III SA/Kr 316/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: S WSA Ewa Michna Sędziowie: S WSA Tadeusz Kiełkowski ASR WSA Marta Kisielowska (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 13 czerwca 2022 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 16 grudnia 2021 r., sygn. akt [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z dnia 16 grudnia 2021 r., sygn. akt [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Burmistrza B z dnia 11 października 2021 r. w przedmiocie odmowy przyznania M. K. (dalej: "skarżący") prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku z koniecznością opieki nad matką M. K1. Podstawę prawną decyzji stanowił art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2021 r., poz. 735) oraz art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j. Dz. U. z 2020 r. ,poz. 111, dalej: "u.ś.r."). Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym. Wnioskiem z dnia 9 sierpnia 2021 r. skarżący wystąpił o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad matką M. K1. Skarżący wskazał, że nie pamięta kiedy ostatnio był zatrudniony. M. K.1 jest wdową, matką dwóch synków (J. K. przebywa w zakładzie karnym). Z oświadczenia z dnia 13 sierpnia 2021 r. wynika, że skarżący z dniem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego skarżący rezygnuje z prawa do zasiłku dla opiekuna. Z treści wywiadu środowiskowego wynika, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo z matką M. K.1, która uzyskuje świadczenie emerytalne w wysokości 1862,31 zł miesięcznie oraz żoną J. K., która nie pracuje zawodowo, posiada status bezrobotnej. Rodzina utrzymuje się ze świadczenia emerytalnego matki. Z informacji przekazanych przez skarżącego wynika, że dom został zajęty przez komornika. M. K.1 cierpi na schorzenia kardiologiczne, nadciśnienie, leczy się reumatologicznie, a także cierpi na schorzenia okulistyczne (zwyrodnienie siatkówek). W wywiadzie środowiskowym wskazano, że M. K.1 posiada orzeczenie o niepełnosprawności wydane w 2012 r. na stałe. Opiekę całodobową nad matką sprawuje skarżący, który pomaga matce w codziennej toalecie, ubieraniu się, robi zakupy, przygotowuje i podaje posiłki, utrzymuje czystość w pomieszczeniu, w którym mieszka matka, ustala wizyty lekarskie, podaje lekarstwa, w razie konieczności zawozi matkę do placówek służby zdrowia. M. K.1 porusza się po domu z pomocą laski i przy asyście syna. Skarżący nie pracuje zawodowo i pozostaje na utrzymaniu matki. Z oświadczenia skarżącego wynika, że opieka nad matką polega na całodobowym zapewnieniu bezpieczeństwa, higieny osobistej, wyżywienia, mycia, sprzątania, ogrzewania, ubierania, zakupów, lekarzy, podawania leków. Z orzeczenia z dnia 20 czerwca 2012 r. wynika, że M. K.1 posiada orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności, którego powstania nie da się ustalić, a istniejący stopień niepełnosprawności datuje się od 8 czerwca 2012 r. Z kolei w 2009 r. M. K.1 posiadała orzeczenie o lekkim stopniu niepełnosprawności. Decyzją z dnia 11 października 2021 r. Burmistrz B orzekł o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z tytułu opieki nad matką. Jako przyczynę odmowy organ I instancji wskazał, że niepełnosprawności M. K.1 powstała po ukończeniu 25 roku życia oraz skarżący posiada uprawnienie do świadczenia o tym samym charakterze – t.j. zasiłek dla opiekuna. W odwołaniu od decyzji skarżący zarzucił: - błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit b u.ś.r. polegającą na pominięciu celu ustawy i przyjęcie, że okoliczność pobierania przez skarżącego zasiłku dla opiekuna stanowi przesłankę negatywną do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a w konsekwencji błędne uznanie, że fakt pobierania przez skarżącego zasiłku dla opiekuna ma decydujące znaczenie dla oceny wniosku skarżącego o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego; - niezastosowanie art. 27 ust. 5 w zw. z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. i przez to nieuwzględnienie zbiegu uprawnień do zasiłku dla opiekuna i świadczenia pielęgnacyjnego, który daje uprawnionemu prawo wyboru jednego ze świadczeń. W oparciu o podniesione zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i orzeczenie co istoty sprawy i przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Decyzją z dnia 16 grudnia 2021 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze orzekło o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji. Zdaniem Kolegium wadliwie przyjął organ I instancji, że w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, dopuszczalna