III SA/Kr 32/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Czeluśniak (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Jakub Makuch Asesor WSA Marta Kisielowska po rozpoznaniu w dniu 9 kwietnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi S. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 20 listopada 2023 r. nr SKO.ŚR/4111/854/2023 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Burmistrz Miasta i Gminy W. decyzją z dnia 27 czerwca 2023 r. nr ZŚRWIFA.5211.K2847.2022.000288.2023 odmówił przyznania skarżącemu S. K. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką. W uzasadnieniu organ podniósł, że skarżący ma przyznane prawo do świadczenia rentowego z tytułu częściowej niezdolności do pracy w związku z czym nie może się skutecznie ubiegać o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Ponadto w sprawie nie została spełniona przesłanka wieku, o której mowa w art. 17 ust. 1b u.ś.r. W odwołaniu skarżący zarzucił naruszenie: - art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego zastosowanie bez uwzględnienia okoliczności, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną, ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP, - art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego zastosowanie mimo derogacyjnego skutku orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r., sygn. akt SK 2/17. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie decyzją z dnia 20 listopada 2023 r. nr SKO.ŚR/4111/854/2023 utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Kolegium wskazało na ustalony w sprawie stan faktyczny i podkreśliło, że niesłuszne jest stanowisko organu I instancji o niemożności przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia z uwagi na to, że w sprawie nie została spełniona przesłanka wieku z art. 17 ust. 1b ustawy. Biorąc jednak pod uwagę pozostałe okoliczności sprawy decyzja organu I instancji i zawarte tam uzasadnienie są prawidłowe w odniesieniu do braku spełnienia w sprawie przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Zdaniem Kolegium, w sprawie istnieją okoliczności umożliwiające uwzględnienie wniosku i przyznanie skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego, ale przeszkodą ku temu jest pobieranie przez niego renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Dlatego też pismem z dnia 11 października 2023 r. wezwano skarżącego do przedłożenia decyzji ZUS o zawieszeniu prawa do pobierania renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy informując jednocześnie, iż świadczenie pielęgnacyjne może zostać przyznane od dnia zawieszenia prawa do renty, bowiem przeprowadzone postępowanie wykazało, że zachodzą przesłanki umożliwiające uwzględnienie wniosku i przyznanie wnioskowanego świadczenia, a jedyną przeszkodą jest pobieranie renty. W piśmie z dnia 25 października 2023 r. skarżący jednak poinformował, że nie wyraża zgody na zawieszenie prawa do renty oraz przedstawił swoje stanowisko, zgodnie z którym w obowiązującym stanie prawnym pobieranie renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy nie stanowi przesłanki negatywnej do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w pełnej wysokości. Kolegium odnosząc się do ww. stanowiska skarżącego wskazało, mając na uwadze aktualne orzecznictwo sądów administracyjnych, że osobie częściowo niezdolnej do pracy zgłaszającej zamiar wykonywania stałej lub długotrwałej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, aby możliwe było przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, konieczne jest zawieszenie przez nią pobierania renty. Kolegium podkreśliło, że dało skarżącemu możliwość dokonania wyboru świadczeń, a wobec podjęcia przez niego decyzji o niezawieszaniu prawa do pobierania renty lub przedłożeniu chociażby dokumentów potwierdzających, że zawnioskował do organu emerytalno-rentowego o zawieszenie prawa do pobierania tego świadczenia rentowego, odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego ze wzglądu na występowanie przeszkody określonej w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy znajduje oparcie w przepisach prawa. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżący zarzucił naruszenie: - art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez uznanie, iż w sprawie nie zachodzi związek przyczynowo-skutkowy między rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną, - art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego zastosowanie mimo derogacyjnego skutku orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r. sygn. akt. SK 2/17. Mając na uwadze powyższe skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji, poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Podstawowa zasada polskiego sądownictwa administracyjnego została określona w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 2492), zgodnie z którym sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę legalności działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Zasada, że sądy administracyjne dokonują kontroli działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, została również wyartykułowana w art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.) - dalej p.p.s.a. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Niezwiązanie zarzutami i wnioskami skargi oznacza, że sąd administracyjny bada w pełnym zakresie zgodność z prawem zaskarżonego aktu, czynności, czy bezczynności organu administracji publicznej. Wady skutkujące koniecznością uchylenia aktu, stwierdzenia jego nieważności bądź wydania z naruszeniem prawa, przewidziane są w art. 145 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla ten akt w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd ją oddala - art. 151 p.p.s.a. Przedmiotem kontroli Sądu była decyzja SKO w Krakowie utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy W. odmawiającą przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką. W pierwszej kolejności wyjaśnić należy, że wyrokiem z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 Trybunał Konstytucyjny uznał art. 17 ust. 1b ustawy za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Skutki tego wyroku mają znaczenie w nin. sprawie. Wyrok Trybunału wiąże bowiem wszystkich zgodnie z art. 190 ust. 1 Konstytucji RP i stanowi dla organów administracji oraz sądów istotną wskazówkę̨ interpretacyjną. Co więcej, przepis uznany przez sąd konstytucyjny za niezgodny z Konstytucją nie może nadal stanowić podstawy rozstrzygnięć́. Skoro zatem TK kategorycznie przyjął, że art. 17 ust. 1b ustawy narusza prawa opiekunów osób, których niepełnosprawność́ powstała odpowiednio po ukończeniu 18 oraz 25 roku życia, to nie sposób uznać, iż orzeczenie to nie ma wpływu na sytuację prawną skarżącego. Wręcz przeciwnie - data ustalenia niepełnosprawności jego matki nie mogła być negatywną przesłanką do przyznania świadczenia. Organy rozstrzygając w zakresie wniosku o ustalenie prawa do ww. świadczenia mają zatem obowiązek procedować́ w oparciu o przepisy ww. ustawy z wyłączeniem niekonstytucyjnej części przepisu art. 17 ust. 1b. Na powyższą kwestię prawidłowo zwróciło uwagę SKO w zaskarżonej decyzji. Wobec niekwestionowania przesłanek do przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego w postaci konieczności sprawowania opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką, organ odwoławczy prawidłowo przyjął, że w sprawie nie został spełniony warunek w postaci zawieszenia prawa do renty. O konieczności jego spełnienia SKO poinformowało skarżącego w piśmie z dnia 11 października 2023 r. (k. 90 akt adm.). Pomimo pouczenia przez Kolegium o konieczności dokonania wyboru jednego ze świadczeń, skarżący, reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, w piśmie z dnia 25 października 2023 r. (k. 93 akt a.) wskazał, mając na uwadze wyrok TK dnia 26 czerwca 2019 r., sygn. akt SK 2/17, że uzależnienie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od zawieszenia wypłaty przysługującej renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy nie znajduje oparcia w przepisach prawa. W konsekwencji, nie wyraził on zgody na zawieszanie prawa do renty. Również w skardze zarzucił naruszenie art. 17 ust. 5 pkt. 1 lit.a ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego zastosowanie, mimo derogacyjnego skutku orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r. sygn. akt. SK 2/17. Odnosząc się do powyższego zarzutu Sąd uznał go za niezasadny. Wyrokiem z dnia 26 czerwca 2019 r. Trybunał Konstytucyjny uznał bowiem, iż ww. przepis w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 z Konstytucją RP. Z literalnego dotychczasowego brzmienia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.a wynikało bowiem, że świadczenie pielęgnacyjne w ogóle nie przysługuje m.in. w przypadku opiekuna pobierającego rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Wg TK sprzeczna z zasadą równości jest więc sytuacja, gdy samo przyznanie prawa do takiej renty skutkuje odebraniem świadczenia. Uznanie tej części ww. przepisu za niekonstytucyjne, czy dokładniej – literalnej jego wykładni, nie oznacza jednak, że opiekunowi osoby niepełnosprawnej przysługuje i świadczenie pielęgnacyjne i renta z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Na skutek ww. wyroku samo posiadanie przez opiekuna osoby niepełnosprawnej uprawniania do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, nie wyklucza automatycznie tego opiekuna ze skutecznego ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne, bowiem, renciści