III SA/Kr 337/11

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 22 kwietnia 2011r na posiedzeniu niejawnym wniosku M. Ż. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na rozkaz personalny Komendanta Wojewódzkiego Policji z dnia 18 stycznia 2011r. Nr [...] w przedmiocie obniżenia dodatku służbowego o 30 % p o s t a n a w i a I. zwolnić skarżącego od wpisu sądowego, należnego od złożonej skargi, II. w pozostałej części oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W dniu 8 kwietnia 2011r. skarżący M. Ż. złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na rozkaz personalny Komendanta Wojewódzkiego Policji z dnia 18 stycznia 2011r. wydany w przedmiocie obniżenia dodatku służbowego o 30%. Skarżący domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych z uwagi na swoją bardzo trudną sytuację materialną. Wskazuje, iż ma wraz z żoną na utrzymaniu trójkę małoletnich dzieci. Miesięczne koszty utrzymania mieszkania to kwota 721,90 zł. Dodaje, iż koszty przedszkola oraz zajęć pozalekcyjnych dla dzieci to kwota 350 zł, ponadto rodzina spłaca dwa kredyty oraz pożyczkę zaciągniętą na zakup sprzętu AGD. Zdaniem orzekającego wniosek skarżącego zasługuje w części na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżący prowadzi gospodarstwo domowe z żoną oraz trójką małoletnich dzieci. Źródłem utrzymania rodziny są wynagrodzenia za prace wnioskodawcy oraz małżonki w łącznej kwocie 3921,32 zł. Jak wynika z oświadczeń strony – koszty utrzymania mieszkania to kwota 721,90 zł, koszty zajęć dodatkowych i przedszkola – 350 zł, koszty kredytu na zakup działki – 218 zł, kredytu na samochód – 330 zł, pożyczki na zakup sprzętu AGD – 152,94 zł. Ponadto skarżący wykazuje alimenty na dziecko w wysokości 330 zł. Łączne zatem wydatki rodziny wnioskodawcy to kwota 2110,84 zł. Z oświadczenia skarżącego znajdującego się w aktach sprawy wynika, iż posiada on mieszkanie o pow. 47 m2 oraz działkę 9,80 ara w A, na którą został zaciągnięty kredyt. Skarżący nie wykazuje faktu posiadania innych nieruchomości, cennych ruchomości czy oszczędności. Wskazuje natomiast, iż jest właścicielem samochodu osobowego Peugeot 307 z 2005r. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie, która wykaże, iż nie ma jakichkolwiek dochodów do pokrycia kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. Mając na uwadze obecną sytuację finansową skarżącego, należy stwierdzić, że uiszczenie aktualnie wymaganego wpisu sądowego nie byłoby, zdaniem orzekającego, możliwe bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu strony oraz jego najbliższych. Biorąc pod uwagę w szczególności wysokość comiesięcznych, stałych dochodów 5 – osobowej rodziny skarżącego w wysokości 3 921,32 zł w przeliczeniu na liczbę członków rodziny, fakt, iż wnioskodawca jest osobą mającą na utrzymaniu troje malutkich dzieci, spłaca trzy kredyty, w odniesieniu do wysokości należnego wpisu - zaistniały przesłanki uzasadniające zwolnienie strony od wpisu sądowego. Tym bardziej, iż zgodnie z treścią art. 246 par. 1 pkt 2 cytowanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – regulacja w nim zawarta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w treści art. 199, na mocy której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności winny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie. Przez uszczerbek utrzymania zaś koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Należy podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Dlatego przyznanie wnioskodawcy prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od konieczności uiszczenia wpisu sądowego, zapewniające jednocześnie dostęp do sądu, zagwarantowany Konstytucją RP, należy uznać za adekwatne do aktualnej sytuacji majątkowej strony. Trzeba również zaznaczyć, iż każdy obywatel zamierzający wytoczyć sprawę sądową musi się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych. Strona winna poczynić starania celem zabezpieczenia środków finansowych z dochodów uzyskiwanych w dłuższym okresie, niezbędnych do pokrycia choćby części kosztów sądowych. Nie można pominąć także i tego, że wyłożenie kosztów przez stronę skarżącą jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jej skargi, zgodnie z art. 200,203 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – będzie jej przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania. Podsumowując należy zaznaczyć, iż w aktualnej sytuacji finansowej skarżącego zwolnienie go od kosztów sądowych w całości byłoby niezasadne, szczególnie wobec okoliczności, iż skarżący posiada stałe, pewne źródło dochodu, ma majątek w formie mieszkania i działki, ma samochód o znacznej wartości. Konieczność zaś poniesienia kosztów w części tj. innych niż wpis od wniesionej skargi należności i opłat sądowych, które ew. będą wymagane na dalszym etapie postępowania, nie naraża skarżącego na pogorszenie jego warunków bytowych w chwili obecnej, pozwala aktualnie zaoszczędzić z osiąganego dochodu środki finansowe z przeznaczeniem na dalsze, ewentualne koszty, a z drugiej strony odpowiada fiskalnemu interesowi Państwa, które swoją pomoc powinno gwarantować tylko najbardziej potrzebującym. Mając powyższe na uwadze orzeczono, jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1, art. 258 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).