jest odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w oparciu o wiek, w którym powstała niepełnosprawność osoby wymagającej opieki. Kolegium wskazało ponadto, że bezwzględną przeszkodą w pobieraniu świadczenia nie może być otrzymanie zasiłku opiekuna, ponieważ skarżący złożył oświadczenie o rezygnacji z prawa do zasiłku w przypadku przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W ocenie organu II instancji rozstrzygnięcie Burmistrza B odpowiada prawu, ponieważ skarżący nie wykazał, aby zakres sprawowanej opieki nad matką wykluczał zupełnie podjęcie zatrudnienia. Kolegium wskazało, że zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna ma być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, a nie innymi przyczynami, głównie leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o świadczenie. W ocenie Kolegium ze zgromadzonego materiału dowodowego nie wynika, że opieka nad matką sprawowana przez skarżącego wykluczała podjęcie przez skarżącego jakiegokolwiek zatrudnienia. Czynności opiekuńcze wskazane przez skarżącego mogłyby być wykonywane przed lub po pracy. Organ podkreślił, że czynności związane z opieką nad matką skarżącego może również wykonywać synowa, na której nie ciąży obowiązek alimentacyjny, ale moralne obowiązek wobec M. K.1, z którą wspólnie gospodaruje. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżący zarzucił: - naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wydanie decyzji poprzez uznanie, że stan zdrowia osoby niepełnosprawnej oraz zakres sprawowanej nad nią opieki nie wymaga rezygnacji z zatrudnienia przez skarżącego. W oparciu o podniesione zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, zasądzenie na rzecz skarżącego zwrotu kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje: Zgodnie z brzmieniem art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2022 r., poz. 329, dalej: "p.p.s.a.") sąd administracyjny uwzględnia skargę na decyzję, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy albo stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji w całości lub części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. Zakres kontroli sprawowanej przez sąd wynika z art. 134 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym sąd rozpoznając skargę nie jest związany zarzutami, podstawą prawną, ani formułowanymi przez strony wnioskami. Sąd administracyjny dokonując kontroli rozstrzygnięć organów administracyjnych, kieruje się wyłącznie kryterium legalności, czyli zgodności z przepisami prawa materialnego i procesowego. Oznacza to, że w ramach takiej kontroli sąd nie może kierować się względami słuszności czy zasadami współżycia społecznego. Kontrola legalności zaskarżonej decyzji przeprowadzona w tak określonych granicach wykazała, że odpowiada ona wymogom prawa, a zatem skarga zasługiwała na oddalenie. W niniejszej sprawie niesporne jest, że matka skarżącego M. K.1 jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym. M. K.1 jest wdową i posiada dwóch synów skarżącego oraz J. K., który przebywa w zakładzie karnym. Skarżący nie pamięta kiedy ostatnio był aktywny zawodowo. M. K.1 prowadzi wspólne gospodarstwo ze skarżącym oraz żoną skarżącego, a ich podstawę utrzymania stanowi emerytura M. K.1 oraz zasiłek dla opiekuna przyznany skarżącemu. Niesporny był również zakres opieki skarżącego nad matką polegający na: pomaganiu matce w codziennej toalecie, ubieraniu się, robieniu zakupów, przygotowywaniu i podawaniu posiłków, utrzymywaniu czystości w pomieszczeniu, ustalaniu wizyt lekarskich, podawaniu lekarstw, w razie konieczności zawożeniu matki do placówek służby zdrowia. Sporną okolicznością w niniejszej sprawie było czy zakres opieki sprawowanej przez skarżącego jest tego rodzaju, że wyklucza podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia. W ocenie Sądu w zaskarżonej decyzji organ prawidłowo przyjął, że zakres opieki skarżącego nad matką nie jest takiego rodzaju, żeby wykluczał podjęcie przez skarżącego jakiegokolwiek zatrudnienia, co więcej zdaniem Sądu w niniejszej sprawie nie została spełniona przesłanka rezygnacji z zatrudnienia, ponieważ skarżący jest osobą bierną zawodową, nie potrafił określić kiedy ostatnio (przed złożeniem wniosku) był aktywny zawodowo. Jak się podnosi w doktrynie, zgodnie z art. 17 u.