III SA/Kr 323/12

Sygn. akt III SA/Kr 323/12 | | WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 6 grudnia 2012r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia NSA Grażyna Danielec (spr.), Sędziowie NSA Krystyna Kutzner, WSA Barbara Pasternak, , Protokolant Urszula Bukowiec, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 listopada 2012r., sprawy ze skargi J. K. – K., na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, z dnia 12 stycznia 2012r. nr [...], w przedmiocie zasiłku celowego skargę oddala Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzja z dnia 12 stycznia 2012 r. Nr [...] po rozpatrzeniu odwołania J. K. – K. od decyzji wydanej z upoważnienia Prezydenta Miasta przez Kierownika Zespołu Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia [...] 2011 r., nr [...] o odmowie przyznania J. K. – K. świadczenia w formie zasiłku celowego na dofinansowanie do opłat za czynsz, energię elektryczną, gaz oraz dofinansowania do zakupu środków czystości za miesiąc październik 2011 r. na podstawie art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 4 i art. 39 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j. Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 z późn. zm.) oraz art. 138 § 1 pkt. 1 kpa – utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, co następuję: Zaskarżoną decyzją organ I instancji orzekł jak na wstępie. W uzasadnieniu decyzji MOPS wskazał, iż Odwołująca się prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem B. K. oraz dziećmi H. i Z. K. W odrębnym gospodarstwie domowym pozostaje teściowa. Dochód rodziny w miesiącu wrześniu 2011 r. wynosił 1361,73zł. Zgodnie z oświadczeniem złożonym przez p. J. K. – K. opłaty mieszkaniowe w miesiącu wrześniu 2011 r. zostały uregulowane przez teściową w kwocie 156,42 zł - energia elektryczna oraz 350zł - czynsz, a mąż dokonał wpłaty w wysokości 150zł tytułem czynszu. Stwierdzono również, że zgodnie z ustawą, zadaniem pomocy społecznej jest podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin przy ich współpracy oraz wykorzystywaniu własnych uprawnień, zasobów i możliwości. Rodzina posiada zasoby materialne- nieruchomości. Nie można, zdaniem organu, podzielić stanowiska strony, że majątek należało ochronić przed zajęciem komorniczym poprzez nieodpłatne darowanie nieruchomości rolnych osobom trzecim. Od powyższej decyzji odwołała się J. K. – K. podnosząc, że organ utrzymuje błędne stanowisko, że darowizna czasowa części gruntów rolnych spowodowała uszczuplenie majątku rodzinnego. Strona podniosła, że dlatego dokonała czasowo darowizny, ponieważ obie strony dochodzące od Niej roszczeń naliczały je w sposób nieprawidłowy. Organy administracji powinny dążyć do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i pogłębiać zaufanie obywateli do organów państwa, a nie dokonywać błędnej interpretacji zamiarów strony. Zdaniem Odwołującej się urzędnicy "naruszają Kodeks Karny", co podlega karze pozbawienia wolności do lat 3. Na koniec Odwołująca się wyjaśniła, że nie wydano jeszcze decyzji w sprawie posiłków dla Jej dzieci. Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu odwołania oraz zapoznaniu się z materiałem dowodowym zgromadzonym w aktach sprawy stwierdziło, iż decyzja wydana przez organ I instancji odmawiająca przyznania pani J. K. – K. zasiłku celowego na dofinansowanie do opłat za czynsz, energię elektryczną, gaz oraz dofinansowania do zakupu środków czystości za miesiąc październik 2011 r, co do zasady nie została wydana z naruszeniem prawa w związku z czym decyzja ta winna być utrzymana w mocy. Ponadto zaskarżona decyzja spełnia wymogi z art. 107 § 3 k.p.a. tj. zawiera szczegółowe uzasadnienie faktyczne odmowy przyznania wnioskowanej pomocy finansowej. Dalej organ wskazuje, że zgodnie z art. 39 ustawy o pomocy społecznej, w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Może być on przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Zasiłek celowy jest świadczeniem pieniężnym zależnym od spełnienia kryterium dochodowego. Rodzina Odwołującej się w miesiącu październiku spełniła kryterium dochodowe. Ogólną przesłanką przyznawania świadczeń z pomocy społecznej sformułowaną w art. 7 i 8 ustawy o pomocy społecznej jest osiąganie przez osobę ubiegającą się o takie świadczenie dochodu nie przekraczającego ustawowo określonych kwot oraz występowanie przynajmniej jednej z wymienionych w ustawie okoliczności uzasadniających przyznanie danego świadczenia. Zgodnie z art. 7 ustawy o pomocy społecznej, pomocy na zasadach określonych w ustawie udziela się osobom i rodzinom, w szczególności z powodu m. in.: ubóstwa, sieroctwa, bezdomności, bezrobocia, niepełnosprawności, długotrwałej lub ciężkiej choroby, przemocy w rodzinie, potrzeby ochrony macierzyństwa lub wielodzietności, bezradności w sprawach opiekuńczo-wychowawczych i prowadzenia gospodarstwa domowego, zwłaszcza w rodzinach niepełnych lub wielodzietnych, alkoholizmu lub narkomanii, zdarzenia losowego i sytuacji kryzysowej, klęski żywiołowej lub ekologicznej, itp. Wyliczenie powyższe jest przykładowe, i mogą zaistnieć jeszcze inne okoliczności uzasadniające udzielenie pomocy. Jeżeli obydwie w/w przesłanki zostaną kumulatywnie spełnione, wówczas organ I instancji powinien rozważyć możliwość przyznania pomocy społecznej. Organ podkreśla, że J. K. – K. spełnia przesłankę z art. 7 cyt. ustawy, bo Jej mąż cierpi na długotrwałą chorobę i z tego tytułu pozostaje na rencie i przysługuje mu zasiłek pielęgnacyjny. Z przeprowadzonego w listopadzie 2011 r. wywiadu środowiskowego wynika, że J. K. – K. ma 36 lat, prowadzi 4-osobowe gospodarstwo domowe wraz ze swoim mężem i dwójką małoletnich dzieci, tj. H. K., lat 7 i Z. K. lat 2. W lokalu mieszkalnym przy ul. W w K zamieszkuje jeszcze teściowa Strony, ale prowadzi osobne gospodarstwo domowe. Przy obliczaniu dochodu uwzględniono dochody z miesiąca złożenia wniosku, zgodnie z oświadczeniem strony. W miesiącu bezpośrednio poprzedzającym złożenie wniosku z dnia 28 października 2011, czyli we wrześniu 2011 r. rodzina Strony uzyskała dochód w łącznej wysokości 1361,73 zł i nie przekroczyła tym samym kryterium dochodowego dla tego rodzaju rodziny, które w świetle ustawy wynosi 4x351zł=1404zł. Samorządowe Kolegium Odwoławcze zwróciło uwagę na fakt, że wyznacznikami przyznania i ustalania wysokości zasiłku jest nie tylko sytuacja materialna wnioskodawcy i cel, na który zasiłek jest przyznawany, lecz także możliwości finansowe organów pomocy społecznej (por. wyrok NSA z dnia 12.01.1994r sygn. akt I SA 1649/93). Nie zawsze zatem pomoc społeczna może zostać przyznana zgodnie z żądaniem strony. Decyzja dotycząca zasiłku celowego jest decyzją podejmowaną w granicach tzw. uznania administracyjnego polegającego na możności dokonania przez organ wyboru jednego z kilku dopuszczalnych przez ustawę równowartościowych prawnie rozwiązań po dokonaniu właściwego ustalenia stanu faktycznego i jego oceny oraz na skutek uznania przez ten organ celowości konkretnego rozstrzygnięcia. Powyższe znajduje oparcie w orzecznictwie sądów administracyjnych. W mniejszej sprawie sytuacja wnioskodawczyni była badana zgodnie z zasadą, że potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione jeżeli odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej. W ocenie Kolegium decyzja ta nie narusza zasad ogólnych przyznawania świadczeń z pomocy społecznej. Zgodnie bowiem z art. 2 ust l cyt. ustawy pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa mająca na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudności życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne środki, możliwości i uprawnienia. Ponadto wskazuje organ, jak ustalił organ pierwszej instancji J. K. – K. i Jej rodzina nie wykorzystuje własnych zasobów i możliwości w celu przezwyciężenia trudnych sytuacji życiowych, bo posiada majątek nieruchomy, który mogłaby odpłatnie zbyć i uzyskać potrzebne do życia środki finansowe. Tymczasem jak wynika z akt sprawy [...], a w szczególności z aktu notarialnego (k. 357-355 tychże akt) Repertorium A nr [...] umowy darowizny zawartej w dniu 