III SA/Kr 334/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożenna Blitek spr. Sędziowie WSA Halina Jakubiec NSA Krystyna Kutzner Protokolant Urszula Ogrodzińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 kwietnia 2010 r. sprawy ze skargi A. G. na decyzję Wojewody z dnia 5 lutego 2009 r. nr : [...] w przedmiocie wymeldowania I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji , II. orzeka , że uchylone decyzje nie mogą być wykonane , III. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na rzecz adwokata M. B. – Kancelaria Adwokacka, ul. [...], kwotę 240 ( dwieście czterdzieści złotych) z tytułu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu powiększoną o kwotę podatku od towarów i usług . W dniu 24 stycznia 2007r. do Urzędu Miasta wpłynął wniosek P. G. o wymeldowanie jego żony A. G. z mieszkania przy ul. A w K. umotywowany tym, że A. G. opuściła ten lokal wraz z synem około 2005 roku i mieszka wraz z rodzicami w kamienicy przy ul. B w K. Decyzją z dnia [...] 2008r. nr [...] Prezydent Miasta orzekł o wymeldowaniu A. G. z pobytu stałego z lokalu numer [...] przy ul. A w K. Po przeanalizowaniu zebranego materiału dowodowego organ I instancji stwierdził, że jest on wystarczający do uznania, iż przesłanka opuszczenia przez A. G. dotychczasowego miejsca stałego zameldowania, warunkująca wydanie decyzji administracyjnej o wymeldowaniu została spełniona. Organ I instancji ustalił, że A. G. nie zamieszkuje w miejscu stałego zameldowania od 19 grudnia 2004r. kiedy to została pobita przez męża P. G., przy czym około dwa miesiące później przyszła do domu i zabrała swoje rzeczy, ubrania. Organ podkreślił, że A. G. złożyła doniesienie na męża o przestępstwo z art. 207 Kodeksu karnego, jednak w dniu 20 czerwca 2007r. na posiedzeniu mediacyjnym do sygn. akt [...] doszło do ugody pomiędzy pokrzywdzoną a oskarżonym i postępowanie karne zakończyło się wydaniem w dniu 24 sierpnia 2008r. przez Sąd Rejonowy, Wydział Karny wyroku warunkowo umarzającego postępowanie karne przeciwko P. G. na okres 2 lat. Ponadto organ I instancji wskazał, iż A. G. nie chciała zrezygnować z zamieszkiwania w lokalu przy ul. A w K. i wystąpiła do Prokuratury Rejonowej o umożliwienie jej wejścia do spornego mieszkania. Komisariat Policji pod nadzorem Prokuratury prowadził postępowanie o sygn. akt [...] z zawiadomienia A. G. o utrudnianie zamieszkiwania. Postępowanie zostało zakończone odmową wszczęcia dochodzenia wobec braku znamion czynu zabronionego. Mając powyższe na względzie Prezydent Miasta uznał więc, że A. G. nie przebywa w lokalu przy ul. A w K. i nie podjęła skutecznych kroków prawnych celem uzyskania dostępu do lokalu i zamieszkania w nim, a w związku z tym orzekł o jej wymeldowaniu. Od decyzji Prezydenta Miasta A. G. wniosła odwołanie, w którym wskazała, iż ma prawo do lokalu przy ul. A w K., ale nie może w nim zamieszkać z uwagi na zachowanie jej męża, który utrudnia jej wejście do lokalu stale wymieniając zamki w drzwiach. Odwołująca się zgłosiła to prokuraturze, która nie podjęła jednak żadnych działań. A. G. wyjaśniła, iż w dniu 16 marca 2007r. wniosła pozew o rozwód z orzeczeniem winy po stronie P. G. wraz z wnioskiem o jego eksmisję (sygn. akt [...]). Odwołująca się wyjaśniła również, że przedmiotowy lokal nie opuściła dobrowolnie, ale na skutek pobicia przez męża, który za znęcanie się psychiczne i fizyczne został oskarżony przez prokuraturę o czyn z art. 207 § 1 kodeksu karnego i art. 157 § 2 k.k. w związku z art. 11 § 2 k.k. (sygn. akt [...]). Decyzją z dnia 5 lutego 2009r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.) w związku z art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2006r. Nr 139, poz. 993 z późn. zm.), Wojewoda utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] 2008r. nr [...]