III SA/Kr 318/10

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Grzegorz Karcz po rozpoznaniu w dniu 16 lipca 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. M. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 29 grudnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie rozgraniczenia postanawia: oddalić wniosek. Skarżący w złożonym na urzędowym formularzu "PPF" wniosku o przyznanie prawa pomocy domagał się zwolnienia od kosztów sądowych. Objaśniając swoją sytuację rodzinną podał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną. Określając majątek swój i żony uwidocznił, że w jego skład wchodzi własność mieszkania w K. o powierzchni 50 m2, własnościowe mieszkanie w K. o powierzchni 62,80 m2 oraz garaż o powierzchni 13,70 m2. Skarżący ma w akcjach i obligacjach ok. 55.000 zł a z przedmiotów wartościowych należy do niego samochód osobowy marki Ford Fokus z 2002 r. Określając miesięczne dochody swego gospodarstwa domowego podał, że ona sam pobiera emeryturę w wysokości 3714 zł a emerytura małżonki to 1298 zł. Uzasadniając swoje starania podniósł, że małżonka ma problemy zdrowotne, wymaga stałego leczenia i zakupu drogich środków farmaceutycznych. Korzysta z terapii wspomagającej, wymaga lepszej żywności. Skarżący powiada, że to pochłania cały jego dochód. Nadto wyraził zapatrywanie, że ponieważ od 6 lat bezskutecznie domaga się od organu działań to w takiej sprawie nie powinien wnosić opłaty. Mając na uwadze powyższe zważyć należało co następuje: Stosownie do art. 252 w związku z art. 246 §1 pkt. 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej "ppsa", osoba fizyczna może domagać się przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmujące zwolnienie od kosztów sądowych o ile – poza samym wnioskiem (art. 243 ppsa) - złoży również oświadczenie którym wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Oświadczenie to zgodnie z wolą ustawodawcy ma być "dokładne", a owa "dokładność" stopniowana jest przeświadczeniem sądu, że strona okoliczności te wykazała, czyli przedstawiła je w sposób przekonywujący. Jednocześnie przyjęta przez ustawodawcę konstrukcja prawna opiera się na założeniu, że jeżeli oświadczenie strony pozwala na zorientowanie się co do tego, iż stać ją będzie na uiszczenie wymaganych kosztów i nie wzbudza jakichś istotnych wątpliwości to tym samym sąd nie ma obowiązku dokonywania wezwań o złożenie dodatkowych wyjaśnień czy przedłożenie dokumentów źródłowych bo generalnie ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 18 czerwca 2004 r. FZ 165/04). W realiach rozstrzyganego przypadku skarżący złożył oświadczenie, które jest wystarczające dla wyprowadzenia następujących wniosków. Po pierwsze, skarżącego trudno uznawać za osobę "biedną" w potocznym tego słowa znaczeniu. Skoro bowiem suma miesięcznych dochodów jego gospodarstwa domowego zamyka się kwotą 5012 zł a nadto należą do niego dwa mieszkania, garaż, papiery wartościowe opiewające na 55.000 zł i wartościowy samochód osobowy to o skarżącym śmiało można powiedzieć, że jest osobą majętną i zamożną. Skarżący w żaden sposób nie wykazał przy tym, że wydatki na leczenie żony, jej terapię, zakup leków i odpowiedniej żywności w istocie pochłania jego emeryturę. Po drugie wymagane koszty sądowe, które na obecnym etapie sprowadzają się do konieczności uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej w wysokości 200 ustalanej stosownie zgodnie z zasadami określonymi § 2 ust. 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 221, poz. 2193) nie pozostają w takiej dysproporcji z deklarowanym przez stronę stanem majątkowym by ich poniesienie groziło skarżącemu czy też jego małżonce takim zachwianiem sytuacji materialnej i bytowej, że osoby te nie były w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Nie jest też tak by pokrycie odbyło się kosztem istotnego uszczuplenia majątku rodziny. Dla każdego postronnego obserwatora jest bowiem oczywiste, że kwota 200 zł wpisu stanowi niewielki procent sum jakie pozostają do dyspozycji gospodarstwa domowego skarżącego. Przyznanie w takiej sytuacji skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie go od kosztów sądowych nie znajduje więc dla siebie wystarczających podstaw. Sprzeciwia się temu zarówno reguła prawa ustanowiona w przepisie art. 246 §1 pkt. 2 ppsa jak i aktualne poglądy doktryny zgodnie z którymi jest to instytucja o charakterze wyjątkowym, która powinna stanowić przywilej dla osób, które muszą korzystać z ochrony prawnej przed sądem a w przypadku ubogiego społeczeństwa, jakim jest społeczeństwo polskie, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu (tak H Knysiak – Molczyk w "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz". pod redakcją prof. T. Wosia. Warszawa 2005 s. 631). Postulatom tym wtóruje zresztą praktyka orzecznicza sądów administracyjnych zgodnie z którą, udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postan. NSA z 27 maja 2008 r. I FZ 160/08). Z tych względów orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 243 §1 oraz art. 252 w związku z art. 246 §1 pkt. 2 i art. 245 §1 i 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270).