III SA/Kr 321/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożenna Blitek (spr.) Sędziowie WSA Halina Jakubiec WSA Janusz Bociąga Protokolant st. ref. Urszula Czerwińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 września 2015 r. sprawy ze skargi M. M. działającego przez kuratora dla nieznanego z miejsca pobytu adwokata K. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 29 stycznia 2015 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; II. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonywana; III. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącego M. M. działającego przez kuratora dla nieznanego z miejsca pobytu adwokata K. S. kwotę 240 zł (słownie: dwieście czterdzieści złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania. I. Decyzją z dnia [...] 2011 r. nr [...] Burmistrz Miasta przyznał świadczenia z funduszu alimentacyjnego: K. M. w wysokości 200 zł miesięcznie, K. M. w wysokości 200 zł miesięcznie, W. M. w wysokości 100 zł miesięcznie oraz A. M. w wysokości 100 zł miesięcznie. Świadczenia zostały ustalone na okres od dnia 01.10.2011 r. do dnia 30.09.2012 r., a jako dłużnika alimentacyjnego wskazano M. M. Następnie decyzją z dnia [...] 2012 r. nr [...] Burmistrz Miasta zmienił swoją decyzję z dnia [...] 2012 r. nr [...] w ten sposób, że przyznał prawo do świadczenia z funduszu alimentacyjnego: K. M. i K. M. w wysokości po 300 zł miesięcznie oraz A. M. i W. M. po 250 zł miesięcznie na okres od 01.042012 r. do 30.09.2012 r. Jako dłużnika alimentacyjnego wskazano M. M. II. W dniu 24 września 2014 r. Burmistrz Miasta wszczął z urzędu postępowanie w sprawie zwrotu należności powstałych z tytułu wypłacenia K. M., K. M., W. M. i A. M. świadczeń z funduszu alimentacyjnego za okres świadczeniowy 2011/2012. Decyzją z dnia [...] 2014 r. nr [...] Burmistrz Miasta zobowiązał M. M. do zwrotu należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osób uprawnionych: A., K., K., W. M. za okres świadczeniowy 2011/2012, tj. kwoty głównej w wysokości 10.200 zł, odsetek ustawowych należnych do dnia wydania decyzji w wysokości 2.346,34 zł, dalszych odsetek ustawowych należnych od dnia 12.02.2014 r. do dnia spłaty. Jednocześnie organ I instancji wskazał, że wpłaty powyższych kwot należy dokonać w terminie 14 dni od daty uprawomocnienia się decyzji. Organ I instancji wyjaśnił, że z funduszu alimentacyjnego na rzecz uprawnionych osób wypłacono kwotę 10.200 zł, natomiast komornik prowadzący postępowanie egzekucyjne nie przekazał żadnej kwoty na poczet spłaty zadłużenia, które powstało z tytułu wypłaconych z funduszu alimentacyjnego świadczeń. W związku z powyższym organ I instancji orzekł o zwrocie zaległej kwoty. Odwołanie od powyższej decyzji złożył imieniem nieobecnego M. M. – jego kurator adw. K. S., domagając się jej uchylenia i przekazania sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania. Decyzji organu I instancji zarzucił naruszenie art. 107 § 1 kpa w zw. z art. 107 § 3 kpa przez wydanie decyzji, która nie spełnia wszystkich wymogów formalnych wymienionych w tym przepisie, a mianowicie: a) niedostatecznie powołuje podstawę prawną decyzji, gdyż nie zostały w niej powołane zmiany jakie miały miejsce w obrębie ustawy o pomocy społecznej; b) jest nieczytelna w treści rozstrzygnięcia, gdyż nie zawiera oznaczenia osoby zobowiązanej do określonego zachowania, dokładnego oznaczenia okresu, za który dłużnik alimentacyjny zostałby zobligowany do zwrotu świadczenia; c) nieprecyzyjnie określa organ wydający decyzję, gdyż nie zawiera wskazania adresu tego organu oraz d) nie zawiera wyjaśnienia podstawy faktycznej i prawnej. Ponadto zdaniem odwołującego się, decyzja organu I instancji pomija w uzasadnieniu fakty, które organ uznał za udowodnione oraz dowody, na których się oparł, a w konsekwencji niedostatecznie przedstawia proces myślowy organu, który legł u podstaw jej wydania. Decyzją z dnia [...] 