18 stycznia 2011 r. pomiędzy małżonkami – J. K. - K. i B. K. a trzecią osobą obcą, której Strona i Jej małżonek darują udziały wynoszące 33/100 części w nieruchomości położonej w A gmina L o powierzchni 43 ary i nieruchomości położonej w B o powierzchni 17 arów oraz udział wynoszący 1/100 części w nieruchomości położonej w C o powierzchni 23 ary. Z oświadczenia Pani J. K. – K. wynika, że "darowizna ta miała na celu uniknięcia zlicytowania nas przez ZUS". W ocenie organu pierwszej instancji, jak Kolegium, nieodpłatne wyzbywanie się majątku nieruchomego na pewno nie jest postępowaniem racjonalnym z ekonomicznego punktu widzenia i mającym na celu przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych z wykorzystaniem własnych zasobów i możliwości. Wręcz można uznać, że jest to rodzaj marnotrawienia własnych zasobów. Z utrwalonego orzecznictwa sądowoadministracyjnego wynika, że organy pomocy społecznej muszą miarkować z udzielaniem pomocy, i w pierwszej kolejności udzielać jej osobom nie posiadających żadnych dochodów, ani zasobów lub mającym dochody poniżej kryterium ustawowego oraz osobom, które mają dużo większe trudności w przezwyciężeniu trudności życiowych w jakich się znalazły niż Wnioskodawczyni. J. K. – K. i Jej mąż posiadają trzy nieruchomości gruntowe na terenie Gminy L, które mogliby sprzedać w całości wszystkie lub jedną z nich i w ten sposób zaspokoić swoje potrzeby życiowe nie angażując się w oczekiwanie na pomoc udzielaną przez organy pomocy społecznej. Na powyższą decyzje skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wniosła J. K. - K. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości z uwagi na błędna interpretacje darowizny co powoduje, że organu I i II instancji tkwią w błędnym wniosku opartym nie na jej oświadczeniu lecz na swoim zdaniu, które jest "na siłę" dopasowywane do art. 11 ustawy o pomocy społecznej dotyczącym marnotrawienia własnych zasobów finansowych, co powoduje stwierdzenie o nieodpłatnym wyzbywaniu się majątku, zmuszanie jej rodziny do sprzedaży pola rolnego, gdy SKO ma pełną świadomość roszczeń paulińskich, brak informacji o posiłkach dla dzieci dotyczących tego samego wniosku o pomoc z października 2011 r. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko zawarte w motywach zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., nr 270, zwana dalej ustawą p.p.s.a.) Wojewódzki Sąd Administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej, a stosownie do przepisu art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Jednocześnie w oparciu o art. 134 § 1 ustawy p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W ramach tej kognicji Sąd bada czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie naruszono przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania. Materialnoprawną podstawę orzekania w niniejszej sprawie stanowił art. 39 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz.1362 z późn. zm., zwanej dalej ustawą o pomocy społecznej). Zgodnie z ust. 1 tego przepisu, w brzmieniu obowiązującym w dniu wydawania zaskarżonej decyzji, w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. W myśl ust. 2 natomiast, zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Wykładnia art. 39 ustawy o pomocy społecznej nie pozostawia wątpliwości, że zasiłek celowy ma charakter pomocy doraźnej, ukierunkowanej na konkretny cel bytowy. Nie jest więc przewidziany na pokrycie comiesięcznych kosztów utrzymania osoby objętej pomocą i osób dla niej bliskich. Z użytego w treści wskazanego unormowania sformułowania: "może być przyznany" wynika, że zasiłek celowy jest świadczeniem przyznawanym w ramach tzw. uznania administracyjnego. Okoliczność ta, jak podkreśla się wielokrotnie w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, nie oznacza automatycznego przyznania osobie zainteresowanej tego świadczenia w sytuacji nawet spełnienia przez nią kryteriów ustawowych. Działanie w ramach uznania administracyjnego doznaje jednakże ograniczenia, postanowieniami artykułów 7 i 77 § 1 kpa. zobowiązującymi