III SA/Kr 310/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożenna Blitek Sędziowie WSA Elżbieta Kremer WSA Janusz Kasprzycki (spr.) Protokolant Monika Wójcik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 listopada 2010 r. sprawy ze skargi E. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 8 lutego 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy udzielenia pomocy finansowej skargę oddala Zaskarżona decyzją z dnia 8 lutego 2010 r., znak: [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze działając na podstawie art. 7, art. 8 ust. 1 pkt. 2 i 3, art. 39, art. 41 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. Nr 64 poz. 593 z późn. zm., zwanej dalej ustawą o pomocy społecznej) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity, Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm., zwanej dalej w skrócie - k.p.a.), utrzymało w mocy decyzję organu i instancji. Organ I instancji - Wójt Gminy B. - decyzją z dnia [....] 2009 r., znak: [...], wydaną na podstawie art. 7 , art. 8 ust. 1 pkt 2 i 3, art. 17 ust. 1 pkt 5 art. 39 ust. 1i ust 2 , art. 106, art. 109, art. 110 ustawy o pomocy społecznej ( Dz.U. z 2008 r. Nr 115, poz. 728 ze zm.), rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 lipca 2009 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U. Nr 127 poz. 1055 z 2009 r.) oraz art. 104, art. 107, art. 108 k.p.a. - odmówił przyznania E. D. pomocy finansowej w formie zasiłku celowego specjalnego na pokrycie kosztów zakupu węgla i prądu. W uzasadnieniu tej decyzji organ I instancji wyjaśnił, że wnioskiem z dnia 9 listopada 2009 r. E. D. zwróciła się o przyznanie zasiłku na węgiel i prąd. Na podstawie wywiadu środowiskowego i zebranej w postępowaniu administracyjnym dokumentacji ustalono, że dochód rodziny E. D. za miesiąc poprzedzający złożenie wniosku wynosi 1.177,04 zł i składa się na niego renta socjalna P. D. w wysokości 504,04 zł, zasiłek pielęgnacyjny P. D. w wysokości 153 zł, świadczenie pielęgnacyjne pobierane przez E. D. na syna P. w wysokości 520 zł. Kryterium dochodowe dla 2 osobowej rodziny wynosi 702 zł, tymczasem dochód rodziny E. D. przekroczył ustawowe kryterium dochodowe, zatem nie została spełniona podstawowa przesłanka do przyznania zasiłku celowego. Dochód wzrósł o 100 zł miesięcznie. Dalej organ wskazał, że rozważył w związku z tym sytuację skarżącej pod katem zastosowania art. 41 ustawy o pomocy społecznej i nie stwierdził nowych szczególnych okoliczności, które miałyby uzasadniać przyznanie skarżącej zasiłku celowego specjalnego w oparciu o powołany art. 41 ustawy, gdyż sytuacja finansowa skarżącej uległa poprawie, a nie pogorszeniu. Ponadto organ wskazał, że z przedłożonego wezwania z "E" Spółka z o.o. do zapłaty za energię elektryczną wynika, że skarżąca zalega z płatnościami za miesiąc październik i listopad b.r. w łącznej kwocie 131,96 zł. Organ podniósł w tym miejscu, że w domu E. D. jest zameldowanych oprócz E. D. i jej syna P. jeszcze 7 niespokrewnionych z nią osób, od których skarżąca nie wymaga partycypowania w kosztach utrzymania domu, natomiast żąda tego od gminnego ośrodka pomocy społecznej. Z wniosków składanych przez skarżącą wynika, że rości sobie prawo do pozostawania na utrzymaniu gminnego ośrodka pomocy społecznej i żąda zaspokojenia wszystkich potrzeb życiowych, czego Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w B. nie może zapewnić, gdyż świadczenia z pomocy społecznej stanowią wyłącznie wsparcie i pomoc w wyjściu z trudnej sytuacji nie mogą jednak stanowić źródła dochodu lub też formy utrzymania tym bardziej, że skarżąca posiada dochód własny, który przekracza kryterium dochodowe. Od powyższej decyzji odwołanie złożyła E. D. kwestionując zasadność wydania decyzji odmownej. Podkreśliła swoją szczególnie trudną sytuację osobistą, dochodową i życiową. Przede wszystkim wskazała na fakt braku środków na opłacenie węgla i prądu, co jest szczególnie uciążliwe z powodu warunków atmosferycznych. Podkreśliła także istnienie problemów ze współpracą z pracownikami GOPS w B. z siedzibą w T. Argumentuje również, że w ostatnim czasie musiała się zadłużyć, by zakupić lekarstwa, a także dwie pralki. Wniosła o uchylenie decyzji i przyznanie jej wnioskowanej pomocy. Działające jako organ odwoławczy Samorządowe Kolegium Odwoławcze w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazało, że prawo przyznania zasiłku celowego, jak i innych świadczeń z pomocy społecznej, może przysługiwać osobie prowadzącej dwuosobowe gospodarstwo domowe w przypadku, gdy