. Organ II instancji po zapoznaniu się z materiałem dowodowym zgromadzonym, w przedmiotowej sprawie ocenił, iż opuszczenie przez A. G. miejsca pobytu stałego należy traktować jako dobrowolne. Organ nie zakwestionował stanowiska odwołującej się, iż w dniu 19 grudnia 2004r. została zmuszona przez męża – P. G. do opuszczenia lokalu nr [...] przy ul. A w K., gdyż ten użył wobec niej przemocy fizycznej. Organ odwoławczy zauważył jednak, iż przedmiotowa sprawa została skierowana przez A. G. na drogę sądową – sygn. akt. [...], a następnie ugodowo zakończona przez strony w obecności mediatora. A. G. i P. G. zobowiązali się wówczas, iż samodzielnie rozwiążą kwestie sporne. Organ II instancji podkreślił, iż odwołująca się nie zamieszkała ponownie w lokalu przy ul. A w K., a z jej twierdzeń wynika, iż próbowała powtórnie skoncentrować swoje i syna sprawy życiowe w przedmiotowej nieruchomości, jednakże ponownie uniemożliwił jej to P. G. wymieniając zamki w drzwiach wejściowych. Organ odwoławczy podał, że w dniu 22 lipca 2008 r. A. G. zgłosiła tę zaistniałą sytuację w Prokuraturze Rejonowej, która przekazała zawiadomienie do Komisariatu Policji i pod sygn. akt [...] toczyło się postępowanie w sprawie utrudniania korzystania z mieszkania przy ul. A w K., jednak zostało ono zakończone odmową wszczęcia dochodzenia wobec braku znamion czynu zabronionego. Organ II instancji podniósł, że od dnia 19 grudnia 2004 r., kiedy to A. G. opuściła wraz z synem lokal przy ul. A w K. mijają 4 lata i choć w tym czasie odwołująca się dochodziła swoich praw przed sądem, a Policja prowadziła postępowanie wyjaśniające w sprawie utrudniania korzystania z rzeczonej nieruchomości, to sprawę sądową A. G. zdecydowała się załatwić ugodowo, a postępowanie wyjaśniające w sprawie [...] zakończono odmową wszczęcia dochodzenia, z uwagi na brak znamion czynu zabronionego. Nadto organ odwoławczy stwierdził, że A. G. była świadoma tego, że może wejść do lokalu nr [...] przy ul. A w K. przy pomocy ślusarza, nie mniej nie zdecydowała się na ponowne zamieszkanie w ten sposób w przedmiotowym lokalu. Wojewoda nie zgodził się z twierdzeniem A. G., że nie ma gdzie mieszkać, a przez wymeldowanie pozbawia się ją i syna dachu nad głową, gdyż – zdaniem organu - z jej wyjaśnień wynika, że od grudnia 2004 r. koncentruje swoje i syna sprawy osobiste i majątkowe pod adresem: ul. B w K. Zatem, zdaniem organu II instancji, zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa, A. G. tam winna zarejestrować swój i syna pobyt. Podkreślono w uzasadnienieu, że fakt, iż A. G. dysponuje tytułem prawnym do lokalu nr [...] przy ul. A w K. nie uprawnia jej, w ocenie organu odwoławczego, do utrzymywania zameldowania, ponieważ nie koncentruje tam swoich spraw życiowych. Organ odwoławczy stwierdził również, że wystąpienie przez A. G. na drogę sądową z pozwem rozwodowym oraz złożenie przez nią wniosku o eksmisję męża nie może przyczynić się do wydania orzeczenia o odmowie jej wymeldowania z lokalu nr [...] przy ul. A w K., albowiem od opuszczenia lokalu w 2004 r. odwołująca się ponownie w nim nie zamieszkała, a żadne z prowadzonych postępowań cywilnoprawnych nie wykazało naruszenia posiadania wyżej wymienionego lokalu. Organ II instancji zaznaczył, że jeśli w przyszłości – na podstawie korzystnych dla niej wyroków sądowych – A. G. zamieszka pod wskazanym wyżej adresem, to wówczas powstanie obowiązek zarejestrowania tego pobytu i nie będzie podstaw do odmowy jego rejestracji. Z powyższą decyzją Wojewody nie zgodziła się A. G. i pismem z dnia 12 marca 