III SA/Kr 350/18

|Sygn. akt III SA/Kr 350/18 | [pic] W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 1 sierpnia 2018 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Janusz Kasprzycki, Sędziowie: WSA Ewa Michna (spr.), WSA Barbara Pasternak, Protokolant: Tomasz Famulski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 sierpnia 2018 r., sprawy ze skargi K. R. i K. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 8 lutego 2018 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kosztów postępowania rozgraniczeniowego I. skargę oddala; II. przyznaje od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - na rzecz adwokata R. S. kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści) tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu podwyższoną o stawkę podatku od towarów i usług przewidzianą dla tego rodzaju czynności w przepisach o podatku od towarów i usług, obowiązującą w dniu orzekania o tych opłatach. Postanowieniem z [...] 2017 r. Wójt Gminy ustalił koszty postępowania administracyjnego zakończonego decyzją Wójta Gminy z [...] 2017., nr [...], za wykonanie dokumentacji geodezyjnej z rozgraniczenia działki nr [...] z działką [...] w miejscowości K, w kwocie 8 856 zł brutto i zobowiązał do uiszczenia tych kosztów: 1/ H. D. i T. D., 2/ K. R. i K. R. (dalej: "skarżący"), 3/ Skarb Państwa - Regionalny Zarząd Gospodarki Wodnej – wszystkich w wysokości po 2 952 zł. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że postępowanie rozgraniczeniowe wszczęte 25 marca 2015 r. na wniosek H. D. i T. D., zostało umorzone decyzją z [...] 2017 r., a sprawa została przekazana do rozpatrzenia Sądowi Rejonowemu. Wynagrodzenie geodety J. S., zgodnie z umową wynosiło 8 856 złotych brutto i koszty te zostały rozdzielone między trzech ww. uczestników postępowania. Organ podał, że równy podział kosztów wynikał z faktu, że rozgraniczenie dotyczyło interesu prawnego wszystkich stron i niezależnie od tego ile punktów ewidencyjnych znajdowało się na poszczególnych odcinkach ustalonej granicy. Interes prawny nie mógł podlegać gradacji w sensie formalno-prawnym, gdyż takiemu stopniowaniu mógł podlegać jedynie interes faktyczny, który w rozpoznawanej sprawie nie mógł być brany pod uwagę. Organ podkreślał, że jego działanie było zgodne z zasadą, że właściciele gruntów mają obowiązek współdziałania przy rozgraniczeniu i utrzymaniu stałych znaków granicznych. Na poparcie zajętego stanowiska organ przytoczył fragment uchwały składu 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 grudnia 2006 r., I OPS 5/06. Ponadto organ wyjaśnił, że pierwotnie upoważniony geodeta – T. S., wskazany przez H. D. i T. D., wystawił fakturę na kwotę 2 841zł, którą H. D. i T. D. opłacili. Geodeta złożył rezygnację z prowadzenia dalszych czynności geodezyjnych w sprawie 30 sierpnia 2016 r. Z kolei faktura wystawiona przez geodetę J. S. została pokryta z budżetu Gminy. Tym samym, zgodnie z art. 264 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1257 z późn. zm.) – zwanej dalej "k.p.a"- zostały rozliczone tylko te koszty postępowania, które poniósł organ. Skoro nie poniósł on kosztów związanych z czynnościami geodezyjnymi T. S., to brak było podstaw do obciążenia nimi stron postępowania. Zażalenie na ww. postanowienie wnieśli skarżący oraz pozostali uczestnicy postępowania. Skarżący podkreślili, że postępowanie rozgraniczeniowe nie zostało wszczęte na ich wniosek, a ponadto nie byli informowani o kosztach, stąd też nie wnieśli sprzeciwu do rozgraniczenia. Ponadto żaden z powołanych geodetów nie ustalił granicy. Podali też, że mają niskie emerytury, duże wydatki miesięczne