III SA/Kr 344/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: S WSA Tadeusz Kiełkowski Sędziowie: S WSA Jakub Makuch ASR WSA Marta Kisielowska (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 30 czerwca 2022 r. sprawy ze skargi B. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 3 stycznia 2022 r., sygn. akt [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zobowiązań z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z dnia 3 stycznia 2022 r., sygn. akt SKO.Al./4112/35/2021 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji Burmistrza Miasta i Gminy Z z dnia 3 listopada 2021 r. odmawiającej B. B. (dalej: "skarżąca") ulgi w spłacie zobowiązań alimentacyjnych poprzez umorzenie odsetek od wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w całości, zobowiązania głównego w 3/4 i rozłożenia pozostałej kwoty na raty płatne po 100 zł miesięcznie. Podstawę prawną decyzji stanowił art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., dalej: "k.p.a.") oraz art. 30 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t. j. dz. U. z 2021 r., poz. 977 ze zm., dalej: u.p.o.u.a."). Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym. W dniu 31 lipca 2018 r. skarżąca zwróciła się do Burmistrza Z o umorzenie zadłużenia alimentacyjnego w Funduszu alimentacyjnym. Skarżąca powołała się na trudną sytuację materialną i finansową. Podniosła, że mąż bezpodstawnie pobierał alimenty z funduszu alimentacyjnego ponieważ skarżąca przekazywała dobrowolnie na rzecz młodszej córki alimenty za pośrednictwem Western Union. W dniu 6 sierpnia 2018 r. zostało wszczęte postępowanie w sprawie umorzenia zadłużenia skarżącej. Decyzją z dnia 21 sierpnia 2018 r. Burmistrz Miasta i Gminy Z odmówił umorzenia należności z tytułu pobieranego świadczenia z funduszu alimentacyjnego przez osoby uprawnione. Decyzją z dnia 17 września 2018 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji Burmistrza Miasta i Gminy Z. Wyrokiem z dnia 20 grudnia 2018 r. (sygn. akt III SA/Kr 1146/18) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę. Decyzją z dnia 30 października 2020 r. przyznano skarżącej zasiłek stały do dnia 31 października 2023 r. w wysokości 645 zł. W dniu 16 kwietnia 2021 r. skarżąca wystąpiła do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z o udzielenie ulgi w spłacie zobowiązań dłużnika alimentacyjnego ewentualnie umorzenie odsetek i rozłożenie należności głównej na raty. Skarżąca podniosła, że od 2018 r. jej sytuacja uległa pogorszeniu- podupadła na zdrowiu oraz umarł jej partner. Jedynym źródłem dochodu skarżącej jest zasiłek stały w kwocie 645 zł miesięcznie. Skarżąca wskazała, że nie starcza jej na opłaty związane z utrzymaniem domu, a do tego dochodzi miesięczny koszt zakupu leków w kwocie 300 zł. Skarżąca przedłożyła orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, który datuje się od 6 września 2018 r. Z przeprowadzonego w dniu 18 maja 2021 r. wywiadu środowiskowego wynika, że skarżąca jest właścicielem 2/3 nieruchomości zabudowanej domem, prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe oraz utrzymuje się z zasiłku stałego, jest osobą bierną zawodowo. Decyzją z dnia 18 maja 2021 r. Burmistrz Miasta i Gminy Z orzekł o odmowie udzielenia ulgi w spłacie zobowiązań alimentacyjnych poprzez zawieszenie naliczania odsetek od tych należności, umorzenia odsetek i rozłożenia należności głównej na raty. Decyzją z dnia 13 lipca 2021 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. W ocenie organu z treści decyzji nie wynika, na jakiej podstawie prawnej została ona wydana. SKO wskazało, że przy ponownym rozpoznaniu sprawy należy ustalić treść wniosku skarżącej, ustalić czy istnieją