2014 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło decyzję Burmistrza Miasta z dnia [...] 2014 r. nr [...] i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Kolegium uznało, że Burmistrz Miasta naruszył art. 7, art. 77 oraz art. 107 § 3 kpa, gdyż z akt sprawy i z uzasadnienia nie wynika w jaki sposób organ I instancji ustalił wysokość kwoty objętej żądaniem zwrotu. Brak było również w aktach sprawy dokumentacji dotyczącej przedmiotu sprawy. Kolegium podniosło również, że oznaczenie w decyzji organu I instancji 14-dniowego terminu, w jakim należy dokonać zwrotu należności jest pozbawione jakichkolwiek podstaw prawnych. SKO wyjaśniło, że dłużnik alimentacyjny jest, zgodnie z art. 27 ust. 1 i 1a ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej wraz z odsetkami już pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń, a nie po upływie dowolnie wyznaczonego przez organ I instancji w skarżonej decyzji 14-dniowego terminu. III. Decyzją z dnia [...] 2014 r. nr [...] Burmistrz Miasta zobowiązał M. M. do zwrotu należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz: A. M., K. M., K. M. i W. M. za okres świadczeniowy 2011/2012, tj. od 1 października 2011 r. do 30 września 2012 r. kwoty głównej w wysokości 10.200 zł wraz z należnymi odsetkami ustawowymi w kwocie 3232,75 zł, naliczonymi od pierwszego dnia następującego po dniu każdej wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego do dnia wydania niniejszej decyzji. Równocześnie organ I instancji wskazał, że dalsze odsetki ustawowe od należności głównej należy naliczyć od dnia 14 października 2014 r. do dnia spłaty. W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, iż decyzją z dnia 14 września 2011 r. ustalono prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osób uprawnionych: K. i K. M. w wysokości po 200 zł oraz W. i A. M. w wysokości po 100 zł miesięcznie na okres od 1 października 2011 r. do 30 września 2012 r. Świadczenia ustalono na podstawie bieżąco zasądzonych alimentów wynikających z tytułu wykonawczego złożonego w kancelarii komorniczej oraz zaświadczenia komornika prowadzącego postępowanie egzekucyjne, stwierdzającego bezskuteczność egzekucji w stosunku do zobowiązanego M. M. W dniu 18 czerwca 2012 r. organ I instancji otrzymał informację, że w dniu 25 maja 2012 r. B. G. złożyła u Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym nowy tytuł wykonawczy (wyrok Sądu Rejonowego z dnia 15 maja 2012 r., sygn. akt [...]), w którym określono nową wysokość świadczeń alimentacyjnych. Decyzją z dnia [...] 2014 r. zmieniono wysokość świadczenia z funduszu alimentacyjnego w ten sposób, iż przyznano K. i K. M. świadczenia w wysokości po 300 zł oraz W. i A. M. w wysokości po 250 zł miesięcznie na okres od 1 kwietnia 2012 r. do 30 września 2012 r. Następnie organ I instancji wskazał, że do dnia wydania niniejszej decyzji na poczet spłaty przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego organ nie otrzymał za pośrednictwem komornika prowadzącego postępowanie egzekucyjne żadnej wpłaty. Odwołanie od powyższej decyzji złożył adwokat K. S., działający jako kurator wyznaczony dla nieznanego z miejsca pobytu M. M., domagając się jej uchylenia i przekazania sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania. Decyzji organu I instancji zarzucił naruszenie art. 7, art. 77 oraz art. 107 k.p.a., poprzez wydanie decyzji, która nie spełnia wszystkich wymogów formalnych stawianych w powyższych przepisach, a mianowicie: a) niedostatecznie powołuje podstawę prawną decyzji; b) jest nieczytelna w treści rozstrzygnięcia; c) nie zawiera wyjaśnienia podstawy faktycznej i prawnej. Ponadto zaskarżone rozstrzygnięcie pomija w uzasadnieniu decyzji fakty, które organ uznał za udowodnione oraz dowody, na których się oparł wydając zaskarżone rozstrzygnięcie, a w konsekwencji niedostateczne przedstawienie procesu myślowego, który legł u podstaw wydania zaskarżonej decyzji, przy jednoczesnym niezrealizowaniu wytycznych Samorządowego Kolegium Odwoławczego zawartych w decyzji z dnia [...] 