i niewiele pozostaje im na życie, dlatego wnieśli o zwolnienie ich z kosztów geodezyjnych. K. D. i T. D. zarzucili organowi I instancji nierzetelnie i niezgodnie z art. 263 § 2 i art. 264 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1257 z późn. zm.) rozliczenie kosztów postępowania rozgraniczeniowego, z uwagi na niedoliczenie do tych kosztów kwoty 2 841 zł zapłaconej przez nich geodecie T. S. Zarzucili nadto niezgodnie z art. 262 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego obciążenie ich 1/3 częścią kosztów rozgraniczeniowych, pomimo, że nie mieli żadnego interesu prawnego w powołaniu drugiego geodety - w ich ocenie, nowo wytyczona granica była zgodna ze stanem faktycznym i dokumentacją geodezyjną. Zdaniem uczestników koszty wskazane przez organ zostały trzykrotnie zawyżone i zostały wygenerowane "nie z ich winy i nie w ich interesie, oraz nie na ich żądanie". Zarzucili też, że uzasadnienie decyzji jest lakoniczne, a w aktach brak jest kosztorysu. Uczestnicy podkreślili, że postępowanie rozgraniczeniowe ograniczało się do wyznaczenia jednego punktu granicznego, a koszt takiej operacji według ceny rynkowej, miał wynieść około 3 000 zł. Zdaniem uczestników, wynagrodzenia geodety J. S. nie można było zaliczyć do kosztów bezpośrednio związanych z rozstrzygnięciem sprawy, ponieważ geodeta ten nie zakończył sprawy - nie okazał na gruncie granicy prawnej i nie oznaczył jej znakami. Geodeta "ograniczył się do spisania niedokończonego protokołu, który nie został podpisany przez obydwie strony i zasugerował przekazanie sprawy do rozpatrzenia przez Sąd Rejonowy". Regionalny Zarząd Gospodarki Wodnej zarzucił, że nie doszło do rozgraniczenia działek nr [...] i nr [...] oraz, że nie jest właścicielem działki nr [...], stąd nie może być obciążony kosztami. Podał, że działa nr [...] w obr. S stanowi potok bez nazwy i znajduje się w jego trwałym zarządzie. Zgodnie natomiast z art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. - Prawo wodne (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1121) prawa właścicielskie w stosunku do wód publicznych stanowiących własność Skarbu Państwa istotnych dla kształtowania zasobów wodnych oraz ochrony przeciwpowodziowej wykonuje Prezes Krajowego Zarządu Gospodarki Wodnej, stąd – w jego ocenie konieczne było zapewnienie ww. organowi możliwości udziału w tym postępowaniu. Samorządowe Kolegium Odwoławcze uznało, że zażalenia zasługują na uwzględnienie i postanowieniem z 8 lutego 2018 r. uchyliło ww. postanowienie organu I instancji w całości i przekazało sprawę temu organowi do ponownego rozpatrzenia. Zdaniem Kolegium organ I instancji nie wyjaśnił podjętego rozstrzygnięcia w sposób nie budzący wątpliwości. W szczególności organ nie wyjaśnił z jakiego powodu obciążył kosztami postępowania rozgraniczeniowego Regionalny Zarząd Gospodarki Wodnej, skoro właścicielem dz. ew. nr [...] był Skarb Państwa. Organ nie wyjaśnił również czym kierował się dzieląc koszty postępowania na trzy równe części, skoro zakres rozgraniczenia w stosunku do poszczególnych działek był różny, co wynikało niezbicie z postanowienia z [...] 