obiektywne czynniki uniemożliwiające spłatę zadłużenia, czy brak takiej możliwości wynika z sytuacji dochodowej i rodzinnej, czy stopień niepełnosprawności skarżącej oraz jej schorzenia, posiadane kwalifikacji zawodowe i doświadczenie umożliwiają podjęcie zatrudnienia przez skarżącą, czy istnieją przesłanki, aby przyjąć, że ten stan może w przyszłości ulec zmianie. W piśmie z dnia 2 sierpnia 2021 r. skarżąca wskazała, że wnosi o umorzenie należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego co do odsetek w całości, a zobowiązania głównego w 3/4 oraz rozłożenie pozostałej kwoty na raty płatne po 100 zł miesięcznie. Podniosła, że przedstawiona we wniosku sytuacja dochodowa i rodzinna nie uległa zmianie. Wskazała, że ze względu na poważne problemy zdrowotne nie jest w stanie podejmować zatrudnienia, a znaczny wzrost kosztów utrzymania i leczenia nie pozwalają skarżącej na regulowanie należności alimentacyjnych w pełnej wysokości. Decyzją z dnia 12 sierpnia 2021 r. Burmistrz Miasta i Gminy Z odmówił udzielenia ulgi w spłacie zobowiązań alimentacyjnych. Decyzją z dnia 1 października 2021 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie orzekło o uchyleniu zaskarżonej decyzji w całości i przekazaniu sprawy do ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji. Kolegium wskazało, że przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ powinien: dokonać merytorycznego rozpatrzenia wniosku skarżącej, zbadać czy w przypadku skarżącej zachodzą obiektywne przesłanki uniemożliwiające spłatę zadłużenia; zbadać jaki wpływ na sytuację dochodową oraz rodzinną miała śmierć partnera skarżącej, zbadać czy posiadany stopień niepełnosprawności oraz schorzenia, na które cierpi skarżąca uniemożliwiają jej podjęcie zatrudnienia, ustalić z jakich względów egzekucja prowadzona przez komornika w stosunku do udziału w prawie własności nieruchomości została umorzona. Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynika, że skarżąca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, jest współwłaścicielką 2/3 domu, utrzymuje się z zasiłku w wysokości 685 zł, może podjąć zatrudnienie w warunkach pracy chronionej, uczestniczy w kursie obsługi klienta, po którym będzie mogła podjąć staż. Decyzją z dnia 3 listopada 2021 r. Burmistrz Miasta i Gminy Z odmówił udzielenia ulgi w spłacie zobowiązań alimentacyjnych poprzez umorzenie odsetek od wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w całości, zobowiązania głównego w 3/4 i rozłożenia pozostałej kwoty na raty płatne po 100 zł miesięcznie. W uzasadnieniu organ wskazał, że sytuacja dłużnika nie wynika ze zdarzeń nagłych i nieprzewidywalnych, lecz jest wynikiem zaniedbań które miały miejsce przed kilkoma laty, za które skarżąca ponosi pełną odpowiedzialność. W odwołaniu od decyzji skarżąca zarzuciła: - naruszenie art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. polegające na przyjęciu, że nie zachodzą wymienione przepisem przesłanki zastosowania ulgi w spłacie zobowiązań alimentacyjnych; - orzeczenie w sposób dowolny, z przekroczeniem granic uznania administracyjnego, w szczególności poprzez przyjęcie, że sytuacja finansowa wnioskodawczyni po śmierci partnera jest podobna, nie pogorszyła się; - orzeczenie w sposób sprzeczny z dokonanymi ustaleniami poprzez odmowę udzielenia ulgi w spłacie zobowiązań alimentacyjnych we wnioskowanej formie pomimo istnienia obiektywnych czynników uniemożliwiających spłatę zadłużenia. W oparciu o podniesione zarzuty skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji i udzielenie ulgi w spłacie należności ewentualnie uchylenie decyzji i przekazanie do ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji. Decyzją z dnia 3 