ś.r. rezygnacja z zatrudnienia musi pozostawać w bezpośrednim związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Tylko taka rezygnacja z zatrudnienia, która jest podyktowana opieką nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym może stanowić podstawę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W toku postępowania organ powinien zatem ustalić, czy osoba taka jest zdolna do pracy i czy wyłączną przyczyną rezygnacji z zatrudnienia jest konieczność sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Opieka ta musi stanowić oczywistą przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej – powodować faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub prowadzić do rezygnacji z zatrudnienia w celu jej sprawowania. W każdym razie związek między rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia, a sprawowaną opieką, musi być bezpośredni i ścisły. Zwrócić należy uwagę, że dla uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego nie ma natomiast znaczenia, od kiedy utrzymuje się taki stan rzeczy, a zatem rezygnacja z zatrudnienia podyktowana opieką mogła nastąpić miesiąc, rok, a nawet kilka lat przed złożeniem wniosku o świadczenie, kluczowe jednak jest, aby rezygnacja, czy też niepodejmowanie zatrudnienia pozostawały w związku przyczynowym z opieką nad osobą niepełnosprawną (por. P. Rączka, Świadczenia rodzinne. Komentarz, WKP 2021, LEX). W niniejszej sprawie skarżący jest osobą bierną zawodowo. Nie wskazał w toku postępowania w jakim okresie podejmował zatrudnienie, podniósł, że nie potrafi sobie przypomnieć kiedy ostatnio był zatrudniony, nie podejmuje również prac dorywczych. W toku postępowania skarżący (reprezentowany przez zawodowego pełnomocnika) nie wykazał, aby stan bierności zawodowej podyktowany był koniecznością opieki nad niepełnosprawną matką. W ocenie Sądu Samorządowe Kolegium Odwoławcze prawidłowo przyjęło, że zakres opieki sprawowanej przez skarżącego nad matką, która jest osobą schorowaną, ale stosunkowo samodzielną, nie wyklucza podjęcia przez skarżącego jakiegokolwiek zatrudnienia, nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy. Zaznaczyć należy, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (por. wyrok NSA z 17 października 2020 r., I OSK 1148/20, CBOSA). Pojęcie opieki, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., utożsamiać należy ze stałą i bezpośrednią troską o zapewnienie osobie niepełnosprawnej realizacji jej podstawowych potrzeb życiowych i społecznych, których sama nie jest ona w stanie zrealizować z uwagi na swoją niepełnosprawność. Opieka ta powinna być przy tym tak absorbująca, że podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej przez opiekuna musiałoby się odbyć ze szkodą dla niej (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 18 marca 2021 r., IV SA/Wr 51/21, CBOSA). Ustawodawca wymaga, aby brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 i ust. 1 a u.ś.r. pozostawały w bezpośrednim związku przyczynowo-skutkowym z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Aby spełnione były przesłanki określone w art. 17 ust. 1 u.ś.r., opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły (por. wyrok NSA z 12 lutego 2020 r. I OSK 516/19, CBOSA). W każdej sprawie właściwy organ musi dokonać oceny, czy w okolicznościach konkretnej sprawy istotnie osoba sprawująca opiekę nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest zrezygnować z zatrudnienia (por. wyrok NSA z 13 maja 2015 r., I OSK 2820/13, CBOSA). W niniejszej sprawie skarżący pomaga matce przy codziennej toalecie, ubieraniu, robi zakupy, przygotowuje i podaje posiłki, utrzymuje czystość w pomieszczeniu, w którym przebywa M. K.1, ustala wizyty lekarskie i zawozi do placówek służby zdrowia. W ocenie Sądu, prawidłowo przyjęło Samorządowe Kolegium Odwoławcze, że wskazany przez skarżącego zakres opieki nad matką nie wyklucza podjęcia zatrudnienia. Należy bowiem wskazać, że matka skarżącego samodzielnie porusza się po mieszkaniu, korzysta z toalety, spożywa posiłki, w rezultacie bez uszczerbku dla M. K.1 skarżący mógłby podjąć zatrudnienie. Zwrócić należy uwagę, że w domu mieszka również synowa M. K.1, która jest osobą niepracującą, a w rezultacie może w czasie nieobecności skarżącego, może pomóc M. K.1, z którą pozostaje we wspólnym gospodarstwie oraz, na której utrzymaniu pozostaje z mężem. Sąd nie dopatrzył się w zaskarżonej decyzji naruszeń, które dawałyby podstawę do jej uchylenia. W ocenie Sądu zaskarżona decyzja została wydana w prawidłowo ustalonym stanie faktycznym, z prawidłowo zastosowanymi przepisami postępowania oraz prawa materialnego. Sprawa została rozpoznana w postępowaniu w trybie uproszczonym zgodnie z art. 119 pkt 2 p.p.s.a. Mając na względzie powyższe, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.