III SA/Kr 343/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący NSA Krystyna Kutzner Sędziowie WSA Tadeusz Wołek AWSA Dorota Dąbek (spr.) Protokolant Dorota Hajto po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 czerwca 2006 r. sprawy ze skargi "[...]" Spółki Akcyjnej w [...] na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w [...] z dnia [...] 2004r. nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej -skargę oddala- Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w [...] decyzją z dnia [...] 2004r., Nr [...], wydaną na podstawie art. 138 §1 pkt 1 kpa oraz art. 5 punkt 4a ustawy o Państwowej Inspekcji Sanitarnej i §10 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach, po rozpatrzeniu odwołania [...] S.A. w [...] utrzymał w mocy decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w [...] z dnia [...].2003r., Nr [...] stwierdzającą u M. Z. chorobę zawodową wyprysk skóry rąk pochodzenia zawodowego, wymienioną w poz. 10 wykazu chorób zawodowych będącego załącznikiem do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983r. w sprawie chorób zawodowych. Decyzja ta została wydana w wyniku ponownie prowadzonego postępowania administracyjnego, wcześniejsze bowiem decyzje administracyjne organów obu instancji zostały uchylone wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie Ośrodek Zamiejscowy w Krakowie z dnia [...] 2003r., sygn. Akt II SA/Kr 868/00. W wyroku Sąd uznał, ze organy administracyjne nie zebrały w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego i zlecił powtórną analizę całej dokumentacji lekarskiej i zasięgnięcie opinii Instytutu Medycyny Pracy w [...] W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji podano, iż w rozpatrywanej sprawie uzupełniono postępowanie wyjaśniające dotyczące warunków pracy M. Z. oraz uzyskano dodatkową opinię IMP w [...], zgodnie z zaleceniami Sądu. W toku postępowania ustalono, że M. Z. w latach 1969-1996 pracował w Przedsiębiorstwie Wagonów Sypialnych i restauracyjnych "[...]" w [...] jako konduktor wagonów sypialnych, w okresie zaś 1996-1999 jako zastępca kierownika działu eksploatacyjno-technicznego. Zmiany skórne wystąpiły u M. Z. w czasie pracy w charakterze konduktora, ok. 1990r. M. Z. był badany w Wojewódzkim Ośrodku Medycyny Pracy w [...], który zwrócił się o konsultację do Instytutu Medycyny Pracy w [...], który wydał orzeczenie lekarskie stwierdzające schorzenie zawodowe - wyprysk skóry, potwierdzoną następnie ponowną opinią z [...].2000r. Następnie zaś Instytut Medycyny Pracy w [...], w wyniku ponownych badań wydał w dniu [...] 2003r. orzeczenie o istnieniu schorzenia zawodowego - alergiczne kontaktowe zapalenie skóry rąk. W uzasadnieniu decyzji organ administracyjny podkreślił, że za podstawę rozstrzygnięcia przyjął wyłącznie wyniki tych testów naskórkowych, które wykazały uczulenie na te same czynniki w obydwu placówkach orzeczniczych, tj. uczulenie na chrom i nikiel. Nie brano natomiast pod uwagę testów, których wyniki nie pokryły się, ani tych, które były przeprowadzane tylko w jednej z placówek. Podkreślono też, że postępowanie wyjaśniające prowadzone u pracodawcy skarżącego wykazało jego kontakt z przedmiotami metalowymi, w okresie 1969-96 większy, zaś w okresie 1996-99 mniejszy. W toku postępowania kontakt z metalami potwierdzał sam pracodawca (stwierdzenie przedstawiciela zakładu pracy w charakterystyce stanowiska pracy z [...].1999r., także formularz postępowania wyjaśniającego z [...].1999r. potwierdzony przez przedstawicieli pracodawcy oraz treść odwołania z dnia [...].1999r.). Niezrozumiałym zatem jest, dlaczego przedstawiciel zakładu wycofuje się z dotychczas zajmowanego w sprawie stanowiska. W skardze do sądu administracyjnego [...] S.A. w [...] - następca prawny byłego pracodawcy M. Z. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji wobec naruszenia prawa materialnego tj. §1 ust. 1 i 2, §5 pkt2, §6 i §7 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18.11.1983r. w sprawie chorób zawodowych, §10 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002r. w sprawie wykazu chorób zawodowych oraz szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia i stwierdzenia chorób zawodowych, Rozporządzenia MIPS z dnia 1.12.1989r. w sprawie najwyższych dopuszczalnych stężeń i natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy oraz naruszenia przepisów postępowania tj. przepisów art. 7, i 77 kpa. Skarżący podniósł, że na stanowiskach pracy, na których pracował M. Z. nie występują czynniki szkodliwe dla zdrowia wymienione w Rozporządzeniu MIPS z dnia 1.12.1989r. w sprawie najwyższych dopuszczalnych stężeń i natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy, nie wymieniono bowiem w tym rozporządzeniu chromu ani niklu w stanie metalicznym. Skarżący zarzucił też, że mimo zaleceń Sądu nie dołączono do akt dokumentacji medycznej świadczącej o wypryskach skórnych od 1990r. Zarzucono też, że insynuacją są twierdzenia organu, jakoby zakład pracy potwierdził występowanie czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy. W skardze zwrócono też uwagę, że przez cały czas pracy M. Z. miał aktualne badania lekarskie bez przeciwwskazań do pracy. Zarzucono też, że w toku postępowania nie wykazano związku przyczynowego pomiędzy chorobą a czynnikami występującymi w środowisku pracy, a poczynione w zaskarżonej decyzji ustalenia organu dotyczyć mogły kasjera lub ślusarza, a nie konduktora, który nie miał kontaktu z metalami w stopniu wyższym niż występują one powszechnie w środowisku naturalnym. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Szczegółowo odnosząc się do poszczególnych zarzutów skargi stwierdzono, że są one nieuzasadnione. Podniesiono, ze nieuzasadniony jest zarzut naruszenia art. 7 i 77 kpa, albowiem w niniejszej sprawie zebrano w sposób wyczerpujący materiał dowodowy. Nieuzasadniony jest też zarzut niedołączenia do akt dokumentacji medycznej leczenia dermatologicznego M. Z., w aktach znajdują się bowiem stosowne zaświadczenia i odpis historii choroby. W toku postępowania wyjaśniającego ustalono, że M. Z. w czasie wykonywania swoich obowiązków służbowych miał kontakt z przedmiotami metalowymi, monetami i środkami czyszczącymi, w skład których wchodzą nikiel i chrom, a te właśnie czynniki uznane zostały za przyczynę choroby. Przy tego typu schorzeniu nie ma znaczenia czas i wielkość ekspozycji, nawet bowiem znikoma styczność z czynnikiem alergizującym może wywołać zmiany chorobowe. Za pozbawione znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy uznano też zarzuty dotyczące tego, że ani nikiel i chrom nie są czynnikami szkodliwymi wymienionymi w Rozporządzeniu MIPS z dnia 1.12.1989r. w sprawie najwyższych dopuszczalnych stężeń i natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy, albowiem potencjalnym alergenem mogą być też czynniki nie wymienione w tym rozporządzeniu, a dla czynników alergizujących nie ustala się normatywów higienicznych (NDS). W ocenie organu nie był w niniejszej sprawie niezbędny test ekspozycji na stanowisku pracy, albowiem metale nikiel i chrom wchodzą w skład testów standardowych, możliwe zatem było pominięcie pobierania próbek tych metali w środowisku pracy. W pismach procesowych skarżącego z dnia [...].2006r. i [...].2006r. skarżący ponownie wniósł o uchylenie zaskarżonych decyzji, a w piśmie z dnia [...].2006r. zawarł wniosek o dopozwanie 10 innych podmiotów - producentów wagonów, materiałów z których jest on wykonywany i monet, jako odpowiedzialnych za powstanie u M. Z. alergii na metale. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W ocenie sądu złożona w niniejszej sprawie skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie, odnosząc się do wniosku formalnego skarżącego o dopozwanie, na rozprawie w dniu [...] 2006r. Sąd postanowił odmówić wnioskowi strony skarżącej o "dopozwanie", albowiem uprawnienie do zgłoszenia udziału w charakterze uczestnika służy temu podmiotowi, który o to wnosi. Jako uzasadnienie tego rozstrzygnięcia Sądu należy na wstępie zaznaczyć, że w postępowaniu sądowo-administracyjnym nie występuje instytucja dopozwania, która jest przewidziana w kodeksie postępowania cywilnego. Przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270) przewidują natomiast w art. 33 §2, że osoba, która nie brała udziału w postępowaniu administracyjnym może zgłosić swój udział w postępowaniu jako uczestnik, jeżeli wynik tego postępowania dotyczy jej interesu prawnego. Z tego zatem względu wniosek skarżącego o dopozwanie nie mógł być uwzględniony. Odnosząc się natomiast do treści wyroku należy na wstępie podnieść, że stosownie do §1 ust. 1 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18.11.1983r. w sprawie chorób zawodowych (Dz.U. nr 65, poz. 294 z późn. zm.), "za choroby zawodowe uważa się choroby określone w wykazie