2009r. wniosła na nią skargę. W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła te same argumenty co w odwołaniu od decyzji organu I instancji. W odpowiedzi na skargę Wojewoda podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniósł o oddalenie skargi. Na rozprawie w dniu 8 kwietnia 2010 r. pełnomocnik skarżącej wskazał, że wyprowadzenie się skarżącej nie było dobrowolne, o czym świadczą akta sprawy karnej. Zaznaczył przy tym, że skarżąca nie chciała wejść do przedmiotowego mieszkania siłą, lecz w sposób zgodny z prawem. Wyjaśnił również, że P. G. od dłuższego czasu przebywa za granicą, a w mieszkaniu tym zameldowała się jego babcia I. K. Ponadto pełnomocnik skarżącej stwierdził, że P. G. nie łoży alimentów na syna (skarżąca otrzymuje je z funduszu alimentacyjnego), a komornik odnotował, że nie mieszka on w przedmiotowym lokalu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Wojewódzki Sąd Administracyjny zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. (Dz. U. Nr 153, poz.1270 z późn. zm.) – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (p.p.s.a.) sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej i stosownie do przepisu art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Jednocześnie w oparciu o art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. W ramach tej kognicji Sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu administracyjnego nie naruszono przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania. Stosownie do treści art. 7 i art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. (Dz. U. z 2000r., Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.) – Kodeks postępowania administracyjnego (kpa) organ prowadzący postępowanie administracyjne obowiązany jest do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jak też obowiązany jest w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Skarga jest uzasadniona, albowiem – zdaniem Sądu – organy nie wyjaśniły w pełni stanu faktycznego sprawy. Na wstępie Sąd zwraca uwagę, że kwestię wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego reguluje art. 15 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 z późn. zm.). W szczególności należy zwrócić uwagę na treść ust. 1 i ust. 2 tego przepisu: "Art. 15. 1. Osoba, która opuszcza miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące, jest obowiązana wymeldować się w organie gminy, właściwym ze względu na dotychczasowe miejsce jej pobytu, najpóźniej w dniu opuszczenia tego miejsca. (...) 2. Organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się." W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalił się pogląd, który podziela Sąd w niniejszym składzie, że przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego - w rozumieniu omawianego przepisu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych - jest spełniona wówczas, gdy opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne. Chodzi więc o sytuację, w której osoba fizyczna nie przebywa w lokalu mieszkalnym, w którym poprzednio miała zorganizowane centrum życiowe, a nie przebywanie to jest wynikiem woli tej osoby. W niniejszej sprawie bezsporne jest to, że skarżąca opuściła mieszkanie przy ul. A w K. Sporne jest natomiast, czy opuszczenie to miało charakter dobrowolny i trwały. W ocenie organów administracyjnych obu instancji skarżąca opuściła przedmiotowy dobrowolnie, ale równocześnie organy nie zakwestionowały twierdzeń skarżącej, że lokal ten opuściła dlatego, że została pobita przez swojego męża – P. G. Dla organów istotnym było to, że strony zawarły ugodę przed mediatorem, natomiast z okoliczności, że postępowanie karne miałoby zakończyć się