stycznia 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Gminy Z odmawiającą udzielenia ulgi w spłacie zobowiązań alimentacyjnych poprzez umorzenie odsetek od wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w całości, zobowiązania głównego w 3/4 i rozłożenia pozostałej kwoty na raty płatne po 100 zł miesięcznie. W uzasadnieniu decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie wskazało, że sytuacja dochodowa i rodzinna strony nie uzasadnia zastosowania wnioskowanej ulgi. W ocenie organu sytuacja rodzinna skarżącej uległa zmianie w związku ze śmiercią partnera, to jednak nie wpłynęło w istotny sposób na sytuację finansową skarżącej. W ocenie organu możliwe jest podjęcie zatrudnienia przez skarżącą ponieważ, co prawda posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, ale przeciwskazania do podjęcia zatrudnienia obejmują jedynie pracę fizyczną i dźwiganie oraz pracę w pozycji przymusowej. Organ wskazał, że sytuacja finansowa skarżącej jest trudna, ale samo uzyskiwanie przez skarżącą niskich dochodów nie jest okolicznością wyjątkową i szczególną na tle innych dłużników alimentacyjnych. Zwolnienie bowiem z obowiązków wymaga od dłużnika alimentacyjnego wykazania szczególnych okoliczności, wykraczających poza przyczyny przejęcia obowiązku alimentacyjnego przez Państwo. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca nie zgodziła się z decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie i wskazała, że w niniejszej sprawie zachodzą przesłanki do umorzenia choćby części zaległości, a przynajmniej umorzenia odsetek i rozłożenia kwoty na raty. Skarżąca podniosła, że podczas pobytu za granicą przekazywała pieniądze na rzecz córki, ale błędnie nie oznaczała w tytule przelewu, że są to alimenty. W ocenie skarżącej, niezasadnie doszło do wypłacania przez byłego męża skarżącej świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Skarżąca wskazała, że utrzymuje się wyłącznie ze świadczeń z pomocy społecznej, które nie wystarczają na zaspokojenie podstawowych potrzeb skarżącej- m. in. zakup leków. Skarżąca podniosła, że nie może pracować fizycznie, a ze względu na brak doświadczenia nie może dostać innej pracy, np. biurowej. Do śmierci partnera spłacała zadłużenie po 200 zł miesięcznie, obecnie nie jest w stanie tego robić. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko przyjęte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje: Zgodnie z brzmieniem art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2022 r., poz. 329, dalej: "p.p.s.a.") sąd administracyjny uwzględnia skargę na decyzję, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy albo stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji w całości lub części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. Zakres kontroli sprawowanej przez sąd wynika z art. 134 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym sąd rozpoznając skargę nie jest związany zarzutami, podstawą prawną, ani formułowanymi przez strony wnioskami. Sąd administracyjny dokonując kontroli rozstrzygnięć organów administracyjnych, kieruje się wyłącznie kryterium legalności, czyli zgodności z przepisami prawa materialnego i procesowego. Oznacza to, że w ramach takiej kontroli sąd nie może kierować się względami słuszności czy zasadami współżycia społecznego. Kontrola legalności zaskarżonej decyzji przeprowadzona w tak określonych granicach wykazała, że odpowiada ona wymogom prawa, a zatem skarga zasługiwała na oddalenie. Zgodnie z art. 27 ust. 1 u.p.o.u.a. dłużnik alimentacyjny jest obowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie. Zgodnie z art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a., organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Zgodnie z art. 30 ust. 3 umorzenie należności następuje w drodze decyzji administracyjnej. Podnieść należy, że zasadą jest obowiązek zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego świadczeń wypłaconych osobom, względem których spoczywał na nim obowiązek alimentacyjny, natomiast wyjątkiem, który w związku z tym musi być interpretowany ściśle, jest umorzenie należności. Decyzja wydawana na podstawie art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. jest decyzją uznaniową, a w konsekwencji kontrola jej legalności jest dokonywana przez Sąd w ograniczonym zakresie. Jak słusznie wskazuje Naczelny Sąd Administracyjny, polega ona na zbadaniu, czy przed podjęciem decyzji organ dysponował niezbędnym materiałem dowodowym uzasadniającym rozstrzygnięcie sprawy i czy dokonał wszechstronnej oceny okoliczności faktycznych istotnych dla takiego rozstrzygnięcia (por. wyrok NSA z 27.10.2020 r., I OSK 1011/20, CBOSA). Kontrolując legalność aktu, Sąd ocenia, czy w sprawie zachodziły warunki materialnoprawne, uzasadniające skorzystanie przez organ administracji z przysługujących mu uprawnień oraz, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, z zachowaniem przepisów procedury administracyjnej (tak: wyrok Naczelnego Sadu Administracyjnego z dnia 22 czerwca 2016 r., sygn. akt I OSK 2429/14, CBOSA). Sądowa kontrola legalności decyzji wydawanych w ramach uznania administracyjnego sprowadza się do zbadania, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem wyjaśniającym, tzn. czy organy obu instancji prawidłowo zebrały materiał dowodowy i rozważyły wszelkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór możliwości rozstrzygnięcia w zakresie umorzenia bądź odmowy umorzenia należności, Sąd nie ocenia decyzji z punktu widzenia jej słuszności (por. wyrok WSA w Krakowie z 14 listopada 2012 r., III SA/Kr 3/12, wyrok NSA z 7 lipca 2015 r., I OSK 13575/14, CBOSA). Jak słusznie wskazał Naczelny Sąd Administracyjny, w ramach rozstrzygnięcia wniosku o zastosowanie ulgi w postaci umorzenia należności, konieczne jest ustalenie sytuacji dochodowej, rodzinnej i zdrowotnej dłużnika alimentacyjnego. Organ ma możliwość wyboru rozstrzygnięcia, przy czym powinno ono zapaść po wnikliwym wyjaśnieniu i rozważeniu wszystkich istotnych okoliczności sprawy oraz zostać szczegółowo uzasadnione, zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. Decyzje odmowne dla wnioskodawcy powinny być uzasadniane w sposób jasny i przekonujący, a także winny zawierać precyzyjne wyjaśnienie przesłanek, którymi kierował się organ przy załatwieniu sprawy (por. wyrok NSA z 30.12.2020 r., I OSK 3528/18, CBOSA). Przy ocenie przesłanek umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego istotna jest nie tylko okoliczność, czy dłużnik aktualnie może wywiązać się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego, ale i to, czy w przyszłości dłużnik będzie mógł spłacać dług alimentacyjny (tak wyrok NSA z 29 maja 2020 r., I OSK 324/19, CBOSA). Wskazać należy, że bezsporna w niniejszej sprawie jest trudna sytuacja rodzinna, majątkowa i zdrowotna skarżącej. Sporna natomiast jest ocena, czy sytuacja skarżącej uzasadnia zwolnienie z choćby części zobowiązań związanych ze zwrotem świadczeń na rzecz funduszu alimentacyjnego. W ocenie Sądu organy I i II instancji prawidłowo ustaliły wszystkie okoliczności mające znaczenie dla sprawy, zebrały wyczerpujący materiał dowodowy, który został wnikliwie rozpatrzony przez organy. W oparciu o całokształt zebranego materiału dowodowego, organy ustaliły sytuację dochodową, rodzinną i majątkową skarżącej. Sąd podziela przyjęte w zaskarżonej decyzji stanowisko, że sytuacja skarżącej