III SA/Kr 319/11

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 17 maja 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku L. S. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 7 stycznia 2011 r. Nr: [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji p o s t a n a w i a oddalić wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 200 zł od skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 7 stycznia 2011 r. Nr: [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji, skarżący L. S. złożył wniosek o zwolnienie go od tej opłaty. Prośbę swoją skarżący uzasadnił swoją obecną sytuacją materialną oraz brakiem wiary w korzystne rozstrzygnięcie. Wniosek o przyznanie prawa pomocy nie został złożony w przewidzianej prawem formie, dlatego wykonaniu zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z dnia 31 marca 2011 roku, skarżącemu został przesłany urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy "PPF" celem jego wypełnienia w terminie 7 dni pod rygorem pozostawienia wniosku o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania. W zakreślonym terminie skarżący uzupełnił brak składając wypełniony formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z danych w nim zawartych wynika, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną M. S. oraz dwojgiem dzieci: 19-letnią córką A. S. oraz 16-letnim synem T. S. Ich roczny dochód wynosi 42.600 zł i stanowi go dopłata unijna do gruntów w wysokości 3.600 zł oraz dochód z działalności gospodarczej prowadzonej przez małżonkę skarżącego w wysokości 39.000 zł. W skład majątku skarżącego wchodzi dom o powierzchni około 210 m², nieruchomość rolna o areale 6,89 ha oraz inna nieruchomość wielkości 0,29 ha. Żona skarżącego jest właścicielką mieszkania o powierzchni 48 m², w którym obecnie zamieszkuje jej ojciec. Skarżący nie posiada zasobów pieniężnych, ani przedmiotów wartościowych. Uzasadniając wniosek o przyznanie prawa pomocy skarżący podniósł, iż na dzień dzisiejszy wydanie kwoty 200 zł na koszty sądowe w sprawie, która w opinii wnioskodawcy nie będzie dla niego rozstrzygnięta korzystnie, jest wydatkiem zbędnym, dodatkowo znacznie uszczuplającym domowy budżet. Skarżący ma obecnie zwiększone wydatki związane z edukacją dzieci. W odpowiedzi na wezwanie Referendarza sądowego do uzupełnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący oświadczył, że z nieruchomości rolnych o łącznym areale 6,89 ha nie uzyskuje żadnych dochodów oprócz dopłaty z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa oraz przychodu z dzierżawy nieruchomości w B w wysokości 571 zł. L. S. ponosi natomiast wydatki związane z opłaceniem podatku od tych nieruchomości oraz z koniecznością utrzymania tychże nieruchomości w dobrej kulturze rolnej (zaoranie części gruntów oraz wykaszanie traw). Skarżący do pisma załączył następujące dokumenty: pięć faktur za usługi telekomunikacyjne opiewających na kwoty 138,35 zł, 50,97 zł, 51,46 zł, 137,74 zł i 123,66 zł, fakturę rozliczeniową za usługi komunalne opiewającą na kwotę 82,07 zł miesięcznie wraz z dowodami wpłat, fakturę za wywóz śmieci na kwotę 21,30 zł miesięcznie, fakturę za gaz opiewającą na kwotę 482,88 zł, cztery odcinki wpłaty za energię elektryczną opiewające na kwoty 274,88 zł i 255,68 zł, fakturę za usługi komunalne na kwotę 173,44 zł, cztery wyciągi z rachunku bankowego za okres od 23 grudnia 2010 roku do 22 kwietnia 2011 roku oraz kopie zeznań podatkowych PIT-37 i PIT-28 dotyczących dochodów żony skarżącego osiągniętych w roku 2010. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Na wstępie należy wyjaśnić, że zwolnienie od kosztów sądowych stanowi odstępstwo od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości wyrażonej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami), zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Instytucja przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, zgodnie z art. 246 § 1 wspomnianej ustawy przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy w zakresie częściowym, którego przyznania domaga się skarżący, obejmuje m. in. zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków (art. 245 § 3 ustawy). Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy przy tym rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. W orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę (post. NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., OZ 862/04, niepubl.). Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.), stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. W ocenie orzekającego przedstawiona przez skarżącego sytuacja majątkowa nie daje podstaw do przyznania mu prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w całości, ani w części. Jak wynika z oświadczenia złożonego we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz piśmie z dnia 8 maja 2011 roku źródłem utrzymania małżonków S. są dochody M. S. z prowadzonej przez nią działalności gospodarczej w wysokości 39.741 zł rocznie (przychód w 2010 roku wg PIT-28), dopłaty do gruntów wypłacane przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w wysokości 3.600 zł (za 2010 rok) oraz dochód skarżącego z dzierżawy nieruchomości położonej w B w wysokości 571 zł miesięcznie. Uzyskując stałe, pewne dochody skarżący posiada możliwość gromadzenia środków niezbędnych do prowadzenia zainicjowanego postępowania sądowego. Tym samym nie można stwierdzić, iż nie jest on w stanie ponieść kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Zaakcentować także należy, że skarżący jest właścicielem majątku nieruchomego znacznej wartości w postaci domu o powierzchni ok. 210 m², nieruchomości rolnej o areale 6,89 ha oraz "innej nieruchomości" wielkości 0,29 ha. Posiadanie majątku, a zwłaszcza nieruchomości w zasadzie wyłącza możliwość przyznania prawa pomocy. Istotne jest bowiem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki, może również służyć jako zabezpieczenie pożyczki lub kredytu, jeżeli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków, brakuje bieżących środków finansowych Pogląd ten prezentowany jest w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z dnia 24 marca 2004r., sygn. akt FZ 10/04; postanowienie z dnia 15 kwietnia 2004r., sygn. akt FZ 9/04; postanowienie z 17 października 2005r. sygn. akt II FZ 681/05). Podziela go również orzekający w niniejszej sprawie. Konkludując, zdaniem orzekającego sytuacja materialna wnioskodawcy pozwala na poniesienie w niniejszej sprawie wpisu sądowego w wysokości 200 zł oraz innych ewentualnych kosztów sądowych bez uszczerbku w utrzymaniu siebie i rodziny. Nie można pominąć także faktu, iż wyłożenie przez skarżącego kosztów sądowych jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jego skargi, zgodnie z art. 200 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi będzie skarżącemu przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania. Z tych względów orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami).