III SA/Kr 348/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym : Przewodniczący : Sędzia WSA Elżbieta Kremer po rozpoznaniu w dniu 28 maja 2010r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Z. R. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 24 lutego 2010r. Nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania p o s t a n a w i a s k a r g ę o d r z u c i ć. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w A. decyzją z dnia [...] 2009r.r., Nr [...] znak sprawy [...] wydaną na podstawie art. 149 § 3, 145 § 4 i 147 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071, ze zm.) – kpa, po rozpoznaniu wniosku Z. R. z 02.08.2009r. odmówił wznowienia postępowania zakończonego decyzją ostateczną Zakładu Oddział w A. z dnia [...] 2008r. Nr [...] znak [...] o objęciu obowiązkowymi ubezpieczeniami społecznymi z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy zlecenia D. J. przez płatnika Z. R. [...]. W uzasadnieniu organ odniósł się do podstawy wznowienia wskazanej przez skarżącego, iż nie brał udziału w postępowaniu zakończonym decyzją ZUS-u z [...] 2008r. w ten sposób, że miał on możliwość uczestniczenia w postępowaniu. Decyzja została bowiem odebrana przez A. S. w siedzibie [...] w dniu 14.11.2008r. zawierała prawidłowe pouczenie o możliwości zaskarżenia. Skarżący nie odwołał się. Ponadto wezwany w dniu 19.12.2008r. do wykonania ustaleń decyzji poprzez sporządzenie prawidłowych dokumentów zgłoszeniowych i rozliczeniowych za D. J.– nie złożył tych dokumentów. Z. R. złożył odwołanie od w/w decyzji , zarzucając organowi obrazę przepisów postępowania tj. art. 145 kpa poprzez przeprowadzenie niewłaściwego przedmiotowo postępowania w sprawie, obrazę przepisów postępowania administracyjnego tj. art. 10 kpa poprzez niezapewnienie udziału stronie w postępowaniu i naruszenie przepisów kpa o doręczeniach poprzez uznanie, że doręczenie decyzji adwokatowi A. S., która w dniu odbioru decyzji nie była pracownikiem [...] jest skutecznym doręczeniem w świetle przepisów kpa. Po rozpatrzeniu odwołania Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, w którego imieniu występował Dyrektor Oddziału ZUS w A. decyzją z dnia 24.02.2010r. r., nr [...] znak [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję, podzielając w całości ustalenia faktyczne i prawne organu pierwszej instancji. Decyzja zawierała pouczenie, że strona może wnieść na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie za pośrednictwem Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w A. w terminie 30 dni od dnia jej doręczenia. Doręczona została skarżącemu w dniu 01.03.2010r. Pismem z dnia 10.03.2010r. Z. R. zaskarżył w/w decyzję zgodnie z pouczeniem do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, zarzucając organowi rażące naruszenie prawa poprzez rozpatrzenie odwołania przez organ, który wydał decyzję w pierwszej instancji i w związku z tym wniósł o stwierdzenie jej nieważności oraz naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy tj. art. 45 kpa poprzez bezpodstawne przyznanie stronie toczącym się postępowaniu przymiotu jednostki organizacyjnej i zastosowanie trybu doręczeń dla tej jednostki zamiast trybu doręczenia dla osoby fizycznej. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, ewentualne przekazanie sprawy do rozpatrzenia przez Sąd Okręgowy Wydział VIII Ubezpieczeń Społecznych. Odnosząc się do zarzutu naruszenia dwuinstancyjności, podał, że w drugiej instancji wydał decyzję Dyrektor ZUS, któremu udzielił pełnomocnictwa Prezes Zakładu Ubezpieczeń a także to, że skarżący występował w postępowaniu administracyjnym jako podmiot gospodarczy, nie jako osoba fizyczna, stąd do doręczeń należało zastosować art. 45 kpa. Ponadto organ zauważył, że wobec skarżącego zastosowano błędne pouczenie o trybie zaskarżenia decyzji drugiej instancji. Tymczasem sprawa dotycząca wznowienia postępowania zakończonego ostateczną decyzją w przedmiocie obowiązkowych ubezpieczeń winna być jednak rozpoznana przez sąd powszechny a wniosek ten wywiódł z analizy przepisów ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r., Nr 11, poz. 74, ze zm.), wskazując, że z art. 83 ust. 1 i 4 tej ustawy wynika, iż każda decyzja wydana przez organ rentowy w indywidualnej sprawie z zakresu ubezpieczeń społecznych podlega zaskarżeniu do sądu powszechnego a jedyne wyjątki w tym zakresie dotyczą decyzji, które zostały enumeratywnie wymienione w art. 83 ust. 4 w/w ustawy. Z tej przyczyny na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy o s.u.s kontroli sądu powszechnego podlegają również decyzje wydane na podstawie art. 83a ust. 2 tej ustawy, gdyż nie są one wymienione w jej art. 83 ust. 4. Wyjątkowo w przypadku wydania decyzji na podstawie art. 83a ust. 2 ustawy o s.u.s sad ubezpieczeń społecznych powinien zbadać prawidłowość zastosowania przez organ rentowy odpowiednich przepisów kpa, gdyż stanowią one merytoryczna podstawę decyzji. Nie chodzi o ocenę sposobu procedowania przez organ rentowy ale o prawidłowość decyzji (istnienie jej podstaw prawnych). Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Podstawową kwestią w niniejszej sprawie jest ustalenie czy zaskarżona przez Z. R. decyzja należy do decyzji poddanych mocą ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi kontroli sądu administracyjnego (Dz.U. Nr 153, poz. 1270). Analizie musza podlegać następujące przepisy: Art. 177 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej stanowi, że sądy powszechne sprawują wymiar sprawiedliwości we wszystkich sprawach, z wyjątkiem spraw ustawowo zastrzeżonych dla właściwości innych sądów. Według definicji zawartej w art. 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego, zw. dalej k.p.c. (Dz. U. z 1964 r., Nr 43, poz. 296, ze zm.), sprawami cywilnymi są sprawy ze stosunków z zakresu prawa cywilnego, rodzinnego i opiekuńczego oraz prawa pracy i ubezpieczeń społecznych, a także inne sprawy (w tym z zakresu stosunków o charakterze publicznoprawnym), do których na podstawie ustaw szczególnych stosuje się przepisy tego kodeksu. Z kolei art. 2 § 1 k.c. stanowi, że do rozpoznawania spraw cywilnych powołane są sądy powszechne, o ile sprawy te nie należą do właściwości sądów szczególnych, oraz Sąd Najwyższy. Z powyższego wynika, że sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych, do których rozpoznania są właściwe sądy cywilne, nie należą do właściwości sądów administracyjnych. Jak to wynika z art. 83 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych od decyzji Zakładu przysługuje odwołanie do właściwego sądu w terminach i na zasadach określonych w przepisach k.p.c. Z kolei art. 83a ust. 1 stanowi, że prawo lub zobowiązanie stwierdzone decyzją ostateczną Zakładu ulega ponownemu ustaleniu na wniosek osoby zainteresowanej lub z urzędu, jeżeli po uprawomocnieniu się decyzji zostaną przedłożone nowe dowody lub ujawniono okoliczności istniejące przed wydaniem tej decyzji, które mają wpływ na to prawo lub zobowiązanie, a w ust. 2, że decyzje ostateczne Zakładu, od których nie zostało wniesione odwołanie do właściwego sądu, mogą być z urzędu przez Zakład uchylone, zmienione lub unieważnione, na zasadach określonych w przepisach k.p.a. Jednakże na podstawie ust. 3 tego przepisu w sprawach rozstrzygniętych orzeczeniem właściwego sądu Zakład może we własnym zakresie wydać decyzję przyznającą prawo lub określającą zobowiązanie, jeśli jest to korzystne dla zainteresowanego lub też wystąpić do właściwego sądu z wnioskiem o wznowienie postępowania przed tym organem. Kontrola sprawowana przez sądy administracyjne została określona w ustawie z dnia 25 lipca 2022 r., Prawo o ustroju sądów administracyjnych, zgodnie z którą sądy administracyjne, w zakresie swej właściwości, sprawują kontrolę pod względem zgodności z prawem, działań lub zaniechań organów administracji publicznej. Kontrola działalności administracji publicznej, sprawowana przez sądy administracyjne ma zaś charakter ograniczony do zakresu ich właściwości, jak to już wyjaśniono na wstępie W niniejszej sprawie przedmiotem sporu jest decyzja Prezesa ZUS utrzymująca w mocy decyzję Zakładu Oddział w A., odmawiającą wznowienia postępowania zakończonego decyzją ostateczną tego organu stwierdzającą, że w okresie od 01.10.1999r. do 30.06.2000 r. D. J. podlegała obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowemu i wypadkowemu z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy zlecenia. Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy, stwierdzić trzeba, że od decyzji, o których mowa w art. 83a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (w tym zaskarżonej decyzji) przysługuje odwołanie do właściwego sądu powszechnego. Bez znaczenia jest okoliczność, że jako tryb właściwy do wznowienia, uchylenia lub unieważnienia decyzji wskazano tryb przewidziany przepisami k.p.a. Decyzje podejmowane w trybach nadzwyczajnych, służących do weryfikacji decyzji ostatecznych z istoty swej muszą odnosić się do przedmiotu sprawy rozstrzygniętej decyzją ostateczną. O kognicji sądu decyduje przedmiot sprawy badanej w postępowaniu nadzwyczajnym, a szczególnie w postępowaniu wznowieniowym, w którym następuje materialnoprawna ocena okoliczności sprawy, co należy do kompetencji sądu powszechnego. Brak też jest podstaw do różnicowania właściwości sądów w zależności od tego, czy zaskarżony został akt administracyjny rozstrzygający sprawę w trybie nadzwyczajnym, czy też - jak w tej sprawie - rozstrzygnięto jedynie formalne zagadnienie wstępne, od którego dalszy tok tego trybu jest uzależniony. Prezes ZUS w zaskarżonej decyzji z dnia 24.02.2010r. w istocie błędnie pouczył skarżącego o przysługującym mu prawie do złożenia skargi na własną decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Stosownie do art. 112 k.p.a. błędne pouczenie w decyzji, co do prawa odwołania lub skargi do sądu administracyjnego nie może szkodzić stronie, która zastosowała się do tego pouczenia, niemniej przepis ten nie może stwarzać podstaw do rozpoznania skargi w sprawie nienależącej do właściwości sądu administracyjnego. W tej sytuacji uznać należy, iż sąd administracyjny nie jest właściwy do rozpatrywania sprawy dotyczącej wznowienia postępowania związanej z decyzją wydawaną w przedmiocie stwierdzenia podlegania obowiązkowym ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowemu i wypadkowemu, którą w trybie zwykłym rozstrzyga wyrokiem sąd powszechny. Sąd odrzuca skargę, jeżeli sprawa nie należy do właściwości (kognicji) sądu administracyjnego. Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd orzekł, jak w sentencji postanowienia, działając na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a.