częściowo niezdolni do pracy mogą podejmować pracę, a zatem niepodejmowanie przez nich zatrudnienia świadczyłoby o spełnieniu przesłanki z art. 17 ust. 1 ustawy. Przyznanie jednak świadczenia pielęgnacyjnego opiekunowi, który jest uprawniony do świadczenia rentowego, jeżeli spełnione zostały pozostałe warunki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest możliwe jedynie gdy zrezygnuje z pobierania świadczenia rentowego. W sytuacji gdy wnioskodawca nie chce zrezygnować z pobierania świadczenia rentowego nie jest możliwe przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Utrzymując w mocy decyzję organu l instancji o odmowie przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego, SKO wskazało właśnie tą okoliczność jako podstawę odmowy przyznania świadczenia. Wskazać należy, że w orzecznictwie sądów administracyjnych już od 2019 roku wyrażany jest pogląd, że narusza zasadę równości taka wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, która pozbawia w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mające ustalone prawo do emerytury (renty) w wysokości niższej, niż to świadczenie. Sądy dając prymat wykładni systemowej, celowościowej i funkcjonalnej nad dotychczas przyjmowaną wykładnią językową tego przepisu, akcentowały istotną zmianę relacji między wysokością świadczenia pielęgnacyjnego, a wysokością świadczeń, których pobieranie wyłącza prawo do tego świadczenia. Wskazały, że w dacie wprowadzenia negatywnej przesłanki przyznania świadczenia w cytowanym przepisie wynosiło ono 420 zł i było niższe niż świadczenia wskazane w tym przepisie. W obecnych realiach, pozbawienie w całości świadczenia pielęgnacyjnego opiekunowi otrzymującemu świadczenie niższe nie znajduje uzasadnienia w dyrektywach wykładni systemowej oraz funkcjonalnej oraz celowościowej i narusza konstytucyjną zasadę równości ( vide: wyroki NSA z dnia 28 czerwca 2019 r. sygn. akt I OSK 757/19, z 8 stycznia 2020 r. sygn. akt I OSK 2392/19, z 30 kwietnia 2020 r. sygn. akt I OSK 1546/19, z 27 maja 2020 r. sygn. akt I OSK 2375/19, z 18 czerwca 2020 r. sygn. akt I OSK 254/20, z 28 czerwca 2019 r. sygn. akt I OSK 757/19 i z 11 sierpnia 2020 r. sygn. akt I OSK 764/20, a także wyroki wojewódzkich sądów administracyjnych z dnia 20 lutego 2019 r. sygn. akt II SA/Go 833/18, z dnia 11 kwietnia 2019 r. sygn. akt III SA/Kr 137/19 oraz z 12 września 2019 r., sygn. akt III SA/Gd 472/19). Sąd zgadza się ze stanowiskiem sądów wyrażonym w ww. orzeczeniach, że odstąpienie od wykładni językowej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych jest możliwe, ale nie może doprowadzić do sytuacji, w której opiekun osoby niepełnosprawnej będzie pobierał zarówno świadczenie pielęgnacyjne, jak i rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Byłoby to faworyzujące traktowanie, a zatem niezgodne z konstytucyjną zasadą równości. Warunkiem niezbędnym do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, w sytuacji pobierania przez wnioskodawcę renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy jest dokonanie przez osobę uprawnioną wyboru jednego z tych świadczeń. Nie gwarantowałaby zasady równości, jak już wyżej wskazano, taka wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1a ww. ustawy, która umożliwiałaby przyznanie osobom pobierającym rentę, dodatkowo jeszcze świadczenia pielęgnacyjnego w pełnej wysokości. Osoba mająca prawo do renty znajdowałaby się wówczas w korzystniejszej sytuacji od opiekuna, który otrzymywałby tylko świadczenie pielęgnacyjne i nie miałby możliwości przejścia na rentę. W przypadku zbiegu uprawnień do świadczeń ustawodawca wprowadził zasadę wypłaty jednego świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną. Taka regulacja znajduje się w art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w której wskazano, że w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia rodzicielskiego, pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10 lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustalaniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów – przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną – także w przypadku, gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Podsumowując, uznać należy, że osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera rentę, winna dokonać wyboru jednego z tych świadczeń i zrezygnować z pobierania świadczenia niższego. W tych okolicznościach SKO prawidłowo odmówiło skarżącemu przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na występującą negatywną przesłankę w postaci posiadania przez niego prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na podstawie art. 151 oraz art. 119 pkt 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.