III SA/Kr 336/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wojciech Jakimowicz Sędziowie WSA Dorota Dąbek (spr.) WSA Hanna Knysiak - Molczyk Protokolant Ewelina Kalita po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 czerwca 2014 r. sprawy ze skargi E. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 7 stycznia 2014 r. nr [...] w przedmiocie uznania wypłaconego zasiłku pielęgnacyjnego za świadczenie nienależnie pobrane skargę oddala. wyroku WSA w Krakowie z dnia 2 czerwca 2014r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 7 stycznia 2014r. [...], wydaną na podstawie art. 30 ust. 1, ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006r. nr 139, poz. 992 z późn. zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania, uchyliło decyzję Burmistrza Gminy z dnia [...] 2013r. Nr [...] i orzekło o uznaniu, że świadczenie rodzinne w formie zasiłku pielęgnacyjnego wypłacone E. S. w kwocie 10251zł za okres od dnia 1 października 2006r. do dnia 30 kwietnia 2012r. na mocy decyzji Burmistrza Gminy z dnia [...] 2004r. nr [...] zmienionej decyzją z dnia [...] 2006r. nr [...] jest świadczeniem nienależnie pobranym. W uzasadnieniu decyzji podano, że organ I instancji uznał, że nienależnie pobrane jest świadczenie z tytułu zasiłku pielęgnacyjnego wypłaconego za okres od dnia 1 kwietnia 2005r. do dnia 30 kwietnia 2012r. w wysokości 12852zł. Na podstawie ustalonego przez organ I instancji stanu faktycznego organ odwoławczy stwierdził, że wprawdzie z dniem 1 kwietnia 2005r. zaistniały okoliczności powodujące ustanie prawa E. S. do świadczenia pielęgnacyjnego, albowiem z tym dniem, w związku ze śmiercią małżonka, nabyła ona prawo do renty rodzinnej wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym z tytułu ukończenia 75 roku życia, jednak w decyzji przyznającej to świadczenie z dnia [...] 2004r. organ I instancji nie pouczył E. S. o przesłankach braku prawa do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego. Za niewystarczające Kolegium uznało zawarcie pouczenia w druku wniosku o świadczenie pielęgnacyjne. Ponieważ organ pouczył E. S. o przesłankach braku prawa do pobierania zasiłku pielęgnacyjnego, w tym o pobieraniu dodatku pielęgnacyjnego jako negatywnej przesłance uniemożliwiającej pobieranie tego zasiłku dopiero w decyzji z dnia [...] 2006r., doręczonej E. S. w dniu 4 października 2006r., za nienależnie pobrane organ odwoławczy uznał jedynie świadczenie pielęgnacyjne wypłacone E. S. w okresie od października 2006r. do dnia 30 kwietnia 2012r. W ocenie Kolegium, wbrew zarzutom odwołania, pouczenie to było czytelne, jasne i zrozumiałe, wyczerpujące i w pełni klarowne. Od 4 października 2006r. można zatem stronie przypisać winę polegającą na pobieraniu zasiłku pielęgnacyjnego w sytuacji braku prawa do jego pobierania. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie E. S., wnosząc o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, zarzuciła naruszenie prawa materialnego tj. art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych poprzez jego błędną wykładnię i nieprawidłowe zastosowanie, albowiem w ocenie skarżącej nie nastąpiło prawidłowe jej pouczenie o braku prawa do pobierania świadczenia. Skarżąca zarzuciła, że w chwili kiedy zaczęła otrzymywać rentę rodzinną po zmarłym mężu, w skład której wchodził także dodatek pielęgnacyjny (1 kwietnia 2005r.), nie została pouczona, że przyznane jej wcześniej świadczenie w postaci zasiłku pielęgnacyjnego może zostać uznane za niewłaściwie przyznane z uwagi na fakt uzyskania prawa do renty rodzinnej. Ponadto uzyskując prawo do zasiłku pielęgnacyjnego bezterminowo, nie otrzymała żadnych informacji na temat możliwości odebrania jej tego świadczenia lub też uznania go za niewłaściwie przyznane. Dlatego, jako osoba starsza i niezaznajomiona z przepisami, była przekonana, że nic nie może zmienić wydanej decyzji. Dlatego też kiedy w dniu 1 września 2006r. organ I instancji zmienił tę decyzję i zawarł pouczenie komu zasiłek nie przysługuje, nie była świadoma, że taka decyzja może wpływać na jej sytuację. Uważa, że to pouczenie nie było dla niej wystarczająco jasne i wyczerpujące, nie odnosiło się do jej konkretnej sytuacji, lecz miało charakter ogólny. Z uwagi na brak skutecznego pouczenia o braku prawa do pobierania świadczenia uważa, że nie można jej przypisać winy i uznać świadczenia za nienależnie pobrane. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do zarzutów skargi organ stwierdził, że pouczenie skarżącej zawarte w decyzji z dnia [...] 2006r. było czytelne, jasne i zrozumiałe. Było ono w ocenie organu wyczerpujące, wskazywało bowiem, że nie przysługuje zasiłek pielęgnacyjny osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego oraz skutki naruszenia tego zakazu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) oraz art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012, poz. 270 z późn. zm., zwana dalej p.p.s.a.), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Jednocześnie w oparciu o art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. W ramach tej kognicji Sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie naruszono przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania. W niniejszym postępowaniu zbadania wymagało zatem, czy zaskarżona decyzja podjęta została z zachowaniem reguł prowadzenia postępowania administracyjnego przewidzianych w ustawie z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013r. poz. 267), w tym w szczególności czy zgromadzony materiał dowodowy pozwalał na wydanie rozstrzygnięcia tej treści oraz czy nie naruszała ona prawa materialnego, tj. ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006r. nr 139, poz. 992). Przeprowadzona przez Sąd kontrola legalności zaskarżonej decyzji doprowadziła do wniosku, że jest ona zgodna z prawem, a wniesiona w niniejszej sprawie skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zasady przyznawania zasiłku pielęgnacyjnego zostały określone w ustawie o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z art. 16 ust. 1 tej ustawy zasiłek pielęgnacyjny przyznaje się w celu częściowego pokrycia wydatków wynikających z konieczności zapewnienia opieki i pomocy innej osoby w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Zasiłek pielęgnacyjny przysługuje: 1) niepełnosprawnemu dziecku; 2) osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 roku życia, jeżeli legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) osobie, która ukończyła 75 lat (ust. 2 art. 16). Zasiłek pielęgnacyjny przysługuje także osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 roku życia legitymującej się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, jeżeli niepełnosprawność powstała w wieku do ukończenia 21 roku życia (ust. 3 art. 16). W ust. 6 art. 16 w/w ustawy ustawodawca zastrzegł, że zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego. Zgodnie z treścią art. 30 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Natomiast zgodnie z art. 30 ust. 2 pkt 1 tej ustawy, za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Z treści tego przepisu wynika, że na pojęcie "nienależnie pobranego świadczenia" składa się element obiektywny w postaci rzeczywistego skorzystania z określonej formy wsparcia finansowego, mimo braku podstaw ustawowych do takiego działania, oraz element subiektywny, czyli szczególny stan świadomości (woli) osoby pobierającej takie świadczenie rodzinne. Ten ostatni składnik polega na intencjonalnym działaniu zmierzającym do naruszenia przepisów prawa wbrew udzielonemu danej osobie pouczeniu. Innymi słowy, dotyczy to wyłącznie tego, kto przyjął świadczenie rodzinne w złej wierze, wiedząc że mu się ono nie należy. A zatem przepis art. 30 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych wiąże zakwalifikowanie świadczenia jako nienależnie pobranego ze świadomością osoby, która świadczenie pobrała, iż świadczenie jej nie przysługuje. Tylko w takiej sytuacji świadczenie może być uznane za nienależnie pobrane. W przypadku, gdyby brak było takiej świadomości, uznanie przyznanego świadczenia za nienależnie pobrane należałoby ocenić jako naruszające art. 30 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Na organach administracji publicznej spoczywa zatem obowiązek prawidłowego pouczenia osoby otrzymującej świadczenia o sytuacjach, w których nastąpić może brak prawa do ich pobierania. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy należy stwierdzić, że świadczenie z tytułu zasiłku pielęgnacyjnego wypłacone skarżącej może zostać uznane za nienależnie pobrane, ze względu na prawidłowe pouczenie jej w decyzji z dnia [...] 