III SA/Kr 309/13

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Grzegorz Karcz po rozpoznaniu w dniu 28 lutego 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W. C. i S. C. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi W. C. i S. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 15 lutego 2013 r. nr [...] w przedmiocie usług opiekuńczych i ustalenia częściowej odpłatności za świadczoną pomoc postanawia: I. umorzyć postępowanie w części obejmującej żądanie zwolnienia od kosztów sądowych, II. przyznać skarżącym prawo pomocy w zakresie częściowym ustanawiając dla nich adwokata, którego wyznaczy Okręgowa Rada Adwokacka. Skarżący w złożonym na urzędowym formularzu "PPF" wniosku o przyznanie prawa pomocy domagali się zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Oświadczyli, że nie zatrudniają i nie pozostają w innym stosunku prawnym z jakimkolwiek kwalifikowanym pełnomocnikiem. Objaśniając swoją sytuację rodzinną podali, że pozostają ze sobą we wspólnym gospodarstwie domowym. Określając swój majątek uwidocznili, dom o powierzchni 50 m2, mieszkanie o powierzchni 50 m2, nieruchomość rolną o powierzchni 1,76 ha (zaznaczając, że nie uprawiają jej i nie czerpią z niej żadnych korzyści, nie znajdują również nabywcy na w/w działkę). Nie posiadają zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. Swoje miesięczne dochody oszacowali łącznie na kwotę 2701,02 zł netto wyjaśniając, że składają się na to ich emerytury. Uzasadniając swoje starania podnieśli, że oboje są osobami starszymi (skarżący ma 80 lat a skarżąca 77 lat), niepełnosprawnymi, pod każdym względem niesamodzielnymi. Korzystają z usług opiekuńczych sprawowanych przez opiekunki PCK a także osób prywatnych. Podnieśli, że koszt zakupu lekarstw, opłat za media, specjalnej diety cukrzycowej, opału na zimę przewyższa ich dochody z emerytur. Wezwani o złożenie dodatkowych oświadczeń i przedstawienie wskazywanych dokumentów źródłowych wyjaśnili, że wykazane w formularzu mieszkanie o powierzchni 50 m2 znajduje się w wykazanym domu o takiej samej powierzchni. Podali, że wydatki na leczenie obejmują opłatę lekarza chirurga-naczyniowca – 100 zł miesięcznie oraz zakup leków których koszt miesięcznie kształtuje się na poziomie ok. 1200 zł. Za prąd płacili ostatnio po 121,04 zł, 128,19 zł, 214,61 zł. Za telefon stacjonarny 174,97 zł, za telefon komórkowy 50 zł. Za wodę, kanalizację i nieczystości 220,52 zł. Za wywóz śmieci 18 zł. Za ubezpieczenie na życie 113,10 zł i 117,60 zł. Za pieluchomajtki 360 zł. Za środki czystości 996,80 zł. Za gaz butlowy 110 zł. Za opał na sezon zimowy 5.564,16 zł. Za usługi pielęgnacyjno-gospodarcze w soboty, niedziele i święta opiekunce prywatnej 1000 zł (średnio 5 dni w miesiącu po 200 zł). Roczny koszt podatku od nieruchomości to 300 zł. Wszystkie te opłaty i wydatki powodują, że skarżącym brakuje środków na życie, zakup żywności i opłaty stałe. W konsekwencji zapożyczają się w bankach i u osób prywatnych. Nie mają dzieci i żadnej pomocy od dalszej rodziny. Do swoich pisemnych wyjaśnień dołączyli kopie przykładowych faktur za leki, rachunków za prąd, z PZU, za telefon, za wodę i kanalizacje, za pieluchomajtki, za środki czystości, za olej opałowy, za wywóz śmieci. Podali że nie posiadają rachunków za gaz i najem usług osoby prywatnej. Mając na uwadze powyższe zważyć należało co następuje: Zgodnie z art. 239 pkt 1 lit. a) ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, obowiązek uiszczenia kosztów sądowych nie ciąży na stronie skarżącej działanie lub bezczynność organu w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej. W postępowaniu sądowo administracyjnym przedmiot skargi opatrzono symbolem "6322" (vide: zarządzenie z 27.03.13 r.) opisywanym przez załącznik