wydaniem w dniu 24 sierpnia 2008 r. przez Sąd Rejonowy, Wydział Karny wyroku warunkowo umarzającego postępowanie karne przeciwko P. G. na okres 2 lat (sygn. akt [...]), organy nie wyciągnęły właściwych wniosków. Zdaniem Sądu - stanowisko organów administracyjnych jest błędne i charakteryzuje się brakiem konsekwencji w wywodach oraz sprzecznością twierdzeń. Sąd zwraca uwagę na to, że w aktach sprawy brak jest prawomocnego wyroku sądu powszechnego, a jedynie z innych dokumentów organy powzięły informację, że Sąd Rejonowy, Wydział Karny wyrokiem z dnia 24 sierpnia 2008r., sygn. akt [...] warunkowo umorzył postępowanie karne przeciwko P. G. o czyn z art. 207 § 1 Kodeksu karnego i art. 157 § 2 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k., tj. o znęcanie się psychiczne i fizyczne nad skarżącą oraz spowodowanie u niej obrażeń ciała naruszających czynności narządów ciała na czas poniżej 7 dni. Sąd zwraca uwagę na konieczność przeprowadzenia dowodu z tego prawomocnego wyroku, albowiem warunkowe umorzenie postępowania oznacza, że w sposób jednoznaczny stwierdzona jest wina oskarżonego w popełnieniu zarzuconego mu czynu. Sąd zwraca uwagę na treść art. 66 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997r. Kodeks karny (Dz. U. Nr 88, poz. 553 z późn. zm.): "Art. 66. § 1. Sąd może warunkowo umorzyć postępowanie karne, jeżeli wina i społeczna szkodliwość czynu nie są znaczne, okoliczności jego popełnienia nie budzą wątpliwości, a postawa sprawcy nie karanego za przestępstwo umyślne, jego właściwości i warunki osobiste oraz dotychczasowy sposób życia uzasadniają przypuszczenie, że pomimo umorzenia postępowania będzie przestrzegał porządku prawnego, w szczególności nie popełni przestępstwa." Wojewódzki Sąd Administracyjny podziela w pełni stanowisko orzecznictwa sądowego znajdujące zastosowanie w niniejszej sprawie, a mianowicie: stanowisko Sądu Najwyższego zawarte w wyroku z dnia 9 stycznia 2002r. (III KKN 303/00 opubl. LEX nr 75033): "Warunkowe umorzenie postępowania jest immanentnie związane ze stwierdzeniem winy. Jest oczywiste, że dokonanie oceny czy wina jest znaczna, czy też nie jest znaczna wymaga pierwotnego uznania, że sprawca czynu zabronionego w ogóle ponosi winę." Z powyższego wynika, że prawomocne warunkowe umorzenie postępowania przesądza nie tylko fakt popełnienia zarzuconego czynu – konkretnego przestępstwa, ale przesądza także stwierdzenie winy sprawcy czynu. Zgodnie ze stanowiskiem Sądu Apelacyjnego w Krakowie (wyrok z dnia 30 marca 2005r., II Aka 50/05 opubl. KZS 2005/5/33): "Użyte w zaskarżonym wyroku określenie, iż stopień szkodliwości społecznej czynu oskarżonej "nie jawi się jako znaczny" oraz zarzut apelacji jakoby sąd uznał, że stopień szkodliwości tego czynu "jest nieznaczny", nie są tożsame. Pierwsze z nich (zgodnie z brzmieniem art. 66 § 1 k.k.) obejmuje swoim zakresem także przypadki o "średnim" stopniu szkodliwości (zob. K. Buchała i A. Zoll, Komentarz do k.k., 1998 s. 481 i nast.)." Mając powyższe stanowiska na względzie – Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdza, że z treści samego prawomocnego wyroku warunkowo umarzającego postępowanie karne wynikałaby oczywistość popełnienia przez P. G. przestępstwa, albowiem sąd powszechny orzekając w wyroku warunkowe umorzenie postępowania nie może mieć żadnych wątpliwości zarówno co do faktu popełnienia przestępstwa, jaki i okoliczności jego popełnienia oraz winy sprawcy. Stanowisko to znajduje oparcie w orzeczeniu Sądu Najwyższego z dnia 24 lutego 2005r. (sygn. V KK 435/04 opubl. LEX nr 147241): "Jedną z przesłanek warunkowego umorzenia postępowania karnego - zgodnie z art. 66 § 1 k.k. - jest wymóg, aby okoliczności popełnienia czynu nie budziły wątpliwości. Nie może być zatem wątpliwości ani co do tego, że oskarżony wypełnił wszystkie znamiona zarzucanego mu czynu wymienione w konkretnym przepisie, zawierającym opis danego przestępstwa, jak i że spełnione zostały warunki odpowiedzialności konieczne do uznania kogoś za sprawcę przestępstwa ujęte w części ogólnej Kodeksu karnego." Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organy winny przeprowadzić dowód z prawomocnego wyroku sądu karnego na okoliczność, czy z istotnie z treści wyroku wynika zawinienie wnioskodawcy w opuszczeniu przez skarżącą mieszkania. Jednocześnie Sąd zauważa, że opuszczenie lokalu mieszkalnego w celu ratowania swojego życia lub zdrowia nie może być traktowane jako dobrowolne, a tym samym organy winny w sposób niezwykle wnikliwy ustalić, czy w późniejszym czasie skarżąca miała rzeczywistą możliwość powrotu do mieszkania, z której nie skorzystała i uzasadnić w sposób logiczny i zgodny z prawem, że została spełniona przesłanka uzasadniająca wymeldowanie skarżącej z przedmiotowego lokalu. Sąd stwierdza, że w aktach administracyjnych znajduje się informacja, że funkcjonariusze z Komisariatu Policji prowadzili pod nadzorem Prokuratury Rejonowej postępowanie z zawiadomienia A. G. w sprawie utrudnienia korzystania z mieszkania przy ul. A w K. (sygn. [...]). Organy administracyjne nie odniosły się w ogóle do tej kwestii ograniczając się jedynie do ustalenia na podstawie dowodów pośrednich, że postępowanie to zakończyło się odmową wszczęcia dochodzenia wobec braku znamion czynu zabronionego. Kwestia ta jednak powinna być jednoznacznie wyjaśniona i organy przy ponownym rozpatrzeniu sprawy dopuszczą dowód z treści rozstrzygnięcia w tej sprawie. Zdaniem Sądu - organy winny były zapoznać się z ustaleniami dokonanymi przez Policję i prokuraturę tym bardziej, że w uzasadnieniu swych decyzji zarzuciły skarżącej, iż ta nie podjęła prób powrotu do przedmiotowego lokalu. Ustalenie, czy skarżąca próbowała wrócić do przedmiotowego lokalu i czy napotkała przy tym przeszkody, jakiego rodzaju i przez kogo spowodowane pozwoli organom na ustalenie kolejnej przesłanki – ustalenie czy opuszczenie mieszkania przez skarżącą miało charakter trwały. W ocenie Sądu – brak przeprowadzenia dowodów przez organy z powyższych dokumentów stanowi naruszenie art. 7 i art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.): "Art. 7. W toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli." "Art. 77. § 1. Organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy." Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organy winny uwzględnić powyższe uwagi Sądu oraz zwrócić uwagę na fakt, że skarżąca złożyła pozew o rozwód wraz z wnioskiem o eksmisję P. G. z lokalu przy ul. A w K. (sygn. akt [...]). Wynik postępowania także w tej sprawie może być istotnym dla oceny spornej kwestii dobrowolnego i trwałego opuszczenia przez skarżącą przedmiotowego mieszkania. W oparciu o powyższe, na mocy wskazanych przepisów i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c p.p.s.a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł - jak w pkt I wyroku. Na podstawie art. 152 p.p.s.a. Sąd orzekł, że uchylone decyzje nie mogą być wykonane – jak w pkt. II wyroku. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu orzeczono na podstawie art. 250 p.p.s.a. w związku z art. 29 ust. 1 ustawy z dnia z dnia 26 maja 1982r. Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2002r. Nr 123, poz. 1058 z późn. zm.), określając ich wysokość na podstawie § 19 pkt 1 oraz § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2002r. Nr 163, poz. 1348 z późn. zm.) – jak w pkt III wyroku.