chorób zawodowych stanowiącym załącznik do rozporządzenia, jeżeli zostały spowodowane działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia, występujących w środowisku pracy". Na pojęcie choroby zawodowej składają się zatem dwa elementy: istnienie schorzenia wymienionego w przedmiotowym wykazie oraz istnienie związku przyczynowego objętej wykazem choroby z warunkami wykonywanej pracy. W pozycji 10 wykazu chorób zawodowych wymieniono "choroby skóry". Jeżeli zatem u danej osoby stwierdzone zostanie tego typu schorzenie, stanowi ono chorobę zawodową w rozumieniu cytowanych przepisów. W niniejszej sprawie w wydanym w dniu [...].1999r., potwierdzonym następnie opinią z dnia [...].2000r. IMP w [...] rozpoznał u M. Z. chorobę zawodową skóry. Rozpoznania dokonano na podstawie przeprowadzonego wywiadu chorobowego, przeprowadzonych badań lekarskich oraz danych z badań środowiska pracy. Następnie zaś Instytut Medycyny Pracy w [...] w dniu [...].2003r, w wyniku ponownych badań wydał orzeczenie o istnieniu schorzenia zawodowego - alergiczne kontaktowe zapalenie skóry rąk. Przeprowadzone w niniejszej sprawie postępowanie wyjaśniające obejmujące w szczególności ocenę narażenia zawodowego dokonaną na podstawie wyników badań środowiska pracy udostępnionych przez pracodawcę i będących w posiadaniu Powiatowej Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej w [...], wskazują jednoznacznie, że M. Z. pracował w narażeniu na chrom i nikiel. Ustalono zatem, że M. Z. pracował w warunkach narażających na powstanie choroby zawodowej. Wobec rozpoznania choroby zawodowej przez właściwą jednostkę służby zdrowia i stwierdzenia jej związku z oddziaływaniem czynników alergizujących występujących w środowisku pracy, orzeczono o stwierdzeniu choroby zawodowej, zgodnie z treścią §10 ust. 1 cyt. rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych. W ocenie Sądu postępowanie dowodowe zostało przez organy administracyjne przeprowadzone w sposób prawidłowy, zgodnie z zasadami art. 7, 75, 77 i 80 kpa. Organy administracyjne w sposób wyczerpujący zebrały i rozpatrzyły cały zebrany materiał dowodowy, mający znaczenie dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy, ustalając w toku tego postępowania wyjaśniającego, że M. Z. w czasie wykonywania swoich obowiązków służbowych miał kontakt z przedmiotami metalowymi, monetami i środkami czyszczącymi, w skład których wchodzą nikiel i chrom, a te właśnie czynniki uznane zostały za przyczynę choroby. W ocenie Sądu ze względu na specyfikę czynników szkodliwych występujących w niniejszej sprawie nie był niezbędny test ekspozycji na stanowisku pracy, albowiem czynniki te (metale nikiel i chrom) wchodzą w skład testów standardowych, możliwe zatem było pominięcie pobierania próbek tych metali w środowisku pracy. Rozstrzygnięcie organów administracyjnych prawidłowo oparte zostało na wiarygodnej i przekonywującej opinii biegłych. Orzeczenie lekarskie wydawane na użytek postępowania w sprawie chorób zawodowych jest bowiem w istocie opinią w rozumieniu art. 84 §1 kpa (tak m.in. NSA w wyroku z 21 września 2001r., sygn. akt I S.A. 2870/00; z dnia 14 kwietnia 1999r., sygn. akt I S.A. 1931/98; z dnia 5 listopada 1998r., sygn. akt I S.A. 1200/98, LEX nr 45833) i jak każdy dowód winno być przez organ wszechstronnie ocenione, w granicach wskazanych w art. 80 kpa. W ocenie Sądu organ administracyjny w niniejszej sprawie ten obowiązek wypełnił należycie. Zaskarżona decyzja została też w sposób prawidłowy uzasadniona. Organ wyczerpująco wyjaśnił zarówno podstawy prawne, jak i faktyczne swojego rozstrzygnięcia, szczegółowo odnosząc się do poszczególnych zarzutów odwołania. Biorąc zatem pod uwagę treść § 1 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18.11.1983r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 65, poz.294 z późn. zm.), z którego wynika, iż o uznaniu schorzenia za chorobę zawodową decydują: zamieszczenie schorzenia w wykazie chorób zawodowych oraz ustalenie, że schorzenie zostało spowodowane działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia, występujących w środowisku pracy, należy stwierdzić, że ponieważ w niniejszej sprawie doszło do pozytywnego ustalenia, że stwierdzona u pracownika choroba jest wymieniona w wykazie chorób zawodowych, jak również, że praca była wykonywana w warunkach narażających na jej powstanie, prawidłowo organ Inspekcji Sanitarnej, działając