2014 r., w zakresie podstawy faktycznej wydania zaskarżonego rozstrzygnięcia. Decyzją z dnia 29 stycznia 2015 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 27 ust. 1, ust. 1a, ust. 2, ust. 3 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2012 r. poz. 1228 z późn. zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta z dnia [...] 2014 r. nr [...]. Kolegium wskazało, że w aktach sprawy znajduje się zaświadczenie Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym z dnia 22 sierpnia 2011 r., z którego wynika, że egzekucja świadczeń alimentacyjnych należnych od M. M. przyznanych dla A., K., K. i W. M. okazała się bezskuteczna. Z zaświadczenia tego wynika również, że kwota zobowiązań dłużnika alimentacyjnego na dzień wystawienia zaświadczenia o bezskuteczności egzekucji z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wynosi 10400 zł. Jak wskazał organ I instancji, do dnia wydania zaskarżonej decyzji na poczet spłaty przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego nie otrzymano za pośrednictwem komornika sądowego prowadzącego postępowanie egzekucyjne żadnej wpłaty. W związku z powyższym Kolegium uznało, że zostały wykazane przesłanki, jakie muszą być spełnione, aby mogła zostać wydana decyzja na podstawie art. 27 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, a zatem zostały wydane decyzje ostateczne o przyznaniu świadczeń z funduszu alimentacyjnego, a następnie świadczenia te zostały wypłacone. Zdaniem Kolegium, nie budzi wątpliwości również wysokość kwoty należności głównej z tytułu wypłaconych świadczeń, która podlega zwrotowi. Jednocześnie Kolegium zwróciło uwagę, że oznaczenie 14-dniowego terminu, w jakim należy dokonać zwrotu należności jest pozbawione podstaw prawnych. Wprawdzie organ I instancji termin ten oznaczył w pouczeniu zawartym w decyzji, a nie, jak poprzednio, w sentencji decyzji, niemniej jednak nie oznacza to, że takie pouczenie nie wywołuje jakichkolwiek skutków prawnych. Kolegium wyjaśniło, że dłużnik alimentacyjny, zgodnie z art. 27 ust. 1 i 1a w/w ustawy, jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej wraz z odsetkami już pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń. Ponadto Kolegium wskazało, że nieprawidłowe było ponowne zawiadomienie przez organ I instancji o wszczęciu postępowania w sprawie wydania decyzji w sprawie zwrotu należności powstałych z tytułu wypłacenia świadczeń z funduszu alimentacyjnego za okres świadczeniowy 2011/2012, gdyż postępowanie w tym przedmiocie już się toczyło. Takie powiadomienie strony nie miało więc skutków prawnych, nie mogło mieć zatem wpływu, w opinii Kolegium, na prawidłowość podjętego w nim rozstrzygnięcia. Kolegium dodało, że jednocześnie poinformowano stronę o przysługujących jej uprawnieniach dotyczących prawa przedstawiania dowodów, składania wyjaśnień oraz przeglądania akt sprawy w określonym terminie. Pismo zawierające to pouczenie doręczono w sposób prawidłowy przedstawicielowi strony. W skardze na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego adwokat K. S., działający jako kurator w imieniu M. M., wniósł o jej uchylenie wraz z poprzedzającą ją decyzją Burmistrza Miasta z dnia [...] 