2015 r. o wszczęciu postępowania rozgraniczeniowego. Skoro postępowanie miało za przedmiot rozgraniczenie działki ew. nr [...] i nr [...] oraz w punkcie trójmiedzy działek ew. nr [...], [...] i nr [...] to - zdaniem Kolegium, właściciel działki ew. nr [...] był zainteresowany jedynie punktem trójmiedzy, a nie granicą pomiędzy dz. ew. nr [...] i nr [...] do których nie posiadał tytułu prawnego. W tej sytuacji konieczne było wykazanie z czego wynikały koszty wskazane przez geodetę i w jakim zakresie dotyczyły one właścicieli poszczególnych nieruchomości. Tymczasem z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia w ogóle nie wynikało, aby organ badał interes poszczególnych właścicieli rozgraniczanych nieruchomości. Ponadto, wbrew twierdzeniom organu, udział w kosztach postępowania mógł być uzależniony od ilości punktów znajdujących się na poszczególnych odcinkach ustalanej granicy. Kolegium zaznaczyło, że wysokość kosztów postępowania winna być określona odpowiednio do okoliczności sprawy, a więc żądań stron, ich interesu, czy spowodowania dodatkowych kosztów z winy którejś ze stron postępowania. Organ nie ustosunkował się do żądania uczestników by wpłacona przez nich kwota za usługi wykonane przez geodetę T. S. została potraktowana jako zaliczka na poczet kosztów postępowania rozgraniczeniowego. Odnoście żądania skarżących Kolegium wyjaśniło, że dopiero po ostatecznym ustaleniu kosztów postępowania można wystąpić do organu o zwolnienie z ponoszenia nałożonych na stronę kosztów. Kolegium zwróciło również uwagę na zmianę przepisów ustawy - Prawo wodne i konieczność uwzględnienia przy ponownym rozpatrzeniu sprawy nowych uregulowań dotyczących wykonywania praw właścicielskich w stosunku do terenów pokrytych wodami. W skardze wniesionej na postanowienie Kolegium skarżący, podobnie jak odwołaniu, zarzucili, że nie byli informowani o kosztach postępowania rozgraniczeniowego stąd nie też nie wnosili sprzeciwu. Skarżący zwrócili się do Sądu o zwolnienie z kosztów postępowania rozgraniczeniowego wskazując na swoją trudną sytuację zdrowotną i finansową. W ocenie skarżących to wnioskodawcy postępowania rozgraniczeniowego winni ponieść całe koszty rozgraniczenia. Ponadto sprawę miał rozpoznać sąd powszechny "i czekają ich koszty sądowe". Kolegium wniosło o oddalenie skargi jako bezzasadnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje. Skarga nie mogła zostać uwzględniona na obecnym etapie sporu sądowoadministracyjnego, ponieważ podniesione w niej zarzuty w istocie dotyczyły sprawy, która powinna zostać najpierw rozstrzygnięta przez organ administracyjny. Rozstrzygnięcie ich przez Sąd byłoby więc przedwczesne. Zaskarżone zostało postanowienie Kolegium uchylające postanowienie organu I instancji i przekazujące sprawę do ponownego rozpatrzenia. Uchylenie postanowienia nastąpiło w związku z niedostatkami jego uzasadnienia w zakresie obowiązku poniesienia kosztów przez poszczególnych właścicieli rozgraniczanych działek. Organ II instancji zakwestionował przede wszystkim automatyzm organu I instancji w dzieleniu na równe części pomiędzy właścicieli rozgraniczanych gruntów, kosztów geodety działającego na zlecenie organu w postępowaniu, które na dodatek nie zakończyło się rozgraniczeniem. Orzekający w sprawie Sąd podziela pogląd Kolegium, że organ I instancji nie wyjaśniał przekonująco "(...) czym kierował się dzieląc koszty postępowania na trzy równe części, skoro zakres rozgraniczenia w stosunku do poszczególnych działek był różny (...)". Orzekający Sąd zasadniczo podziela przy tym pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego zawarty w uchwale składu siedmiu sędziów z 11 grudnia 2006 r., I OPS 5/06. o możliwości obciążenia kosztami rozgraniczenia nieruchomości stron będących właścicielami sąsiadujących nieruchomości, a nie tylko strony, która żądała wszczęcia postępowania. Obciążenie kosztami postępowania rozgraniczeniowego wszystkich właścicieli sąsiadujących nieruchomości wynika bowiem z ogólnej, cywilistycznej zasady (art. 152 k.c.), że właściciele gruntów sąsiadujących obowiązani są do współdziałania przy rozgraniczeniu gruntów oraz przy utrzymywaniu