organy administracji publicznej do podjęcia wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. Z przepisów prawa regulujących tryb przyznawania zasiłku celowego wynika, że udzielając świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej organ kieruje się ogólną zasadą dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy (art. 3 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej), jak również uwzględniania potrzeb osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej (art. 3 ust. 4 powołanej ustawy). Powyższe wskazuje że uznanie administracyjne, w ramach którego organ pomocy społecznej działa w tego rodzaju sprawach, obejmuje również prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb. Organy odpowiedzialne za udzielenie pomocy dysponują ograniczonymi środkami finansowymi, a posiadane fundusze muszą rozdzielać pomiędzy stale rosnącą liczbą osób ubiegających się o wsparcie, na co zasadnie zwróciły uwagę organy obu instancji. Organ pomocy nie ma zatem obowiązku przyznania świadczenia w żądanej i w oczekiwanej przez wnioskodawcę wysokości. Celem pomocy społecznej jest bowiem jedynie pomoc i wspieranie osób i rodzin w przezwyciężeniu trudnej sytuacji życiowej i zaspokojenie im niezbędnych potrzeb, zapobieganie ich popadnięciu w trudną sytuację życiową poprzez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia się, a nie do zapewnienie stałego źródła dochodów (art. 2 i 3 ustawy o pomocy społecznej). Odmienna interpretacja przepisów ustawy jest niedopuszczalna i byłaby całkowicie sprzeczna z intencją ustawodawcy, który pomocy społecznej wyznaczył jedynie funkcję wspierania tych wysiłków, a nie ich zastępowania. Jak z powyższego wynika organy zobowiązane są wydając decyzję w ramach uznania administracyjnego wskazać kryteria, jakimi kierowały się podejmując określone rozstrzygnięcie, gdyż te podlegają właśnie ocenie sądu administracyjnego. Zdaniem Sądu w rozpoznawanej sprawie organy administracji prawidłowo ustaliły sytuację osobistą, rodzinną, dochodową i majątkową strony, w tym faktyczny dochód miesięczny i wydatki strony związane z jej utrzymaniem. Jak wynika ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego skarżąca wraz z mężem posiada trzy nieruchomości gruntowe na terenie Gminy L. Ponadto skarżąca wraz z mężem dokonała darowizny udziałów posiadanych w tych nieruchomościach, tj. nieruchomości położonej w A o powierzchni 43 ary, nieruchomości położonej w B o powierzchni 17 arów, oraz nieruchomości położonej w C o powierzchni 23 ary. W sposób prawidłowy oceniło Samorządowe Kolegium Odwoławcze, że nieodpłatne wyzbycie się majątku nieruchomego nie jest postępowaniem mającym na celu przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych z wykorzystaniem własnych zasobów i możliwości. Stwierdzić zatem należy, że skarżąca wraz z rodziną posiada własne zasoby w postaci nieruchomości rolnych, które mogła i powinna wykorzystać, by przezwyciężyć swoją trudną sytuację materialną. Skoro sama nie może użytkować posiadanych nieruchomości, powinna je wydzierżawić aby uzyskać środki finansowe na zaspokojenie chociażby części potrzeb życiowych rodziny. Środki z pomocy społecznej powinny być bowiem uruchamiane dopiero wówczas, gdy osoba i rodzina nie jest w stanie, nawet przy największych staraniach, zaspokoić swoich niezbędnych potrzeb życiowych. Trafnie zarzuca natomiast skarżąca, iż organy nie rozstrzygnęły jej wniosku o przyznanie środków na posiłki dla dzieci, co było zawarte we wniosku z października 2011 r. Organ I instancji wniosek ten powinien rozpoznać w odrębnym postępowaniu. Mając powyższe na uwadze i stwierdzając, że organy wypełniły prawidłowo dyspozycję przepisów postępowania administracyjnego – artykułów: 7, 77 § 1 i 80 k.p.a., oraz, iż wydały decyzje po starannym i wszechstronnym wyjaśnieniu istotnych dla spraw okoliczności, szczegółowo i prawidłowo motywując podjęte rozstrzygnięcia nie można postawić zarzutu przekroczenia ram uznania administracyjnego. Wobec powyższego na mocy art. art. 151 ppsa orzeczono jak sentencji wyroku.