2006r. o braku możliwości równoczesnego pobierania zasiłku pielęgnacyjnego i dodatku pielęgnacyjnego (k. 14 akt adm.). W pouczeniu tym wyraźnie wskazano, że zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego oraz zaznaczono, że w przypadku wystąpienia zmian mających wpływ na prawo do świadczeń, osoba uprawniona jest zobowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym organu wypłacającego świadczenia. W pouczeniu zawarto też informację, że osoba, która pobrała nienależnie świadczenie, zobowiązana jest do jego zwrotu. Powołano także podstawy prawne, z których wynikają powyższe zasady. W orzecznictwie podnosi się, że pouczenie powinno być zawarte bezpośrednio w decyzji ustalającej prawo do świadczeń albo w odrębnej ulotce wydawanej stronie za potwierdzeniem odbioru, czyli w takiej formie, która umożliwia świadczeniobiorcy bezpośredni, wielokrotny dostęp do treści pouczenia (por. wyrok NSA z dnia 1 kwietnia 2011r., I OSK 2078/10). Te wymogi spełnia powyżej opisane pouczenie, zawarte w decyzji z dnia 1 września 2006r. Zostało ono zawarte w samej treści decyzji. Jest jasne i wyczerpujące, w sposób klarowny organ wymienił przypadki, w których świadczenie nie przysługuje oraz wskazał skutki, jakie wywołuje naruszenie tej zasady. Pouczenie jest wyraźne, czytelne, sformułowane w sposób zrozumiały. Od daty doręczenia tej decyzji stronie skarżącej istniała zatem uzasadniona podstawa do przyjęcia, że skarżąca została należycie pouczona przez organ o zasadach przyznawania zasiłku pielęgnacyjnego i braku uprawnień do jego pobierania w przypadku zbiegu z dodatkiem pielęgnacyjnym. W niniejszej sprawie skarżąca nie kwestionuje, że miała świadomość tego, że oprócz renty rodzinnej otrzymuje także dodatek pielęgnacyjny. Zarówno w odwołaniu, jak i w skardze, E. S. potwierdza, że wiedziała o tym, że z ZUS pobiera dodatek pielęgnacyjny. Zarzuca jedynie, że nie zrozumiała pouczenia zawartego w opisanej powyżej decyzji o konieczności zgłoszenia tego faktu organowi i braku możliwości jednoczesnego pobierania tych świadczeń. Ta okoliczność jednak, wobec prawidłowego zrealizowania przez organ obowiązku pouczenia strony, nie może odnieść zamierzonego przez skarżącą skutku w postaci uznania, że pobrany przez nią zasiłek pielęgnacyjny był świadczeniem należnie pobranym. Mając powyższe na uwadze należy uznać, że trafnie przyjął organ w zaskarżonej decyzji, iż od dnia prawidłowego pouczenia strony skarżącej pobierany przez nią zasiłek pielęgnacyjny jest świadczeniem nienależnie pobranym. Niewystarczające natomiast do tego było pouczenie zawarte na etapie składania wniosku o przyznanie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego. Wprawdzie formularz wniosku o przyznanie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego, na dole, pod podpisem wnioskodawcy, zawierał ogólnie sformułowane pouczenie o nieprzysługiwaniu zasiłku osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego (k.4), ale nie mogło ono być uznane za wystarczające w niniejszej sprawie, biorąc pod uwagę fakt, że zostało ono zawarte w końcowej części wniosku, już poza właściwą treścią samego wniosku, a więc po części wniosku, którą podpisała skarżąca. Dodatkowo zaś podkreślenia wymaga, że w chwili składania wniosku skarżąca nie wiedziała jeszcze, że ma ustalone prawo do renty, a zatem nie zachodziły podstawy uniemożliwiające jej uzyskanie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego. Oznacza to, że trafnie w niniejszej sprawie przyjęto, że skarżąca była prawidłowo powiadomiona o niemożności pobierania obu świadczeń. Skoro, w ocenie Sądu, udzielone stronie pouczenie okazało się prawidłowe, należy przyjąć, że pobierając jednocześnie konkurencyjne świadczenia skarżąca działała w złej wierze, albowiem została pouczona o tym, że przyznanie dodatku pielęgnacyjnego wyklucza możliwość pobierania zasiłku pielęgnacyjnego. W niniejszej sprawie nie doszło zatem do zarzucanego w skardze naruszenia prawa materialnego, tj. art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych. Organy administracyjne przeprowadziły prawidłowo postępowanie administracyjne, dopełniając wymogów wynikających z art. 7 i art. 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, które nakazują dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego oraz zebranie i rozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego. Prawidłowo uzasadniono także podjęte rozstrzygnięcie, nie doszło zatem do naruszenia art. 107 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego. Mając powyższe na uwadze Sąd oddalił skargę, działając podstawie art. 151 ustawy Prawo o postepowaniu przed sądami administracyjnymi.