nr 1 do zarządzenia Prezesa NSA z dnia 27 listopada 2003 r. w sprawie ustalenia zasad biurowości w sądach administracyjnych jako sprawa z zakresu pomocy społecznej. W konsekwencji uznania, że skarżący korzystają z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych - co oznacza całkowite zwolnienie strony z obowiązku wnoszenia zarówno opłat sądowych jak i ponoszenia wydatków - ich wniosek w tym zakresie należało uznać za bezprzedmiotowy a w związku z tym postanowiono jak w punkcie pierwszym sentencji działając na zasadzie art. 161 §1 pkt. 3 ppsa w związku z art. 258 §1 i §2 pkt. 7 ppsa. Bezprzedmiotowość wniosku o zwolnienie od kosztów pozostaje bez wpływu na drugie z żądań a mianowicie ustanowienia adwokata. Zgodnie z aktualnymi poglądami doktryny sąd nie jest bowiem związany żądaniem strony zawartym we wniosku o przyznanie pomocy byleby tylko nie wyszedł ponad żądanie strony (por. komentarz J.P Tarno do art. 246 w : Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2004). W sytuacji więc gdy strona domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, sąd może przyznać jej to prawo w zakresie częściowym obejmującym tylko ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika (art. 245 §3 in fine ppsa). Oczywiście pod warunkiem, złożenia oświadczenia, którym strona wykaże, że nie jest wstanie ponieść opłat za jego czynności w postępowaniu przed sądami administracyjnymi bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 §1 pkt. 2 ppsa). W realiach niniejszej sprawy skarżący złożyli oświadczenie o jakim mowa w art. 252 ppsa. Oświadczenie to uzupełnione dodatkowymi wyjaśnieniami skarżących i okazanymi kopiami dokumentów źródłowych jest wystarczające do oceny aktualnych możliwości finansowych strony. Te nie rysują się specjalnie dobrze jeśli uwzględni się fakt, że wykazane przez skarżących wydatki pochłaniają w zasadzie całość ich bieżących dochodów. Skarżący sami zresztą to akcentują podnosząc, że brakuje im środków na życie i zakup żywności w konsekwencji czego zmuszeni są zapożyczać się w bankach i u osób prywatnych. Okoliczność, że należy do nich wykazany dom i nieruchomość rolna nie zmienia tego spojrzenia. Chociaż bowiem posiadają one potencjalnie pewną wartość sprzedażną lub podkładową to jednak trudno byłoby wymagać od skarżących zbycia lub obciążenia domu gdzie zamieszkują albowiem rozporządzenia tego rodzaju godziłby by w podstawę egzystencji tych dwu starszych, schorowanych osób. Co się zaś tyczy wykazanej nieruchomości rolnej to nie można tracić z pola widzenia tej części wyjaśnień skarżących, gdzie podnoszą, że nie znajdują nabywcy na działkę, nie użytkują jej i nie czerpią z niej żadnych korzyści. Skoro zaś skarżący nie mają majątku zdatnego do spieniężenia a ich bieżące dochody z trudem wystarczają na pokrycie stałych obciążeń i przy tym wszystkim nie mogą też liczyć ani na pomoc dzieci (których nie mają) ani na pomoc dalszej rodziny, to przewidując nawet minimalny koszt opłat za czynności adwokatów w postępowaniu przed sądami administracyjnymi można stwierdzić, że skarżących nie będzie stać na wynajęcie kwalifikowanego pełnomocnika bez uszczerbku dla swojego koniecznego utrzymania. Chociaż bowiem obiektywnie są to kwoty niewielkie, to jednak relatywnie przekraczają obecne możliwości płatnicze tej dwójki starszych, schorowanych osób. Z tego względu należało więc udzielić skarżącym pomocy o którym to prawie traktują przepisy oddziału 2 rozdziału III działu V ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ustanawiając dla nich zgodnie z wnioskiem adwokata, którego wyznaczy właściwy organ samorządu zawodowego. Z przytoczonych względów orzeczono jak w punkcie drugim sentencji na podstawie art. 246 §1 pkt. 2 ppsa w związku z art. 245 §3 ppsa.