jest niewątpliwie trudna, ale nie jest na tyle szczególna, aby uzasadniać zastosowanie art. 30 ust 2 u.p.o.u.a. Niewątpliwie skarżąca jest osobą uzyskującą bardzo niskie dochody – z niespornych okoliczności sprawy wynika, że w czasie wydawania zaskarżonej decyzji skarżąca utrzymywała się ze świadczeń z pomocy społecznej. Sąd jednak podziela przyjęty w orzecznictwie pogląd, że samo uzyskiwanie niskich dochodów, bądź też nieuzyskiwanie dochodów, nie jest okolicznością wyjątkową i szczególną na tle innych dłużników alimentacyjnych. Sytuacja dochodowa dłużnika w postępowaniu dotyczącym umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego powinna być analizowana przy uwzględnieniu faktu, że dłużnik alimentacyjny co do zasady jest osobą mającą trudności finansowe, przy czym chodzi tu o fakt obiektywnie istniejący, na który dłużnik alimentacyjny nie ma wpływu, a nie o jego subiektywne przekonanie. Sytuacja rodzinna i dochodowa dłużnika ubiegającego się o umorzenie należności musi go więc wyróżniać spośród innych dłużników alimentacyjnych (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 9.03.2021 r., III SA/Kr 1291/20, CBOSA). Sąd rozpatrujący niniejszą sprawę podziela również przyjęty w orzecznictwie pogląd, że okoliczności uzasadniające umorzenie należności z tytułu wypłaconych alimentów muszą mieć charakter wyjątkowy, powinny też być niezależne od dłużnika alimentacyjnego, a więc powinny być następstwem zdarzeń nagłych i nieprzewidywalnych, na powstanie których dłużnik nie miał wpływu, a trudności uniemożliwiające spłatę zadłużenia powinny mieć charakter trwały, bez szans na poprawę (por. m. in. wyrok WSA w Szczecinie z dnia 5 maja 2022 r., II SA/Sz 70/22, CBOSA). Zasadnie, w ocenie Sądu organy przyjęły, że w przypadku skarżącej nie zachodzą nadzwyczajne okoliczności, które uzasadniałyby zwolnienie skarżącej z obowiązków wobec funduszu alimentacyjnego. Wskazać bowiem należy, że sytuacja skarżącej niewątpliwie jest trudna zarówno pod względem majątkowym, jak i osobistym. Sąd jednak podziela pogląd przyjęty w zaskarżonych decyzjach, że śmierć partnera skarżącej nie stanowiła nagłej zmiany w sytuacji majątkowej skarżącej, ponieważ rzeczywiście skarżąca utraciła dochód, ale równocześnie jak podkreśliły organy, ograniczyły się również wydatki skarżącej. Prawidłowo również przyjęły organy, że skarżąca ma możliwość podjęcia zatrudnienia (w zakresie wynikającym z orzeczenia lekarskiego), a także jest współwłaścicielką nieruchomości, którą mogłaby sprzedać, aby poprawić swoją sytuację finansową. Zdaniem Sądu, sytuacja majątkowa skarżącej nie jest wynikiem żadnych nagłych i nieprzewidywanych zdarzeń, ale jak wskazał organ jest konsekwencją pewnych zaniedbań skarżącej popełnionych w przeszłości. W ocenie Sądu organy w toku postępowania przeprowadziły prawidłowe i wnikliwe postępowanie wyjaśniające, rozważyły wszelkie okoliczności mogące mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia, a podjętą decyzję została uzasadniona zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. Odnosząc się do zarzutów podnoszonych przez skarżącą, że niezasadnie były wypłacane z funduszu alimentacyjnego świadczenia na rzecz byłego męża, w sytuacji gdy skarżąca przekazywała środki finansowe na utrzymanie córki, nie mogły być badane przez Sąd w niniejszym postępowaniu, którego przedmiotem jest kontrola legalności decyzji odmawiającej umorzenia należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego. Sąd nie dopatrzył się w decyzji innych niż podniesione w skardze naruszeń prawa procesowego, ani materialnego, a zatem skarga zasługiwała na oddalenie. Mając na względzie powyższe, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.