2014 r. Zaskarżonej decyzji kurator skarżącego zarzucił naruszenie art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 10 k.p.a., poprzez dowolną a nie swobodną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego, w szczególności zaniechanie wszechstronnego wyjaśnienia i ustalenia stanu faktycznego sprawy, co przejawia się między innymi w zaniechaniu poinformowania M. M. o toczącym się postępowaniu administracyjnym i umożliwieniu jego osobie wypowiedzenie się w zakresie zebranego w sprawie materiału dowodowego, tym bardziej, że dane adresowe dłużnika alimentacyjnego ustalone zostały w trakcie postępowania przed Samorządowym Kolegium Odwoławczym o czym poinformowany został kurator pismem z OPS z dnia 12 listopada 2014 r. (znak: [...]), a w konsekwencji pozbawienie dłużnika prawa do obrony swoich interesów w sprawie. Zdaniem kuratora skarżącego, ustają przesłanki reprezentowania go przez kuratora w toczącym się postępowaniu. Dzieje się tak albowiem dłużnik nie pozostaje już osobą anonimową, pozbawioną możliwości działania w sprawie, lecz ma możliwość podejmowania wszelkich korzystnych dla niego działań. Kurator podjął stosowne kroki w tym kierunku, w szczególności wystąpił do Sądu Rejonowego Wydział III Rodzinny i Nieletnich z wnioskiem o zwolnienie jego osoby z obowiązku pełnienia przedmiotowej funkcji. Ponadto kurator skarżącego zarzucił naruszenie art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 7 k.p.a., poprzez dowolną a nie swobodną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego, w szczególności dowodu z zeznań matki dzieci uprawnionych do świadczenia alimentacyjnego (A. M., K. M., K. M., W. M.), z których wynika, że otrzymywała świadczenia alimentacyjne na rzecz małoletnich dzieci od ich ojca M. M. i wiedziała o adresie jego zamieszkania poza granicami kraju, co doprowadziło, że Burmistrz Miasta – zastępowany przez Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej – złożył zawiadomienie o możliwości popełnienia przestępstwa przez B. G., a w konsekwencji mogło dojść do wydania decyzji w oparciu o fałszywe zeznania. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniosło o oddalenie skargi. Odnosząc się do zarzutów skargi Kolegium stwierdziło, że nie są zasadne zarzuty związane z brakiem należytego i wszechstronnego przeprowadzenia postępowania dowodowego, gdyż zostały wykazane przesłanki, jakie muszą być spełnione, aby mogła zostać wydana decyzja na podstawie art. 27 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Zostały bowiem wydane decyzje ostateczne o przyznaniu świadczeń z funduszu alimentacyjnego, a następnie świadczenia te zostały wypłacone. Nie budziła wątpliwości również wysokość kwoty należności głównej z tytułu wypłaconych świadczeń, która podlega zwrotowi. Odnosząc się natomiast do zarzutu braku zapewnienia możliwości występowania w postępowaniu dłużnika alimentacyjnego, Kolegium wskazało, że z akt sprawy wynikało, co potwierdza również sam kurator, iż dłużnik, pomimo wiedzy o toczącym się postępowaniu, nie zgłosił się w celu wzięcia w nim udziału. Kolegium dodało, że kurator wyznaczony w sprawie do działania w jego imieniu działa do czasu zakończenia postępowania. Przed zakończeniem postępowania kurator nie został zwolniony a w skardze wskazano, że wniosek o zwolnienie go z tej funkcji został dopiero złożony w sądzie. Na rozprawie w dniu 1 września 2015 r. kurator skarżącego podał, że uzyskał telefonicznie informację, że 8 czerwca został zwolniony przez Sąd Rejonowy z funkcji kuratora dla nieznanego z miejsca pobytu, jednak nie ma żadnego potwierdzenia. Sąd z urzędu stwierdza, że w aktach administracyjnych sprawy znajdują się: 1. na k. 57 – notatka służbowa z dnia 25 września 2014 r. dotycząca rozmowy telefonicznej pracownika socjalnego z M. M., który oświadczył, że obecnie posiada stałe miejsce zamieszkania w Holandii. Skarżący dodał, że do tej pory nie wiedział nic o zasądzeniu alimentów mimo, że B. G. wraz z dziećmi spędziła z nim wakacje i każde święta, a nawet pomógł jej znaleźć pracę na czas jej pobytu w Holandii. Skarżący podniósł, że od 7 lat, co miesiąc, przesyła kwotę 700 euro na utrzymanie dzieci, a ponadto opłaca czynsz, prąd i inne rachunki związane z utrzymaniem domu. Podczas ostatniego pobytu B. G. dostała nawet od skarżącego samochód. Z treści notatki służbowej wynika również, że pracownik socjalny pouczył skarżącego o ustanowieniu dla niego kuratora dla osoby nieznanej i podał mu adres oraz numer telefonu kuratora. 