III SA/Kr 332/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Hanna Knysiak-Sudyka po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 11 września 2018 r. sprzeciwu Z. S. na postanowienie z dnia 13 sierpnia 2018 r. w przedmiocie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi Z. Ś. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 22 lutego 2017 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego postanawia: utrzymać postanowienie referendarza sądowego w mocy. Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek skarżącego Z. Ś. z dnia 28 maja 2018 r. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Zarządzeniem z dnia 5 lipca 2018 r. z uwagi na fakt, iż podane przez skarżącego informacje dotyczące jego stanu majątkowego okazały się niewystarczające, referendarz działając na zasadzie art. 255 p.p.s.a. wezwał skarżącego do przekazania w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania dodatkowych informacji. Skarżący nie nadesłał dokumentów, o jakie był wzywany. W odpowiedzi nadesłał jedynie pismo zatytułowane "Zwrot kosztów nieprofesjonalnego pełnomocnika Nakaz". Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 13 sierpnia 2018 r. umorzył postępowanie w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz oddalił wniosek skarżącego o ustanowienie pełnomocnika. W sprzeciwie od powyższego postanowienia referendarza sądowego skarżący zarzucił referendarzowi naruszenie przepisów postępowania. Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: W myśl art. 260 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., póz. 1302; zwanej dalej "p.p.s.a.") rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 p.p.s.a. sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a. stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Stosownie do art. 245 § 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Sąd zauważa, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. osoba fizyczna może domagać się przyznania Sygn. akt III SA/Kr 332/17 pomocy w zakresie w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z przepisu tego wynika, iż na takiej osobie ciąży obowiązek udowodnienia, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy (zob. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2004, str. 319). Wykładnia systemowa prowadzi ponadto do wniosku, że osoba fizyczna powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli posiada jakiekolwiek środki majątkowe (zob. J.P. Tarno, Prawo..., str. 320). Stosownie do art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. W orzecznictwie sądowym powszechnie prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i powinno być stosowane w stosunku do osób pozostających w faktycznym ubóstwie. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepubl.) stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej i dlatego muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Z powyższego wynika, że strona dochodząca swoich praw na drodze sądowej ma prawo do ubiegania się o przyznanie jej prawa pomocy, jednakże dla skuteczności złożonego w tej materii wniosku zobowiązana jest spełnić przesłanki określone przepisami prawa, które regulują instytucję prawa pomocy. Użyte w art. 246 p.p.s.a. sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Sygn. akt III SA/Kr 332/17 Skarżący ubiegał się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Okoliczności przedstawione przez niego we wniosku o przyznanie prawa pomocy nie pozwalają uznać, że spełnia on przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym przez niego zakresie. Wymaga podkreślenia, iż skarżący nie udzielił wyjaśnień na wezwanie referendarza sądowego. Mając na względzie powyższe Sąd uznał, że prawidłowo referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. Zgodnie z art. 239 §1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. nie ma obowiązku uiszczania kosztów sądowych strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekle prowadzone postępowanie w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej. Skarżący złożył skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w przedmiocie zasiłku celowego. W związku z tym dalsze prowadzenie postępowania w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych słusznie uznał referendarz za zbędne, gdyż zwolnienie w tym zakresie obowiązuje z mocy samej ustawy. Z przedstawionych powodów Sąd orzekł jak w sentencji, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 260 p.p.s.a.