stałych znaków granicznych; koszty rozgraniczenia oraz koszty urządzenia i utrzymywania stałych znaków granicznych ponoszą po połowie. Jednakże, co trzeba wyraźnie podkreślić, "możliwość" obciążenia kosztami postępowania rozgraniczeniowego nie oznacza bezwzględnie takiego obowiązku. Jak wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi w wyroku z 1 lutego 2018 r. III SA/Łd 1128/17 " (...) wydając orzeczenie w przedmiocie kosztów postępowania, organ musi zawsze brać pod uwagę, czy zachowanie strony (stron) uzasadnia obciążenie kosztami postępowania tylko jedną z nich czy wszystkie a w tym ostatnim przypadku - w jakim stosunku". Dodatkowo, Sąd zwraca uwagę, że akta sprawy nie umożliwiają kontroli czy wysokość kosztów została prawidłowo ustalona przez organ. Jak wskazywał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi w ww. wyroku "(...) organ administracji nie może bezkrytycznie przyjmować rachunków (faktur) wystawionych przez upoważnionych geodetów za czynności związane z rozgraniczeniem, czy też oświadczeń, co do nakładu i wartości wykonanych prac oraz związanych z nimi poniesionych kosztów (...). Organ administracji jest zobowiązany do ich sprawdzenia, niezależnie od tego jaką umowę zawarł z geodetą, którego upoważnił do wykonania czynności związanych z rozgraniczeniem, czemu winien dać wyraz w uzasadnieniu postanowienia w przedmiocie kosztów postępowania (...)". Przedstawione w skardze argumenty dotyczyły również braku możliwości finansowych skarżących co do obowiązku poniesienia kosztów postępowania rozgraniczeniowego. Ta z kolei okoliczność nie mogła zostać wzięta przez Sąd pod uwagę ponieważ przedmiotem skargi było jedynie postanowienie dotyczące samego obowiązku poniesienia kosztów postępowania. Tryb postępowania organów w przedmiocie kosztów postępowania rozgraniczeniowego polega natomiast na: wydaniu w pierwszej kolejności postanowienia ustalającego wysokość kosztów postępowania, osób zobowiązanych do ich poniesienia oraz terminu i sposobu ich uiszczenia (zgodnie z art. 264§1 k.p.a.), a dopiero potem organ może rozstrzygać na podstawie art. 267 k.p.a. o zwolnieniu od obowiązku ich ponoszenia (por wyrok WSA w Kielcach z 18 stycznia 2017 r., II SA/Ke 905/16). Przepis ten stanowi, że w razie niewątpliwej niemożności poniesienia przez stronę opłat, kosztów i należności związanych z tokiem postępowania organ administracji publicznej może ją zwolnić w całości lub w części od ponoszenia tych opłat, kosztów i należności. Zwolnienie od opłat skarbowych następuje z zachowaniem przepisów o tych opłatach. Skarżący będą mogli więc wykazywać przed organem I instancji, że "niewątpliwie" nie są w stanie ponieść kosztów postępowania, ale w tym zakresie, powinni złożyć (chyba że taki wniosek już został złożony) umotywowany wniosek do Wójta Gminy o zwolnienie ich z kosztów na zasadzie art. 267 k.p.a. przedstawiając w sposób szczegółowy swoją sytuację majątkową. Jak bowiem podkreślał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w wyroku z 1 lipca 2016 r. , III SA/Kr 175/16 użyte przez ustawodawcę w art. 267 k.p.a. sformułowanie "niewątpliwa" należy rozumieć jako graniczące z pewnością. Ciężar dowiedzenia tych okoliczności spoczywa przy tym na wnioskodawcach. Mając powyższe na uwadze Sąd skargę oddalił na zasadzie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302). Przepis ten stanowi, że w razie nieuwzględnienia skargi sąd skargę oddala. Sąd przyznał pełnomocniczce skarżących ustanowionej z urzędu 240 zł powiększone o należną stawę podatku VAT zgodnie z § 21 ust.1 pkt 1 lit. c Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. poz. 1714).