2. na k. 68 – pismo Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia 28 października 2014 r. do Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym, w którym podano adres skarżącego w Holandii. 3. na k. 76 - pismo Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia 12 listopada 2014 r. do adwokata K. S. informujące o adresie skarżącego w Holandii. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Wojewódzki Sąd Administracyjny zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.) – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (p.p.s.a.) sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej i bada legalność zaskarżonego aktu administracyjnego stosownie do przepisu art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r., poz. 1647) nie będąc w sprawowaniu tej kontroli związany granicami skargi – zarzutami, wnioskami oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). W ramach tej kognicji Sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu administracyjnego nie naruszono przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania. Stosownie do treści art. 7 i art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 z późn. zm.) - Kodeks postępowania administracyjnego (k.p.a.) organ prowadzący postępowanie administracyjne obowiązany jest do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jak też obowiązany jest w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Zdaniem Sądu, skarga jest uzasadniona. Należy przede wszystkim zauważyć, że z akt administracyjnych wynika, iż już 25 września 2014 r., a więc przed wydaniem decyzji przez organ I instancji w dniu [...] 2014 r., Burmistrz Miasta powziął wiarygodną wiadomość od samego dłużnika M. M., dotychczas uznanego za nieznanego z miejsca pobytu i reprezentowanego przez kuratora, o możliwości wydania niezgodnie z prawem decyzji przyznających świadczenie z funduszu alimentacyjnego na rzecz małoletnich K. M., K. M., A. M. i W. M. Z informacji uzyskanych od M. M. wynikało, że od 7 lat przekazuje uprawnionym na utrzymanie kwotę 700 € miesięcznie do rąk matki dzieci, a nadto opłaca czynsz, prąd i inne rachunki związane z utrzymaniem domu. Sąd podnosi, że z akt administracyjnych wynika także, iż pobierająca świadczenia z funduszu alimentacyjnego B. G. potwierdziła fakt otrzymywania od ojca dzieci M. M. powyższej kwoty na potrzeby dzieci, a także potwierdziła, że miejsce pobytu dłużnika było jej znane. Zdaniem Sądu, w zaistniałej sytuacji prowadzenie postepowania przeciwko M. M. o zwrot wypłaconych B. G. świadczeń z funduszu alimentacyjnego było przedwczesne, a organ I instancji – wobec powziętych informacji – zobowiązany był do wszczęcia postępowania wznowieniowego w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz małoletnich K. M., K. M., A. M. i W. M. i ich wypłaty do rąk matki dzieci B. G. Jednocześnie organ i instancji powinien zawiesić postępowanie w niniejszej sprawie tj. w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego M. M. wypłaconych B. G., do czasu wyjaśnienia zasadności przyznania tych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz małoletnich K. M., K. M., A. M. i W. M. Sąd zwraca uwagę organów na treść art. 153 p.p.s.a, który to przepis stanowi: "Art. 153. Ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia." Tak więc przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy administracyjne wyjaśnią stan faktyczny sprawy mając na względzie przedstawioną powyżej ocenę prawną. Ze powyższych względów Sąd, uznając, że organy administracyjne nie wyjaśniły stanu faktycznego sprawy naruszając tym samym art. 7 kpa i 77 kpa, na podstawie powołanych przepisów i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. orzekł - jak w pkt I wyroku. Na mocy art. 152 p.p.s.a. Sąd orzekł – jak w pkt II wyroku. O kosztach postepowania orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a. – jak w pkt III wyroku.