na podstawie § 10 tego Rozporządzenia, wydał orzeczenie o stwierdzeniu choroby zawodowej. Należy bowiem przyjąć istnienie domniemania związku przyczynowego między chorobą zawodową a warunkami pracy. Pogląd taki wielokrotnie był prezentowany w orzecznictwie Sądu Najwyższego (np. wyrok SN z 3.02.1999r., III RN 110/98, Prok. i Pr. 1999/7-8/56; także wyrok z 19.07.1984r., II PRN 9/84, OSNCP 1985/4, poz.531). Może ono być obalone poprzez wykazanie, że w konkretnym przypadku schorzenie powstało na skutek innych przyczyn. Tego jednak skarżący w niniejszej sprawie nie zrobił. Mając na uwadze istnienie domniemania związku przyczynowego, w ocenie Sądu niezasadny jest zarzut skargi wadliwego postępowania wyjaśniającego w niniejszej sprawie jako niewystarczającego do przyjęcia istnienia związku przyczynowego pomiędzy schorzeniem a wykonywaną pracą. Należy bowiem z całą mocą podkreślić, że wbrew twierdzeniom skargi konstrukcja domniemania związku przyczynowego nie oznacza konieczności wykazania bezpośredniego związku przyczynowego między pracą w narażeniu na czynniki szkodliwe a rozpoznanym schorzeniem. Konstrukcja domniemania związku przyczynowego oznacza, że nie musi on być udowodniony i istnieje, dopóki nie zostanie obalony. Zarzuty zawarte w skardze tego domniemania nie obalają. Za niewystarczający do obalenia tego domniemania uznać należy w szczególności powołany przez skarżącego argument, że przez cały okres pracy M. Z. miał aktualne badania lekarskie dopuszczające go do pracy. Z akt sprawy nie wynika bowiem, że badania te wykraczały poza ogólny zakres badań standardowych i obejmowały też specjalistyczne badania w kierunku alergii. Ma rację skarżący wskazując, że sam fakt zapadnięcia na chorobę wymienioną w wykazie chorób zawodowych nie jest wystarczającą przesłanką do uznania jej za chorobę zawodową, jeżeli nie pozostaje ona w związku przyczynowym z warunkami występującymi w środowisku pracy bądź gdy takiego związku nie można wywieść w wysokim stopniu prawdopodobieństwa. W niniejszej sprawie ustalono istnienie takiego związku przyczynowego. Za niewystarczający do obalenia związku przyczynowego uznać należy też argument, ze u innych pracowników skarżącego nie stwierdzono schorzeń zawodowych. Zgodnie bowiem z utrwaloną linią orzeczniczą sądu administracyjnego wystąpienie czynników szkodliwych w środowisku pracy nie musi wynikać z przekroczenia dopuszczalnych norm - wystarczy wystąpienie w środowisku pracy czynnika, który jest szkodliwy choćby dla jednego pracownika ze względu na jego osobniczą wrażliwość (wyrok NSA z dnia 7 stycznia 1994r., I SA 1640/93, ONSA 1995/1/28). ` Z tego samego powodu za zasadne uznać też należy argumenty podniesione przez organ, że bez znaczenia dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy ma czas i wielkość ekspozycji, nawet bowiem znikoma styczność z czynnikiem alergizującym może wywołać zmiany chorobowe. Nieuzasadniony jest też zarzut skargi niedołączenia do akt dokumentacji medycznej leczenia dermatologicznego M. Z., w aktach znajdują się bowiem stosowne zaświadczenia i odpis historii choroby. Wypełnione zatem zostały w tym zakresie zalecenia Sądu zawarte w wydanym w niniejszej sprawie wyroku z dnia [...] 2003r. Za pozbawione znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy uznać należy też zarzuty skarżącego dotyczące tego, że ani nikiel i chrom nie są czynnikami szkodliwymi wymienionymi w Rozporządzeniu MIPS z dnia 1.12.1989r. w sprawie najwyższych dopuszczalnych stężeń i natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy. Potencjalnym czynnikiem szkodliwym, który może spowodować chorobę zawodową mogą bowiem być również czynniki nie wymienione w tym rozporządzeniu, a nawet np. sam sposób wykonywania pracy. Mając powyższe na uwadze uznać należy, że organy administracyjne w niniejszej sprawie w sposób prawidłowy przeprowadziły postępowanie wyjaśniające i należycie uzasadniły treść wydanego rozstrzygnięcia. Zaskarżona decyzja jest prawidłowa, zapadła po należytym wyjaśnieniu sprawy. W ocenie Sądu nie doszło w niniejszej sprawie do naruszenia przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, ani też do naruszenia przepisów postępowania, które mogłoby mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z tego powodu skarga została oddalona, w oparciu o 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Mając powyższe na uwadze, Sąd orzekł jak w sentencji.