiekuńczych. Należy zatem uznać, że orzekające w niniejszej sprawie organy działały zgodnie z prawem, w granicach przyznanego im uznania. Przyznana wysokość pomocy mieści się w granicach przewidzianych w obowiązujących przepisach, a organy w sposób nie budzący wątpliwości uzasadniły przyczyny przyznania pomocy w danej wysokości. Trafnie powołano się w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji na ograniczone możliwości finansowe orzekającego w sprawie organu. Odwołanie się do niewystarczającej kwoty środków finansowych pozostających w dyspozycji organu nie oznacza, że sprawa skarżących nie została potraktowana w sposób indywidualny. Orzekając o dofinansowaniu osobom niepełnosprawnym organ brać bowiem musi pod uwagę potrzeby konkretnych osób niepełnosprawnych, ale równocześnie ograniczone środki finansowe na ich zaspokojenie, które organ ma w swej dyspozycji. Mając powyższe na uwadze, w ocenie Sądu orzekające w niniejszej sprawie organy prawidłowo ustaliły w prowadzonym postępowaniu stan faktyczny sprawy oraz prawidłowo zastosowały do niego obowiązujące przepisy. Zaskarżona decyzja nie narusza prawa, dlatego na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2012, poz. 270), Sąd oddalił skargę.