dochód na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty 351,00 zł, czyli w sumie 702,00 zł. W przypadku przekroczenia tej kwoty, organ może rozważyć przyznanie specjalnego zasiłku celowego, przy jednoczesnym wystąpieniu, co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2 - 15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej. Skarżąca złożyła wniosek o przyznanie pomocy finansowej na węgiel i prąd w dniu 9 listopada 2009 r. Jak wynika z wywiadu środowiskowego z dnia 22 listopada 2009 r., skarżąca mieszka wspólnie ze swoim niepełnosprawnym od dzieciństwa synem P. i wraz z nim prowadzi gospodarstwo domowe. W jej domu zameldowanych jest ponadto 7 innych niespokrewnionych z nią osób, a prawdopodobnym jest, że zamieszkują tam jeszcze dwie inne osoby. Na dochód skarżącej składa się renta socjalna w wysokości 504,04 zł, zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 153,00 zł oraz świadczenie pielęgnacyjne na syna w wysokości 520,00 zł, które to świadczenie wzrosło o 100,00 zł w porównaniu z ostatnio przeprowadzonym wywiadem środowiskowym. Łączne dochody rodziny wynoszą, zatem 1 177,04 zł, co w przeliczeniu na osobę w rodzime wynosi 588,52 zł. Wśród wydatków skarżącej znajdują się leki w kwocie 196,92 zł (za okres od 31 października 2009 r. do 4 grudnia 2009 r.), zaległości za prąd w wysokości 131,96 zł (za 2 miesiące). Organ zaznaczył, że skarżąca nie pracuje, w tym nie podejmuje żadnych prac dorywczych. Organ I instancji udzielił pomocy skarżącej na zakup 1/2 tony węgla w wysokości 300 zł na mocy decyzji z dnia [...] 2009 r. Na mocy decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] 2009 r., przyznano natomiast skarżącej ze środków własnych organu I instancji zasiłku celowego specjalnego w formie rzeczowej w postaci 1/2 tony węgla oraz zasiłku celowego specjalnego w formie pomocy finansowej z przeznaczeniem na zakup leków w wysokości 50,00 zł. Kolegium, przychyliło się do wniosków organu I instancji w kwestii zastrzeżeń dotyczących właściwego współdziałania skarżącej z organami udzielającymi pomocy. Podkreślono, że współdziałanie z ośrodkiem pomocy społecznej powinno przejawiać się nie tylko w kwestii wnioskowania i odbierania kolejnych świadczeń, ale powinno przybrać formę współpracy opartą na wzajemnym zaufaniu, co przejawia się m.in. w należytym, wiarygodnym informowaniu o swojej aktualnej sytuacji osobistej, także poprzez przedstawienie rachunków, recept dokumentujących konieczne wydatki, wywiązywanie się z podjętych programów pomocowych oraz próbę znalezienia i podjęcia stałego zarobkowego źródła dochodów. Sytuacja braku współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej może stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, zgodnie z art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej. Niezależnie od powyższych uwag, organ odwoławczy podniósł, że wyznacznikami przyznania i ustalania rodzaju pomocy jest nie tylko sytuacja materialna wnioskodawcy i cel, któremu ta pomoc ma służyć, lecz także możliwości finansowe organów pomocy społecznej. Organ wskazał, że decyzją z dnia [...] 2009 r., przyznało skarżącej ze środków własnych organu I instancji zasiłek celowy specjalny w postaci 1/2 tony węgla. W związku z tym uznano, że nie było uzasadnione przyznawanie tożsamej pomocy, biorąc pod uwagę fakt przychylenia się w postępowaniu odwoławczym do wniosku skarżącej o przyznanie opału złożonego 3 dni później, tj. 12 listopada 2009 r. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie złożyła E. D., podnosząc, że nie zgadza się z twierdzeniami zawartymi w zaskarżonej decyzji, jakoby w jej domu mieszkało 7 osób i ponadto 2 inne. Skarżąca podniosła, że żadne 2 inne osoby u niej nie mieszkają, a bez zameldowania nikt u niej nie mieszka. Wniosła o przyznanie zasiłku celowego na sam prąd. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej w skrócie p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd administracyjny nie rozstrzyga, więc merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji z przepisami prawa. Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Dokonane przez organy orzekające w niniejszej sprawie ustalenia sytuacji dochodowej skarżącej nie budzą wątpliwości. Skoro wysokość miesięcznych dochodów rodziny skarżącej w przeliczeniu na osobę przekroczyła ustawowe kryterium dochodowe na osobę w rodzinie, wskazane w art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, to zasadnie organy rozważały ewentualność udzielenia skarżącej pomocy w formie zasiłku celowego specjalnego z art. 41 ustawy, a nie zasiłku celowego z art. 39 ustawy, gdyż ten pierwszy z wymienionych nie jest uzależniony od spełnienia warunku kryterium dochodowego. Zgodnie z art. 41 ustawy o pomocy społecznej, w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany: 1) specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi; 2) zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową. Analiza przywołanego przepisu wskazuje, że zasiłek celowy specjalny z art. 41 ustawy, ma wyjątkowy charakter. Powinien być on przeznaczony na zaspokojenie podstawowych potrzeb bytowych osób korzystających z pomocy, a nie na podnoszenie standardów ich codziennego funkcjonowania (por. wyrok WSA we Wrocławiu z 3 kwietnia 2008 r., sygn. akt IV SA/Wr 639/07, LEX nr 504843). Decyzja o przyznaniu zasiłku celowego specjalnego zapada w ramach tzw. uznania administracyjnego, co nie oznacza, że organy mogą pozwolić sobie na działania dowolne. Działanie w ramach uznania administracyjnego doznaje, bowiem ograniczenia postanowieniami w szczególności art. 7 k. p. a. zmuszając organ do każdorazowego ustalenia hierarchi pomiędzy indywidualnym interesem osoby ubiegającej się o pomoc (działaniem na jej korzyść), a interesem społecznym (publicznym), w tym i innych osób również ubiegających się o przyznanie pomocy. Organ powinien też pozostawać w zgodzie z celami i zasadami pomocy społecznej, o których mowa w art. 1 – 5 ustawy. Jeżeli celem pomocy społecznej jest wspieranie osób i rodzin w okolicznościach, gdy trudnych sytuacji życiowych nie są w stanie pokonać przy wykorzystaniu własnych uprawnień, zasobów i możliwości (art. 2 i 3 ustawy), to szczególny przypadek, o jakim mowa w art. 41 ustawy, musi być na tyle wyrazisty i odbiegający od sytuacji innych osób znajdujących się w trudnej sytuacji, że uzasadnia przyznanie tej formy pomocy z uwagi na okazjonalność, nadzwyczajność występującego zdarzenia, które jest na tyle dotkliwe w skutkach i tak daleko ingerujące w sytuację życiową danej osoby, że nie jest ona sama w stanie jej pokonać nawet przy uwzględnieniu możliwości ludzkiej zapobiegliwości. Oceniając pod tym względem prawidłowość stanowiska organów pomocy społecznej uznać należy, że jest to stanowisko trafne. Sytuacja życiowa skarżącej niczym, bowiem wyraźnym nie odcina się od sytuacji wielu innych osób, które egzystują w podobnych, tak jak ona trudnych warunkach. Wskazywane w wielu pismach skarżącej okoliczności jak: choroby, wysokie koszty utrzymania, czy brak wystarczających środków finansowych na zaspokojenie różnych potrzeb, nie wskazują na istnienie takich wyjątkowych okoliczności, których skarżąca nie mogłaby przezwyciężyć i uzasadniających przyjęcie, że zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek stanowiący podstawę przyznania zasiłku celowego specjalnego. Organy rozważając możliwość przyznania zasiłku celowego specjalnego oceniają sytuację strony na podstawie całokształtu okoliczności związanych z sytuacją osobistą, rodzinną, dochodową i majątkową, w tym także i z uwzględnieniem kosztów utrzymania mieszkania, w które wchodzą koszty zakupu opału i energii elektrycznej. Lektura akt postępowania administracyjnego nie pozostawia wątpliwości, że skarżąca zdaje się traktować pomoc społeczną jako podstawowe źródło utrzymania i zapewnienia wszystkich potrzeb. Skarżąca nie powinna jednak zapominać, że pomoc społeczna ma jedynie charakter doraźny. Udzielając, więc dachu nad głową szeregu niespokrewnionym z nią osobom skarżąca powinna czynić starania, by z tego tytułu wygospodarować środki, które mogłyby być przeznaczone na pokrycie kosztów zakupu węgla i energii elektrycznej w użytkowanym przez wszystkich domu. Skoro skarżąca nie wykorzystuje w pełni możliwości z tytułu najmu poszczególnych lokali w swoim domu, a przerzuca cały ciężar utrzymania jej rodziny i innych osób na ośrodek pomocy społecznej, to nieuwzględnienie w całości jej żądania nie pozostaje w sprzeczności z prawem, zwłaszcza, że skarżąca systematycznie, w miarę posiadanych przez ośrodek pomocy społecznej, choć ograniczonych środków, otrzymuje z pomocy społecznej wsparcie, a w jej sytuacji życiowej występują jedynie okoliczności o charakterze ogólnym a nie wyjątkowym, od których zaistnienia warunkowane jest przyznanie zasiłku celowego specjalnego. Mając powyższe na uwadze Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji odpowiadają prawu, gdyż organy nie przekroczyły granic uznania administracyjnego. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł, jak sentencji wyroku.