III SA/Kr 350/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Janusz Bociąga (spr.) Sędziowie WSA Bożenna Blitek WSA Hanna Knysiak-Sudyka Protokolant specjalista Bernadetta Szczypka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 czerwca 2019 r. przy udziale Prokuratora Prokuratury Rejonowej Kraków-Prądnik Biały w Krakowie Michała Przybycień sprawy ze skargi M. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 24 stycznia 2019 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego specjalnego na zakup środków czystości skargę oddala Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 24 stycznia 2019 r. znak [...] po rozpatrzeniu odwołania M. P. od decyzji Prezydenta Miasta z [...] 2018 r., nr [...] o przyznaniu zasiłku celowego specjalnego w kwocie 40 zł na dofinansowanie do zakupu środków czystości Kolegium działając na podstawie art. 2 ust.1, art. 3, art. 41 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej oraz art. 138 § 1 pkt. 1 kpa utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. Decyzją objętą odwołaniem organ l instancji orzekł w sposób wyżej opisany. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że Strona prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, znajduje się w trudnej sytuacji życiowej i nie jest w stanie samodzielnie zaspokoić niezbędnych potrzeb życiowych. Dochód Strony przekracza ustawowe kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej wynoszące 701 zł. Pomimo przekroczenia kryterium dochodowego organ l instancji uznał za zasadne przyznanie M. P. zasiłku celowego specjalnego ze względu na szczególnie uzasadnioną sytuację. Wysokość świadczenia ustalono w oparciu o przedstawione przez Stronę potrzeby przy uwzględnieniu ograniczonych środków finansowych będących w dyspozycji MOPS. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 41 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej postanowiono jak w sentencji decyzji. Na podstawie art. 108 K.p.a. decyzji nadano rygor natychmiastowej wykonalności ze względu na wyjątkowo ważny interes strony spowodowany jej trudną sytuację. Na powyższą decyzję w ustawowym terminie złożyła odwołanie M. P. wskazując, iż jest dla niej niezrozumiałe stanowisko organu l instancji, iż prowadzi Ona jednoosobowe gospodarstwo domowe. Strona wskazała, że wspólnie zamieszkuje z matką i siostrą, dokłada się także do opłat mieszkaniowych w wysokości 40 zł. W związku z tym wnosiła o wyjaśnienie tej sprawy. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu odwołania i zbadaniu akt sprawy stwierdza, iż zaskarżona decyzja jest zgodna z obowiązującymi przepisami prawa, w związku z czym należało ją utrzymać w mocy. Zdaniem Kolegium, organ l instancji dokładnie przeanalizował okoliczności sprawy oraz charakter zgłoszonej potrzeby i w granicach uznania administracyjnego jakie pozostawia mu art. 41 ustawy o pomocy społecznej (dalej u.p.s.) przyznał M. P. zasiłek celowy specjalny na dofinansowanie do zakupu środków czystości w wysokości 40,00 zł (termin realizacji do dnia 14.01.2019 r.). Z treści odwołania wynika, że Strona nie kwestionuje wysokości przyznanego świadczenia, a jedynie ma wątpliwości dotyczące stanowiska organu l instancji, że prowadzi Ona jednoosobowe gospodarstwo domowe. W myśl przepisu art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s. "w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu". Z kolei art. 41 ustawy o pomocy społecznej stanowi, że "w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany: specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi; zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową". Ustawowe kryterium dochodowe uprawniające do otrzymania nieodpłatnej pomocy na mocy art. 39 ww. ustawy wynosi 701 zł dla osoby samotnie gospodarującej. Z akt sprawy jednoznacznie wynika, że M. P. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. W trakcie wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 14 grudnia 2018 r. ustalono, że M. P. zajmuje jeden pokój z dostępem do kuchni i łazienki w mieszkaniu, które jest własnością matki. Tytułem opłat Strona przekazała kwotę 40 zł. M. P. wskazała także, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Informacje w tym zakresie potwierdziła własnoręcznym podpisem (k. 191). Co prawda, podczas wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 8 sierpnia 2018 r. M. P. wskazała, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z matką i siostrą (k. 154), jednak z ustaleń MOPS wynika, iż zarówno matka pani D. P. jak i siostra G. P. prowadzą odrębne gospodarstwo domowe. Potwierdzają to oświadczenia Ww. z dnia 29.08.2018 r. oraz 5.09.2018 r. (k. 167 i 172) Poza tym w dniu 19 września 2019 r. na wniosek GUP sporządzana została karta informacyjna i pani M. P. podała, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe (k. 186). Według ustaleń MOPS w tym wizyt w mieszkaniu, M. P. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i partycypuje w kosztach utrzymania mieszkania należącego do matki D. P. Należy również zauważyć, że siostra M. P., korzysta ze świadczeń z pomocy społecznej w tym z zasiłku stałego. Ostatni wywiad środowiskowy przeprowadzony w dniu 4 grudnia 2018 r. z G. P. podaje, że pozostaje w odrębnym gospodarstwie domowym z siostrą M. P. W związku z powyższym, Kolegium podziela stanowisko organu l instancji, że w świetle materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy M. P. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Dochód M. P. w listopadzie 2018 r., czyli w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku o przyznanie świadczeń z pomocy społecznej wynosił 824 zł (obejmował dochód własny w wysokości 450 zł oraz zasiłek okresowy w wysokości 374,00 zł) i był wyższy od kryterium dochodowego dla osoby samotnie gospodarującej wynoszącego 701 zł. W związku z tym Strona może się ubiegać o przyznanie jedynie zasiłku celowego specjalnego. Kolegium zwróciło uwagę na fakt, iż decyzja dotycząca przyznania specjalnego zasiłku celowego jest z mocy prawa decyzją podejmowaną w granicach tzw. Uznania administracyjnego, po dokonaniu właściwego ustalenia stanu faktycznego i jego oceny oraz na skutek uznania przez organ wystąpienia " szczególnego przypadku". Zdaniem Kolegium organ l instancji trafnie wskazał, że sytuacja życiowa M. P. spełnia przesłankę "szczególnego przypadku", który uzasadnia przyznanie Stronie wnioskowanego świadczenia na zakup środków czystości. Kolegium wyjaśnia, że pomoc społeczna ma charakter doraźny i z założenia nie służy pełnemu zaspokajaniu potrzeb podopiecznych, ani tym bardziej rozwiązywania indywidualnych problemów. Wykładnia przepisów art. 39 ust. 1 i 2, a także art. 41 u.p.s. nie może prowadzić do wniosku o dopuszczalności uczynienia z pomocy społecznej stałego źródła utrzymania. Interpretacja taka byłaby sprzeczna z intencją ustawodawcy, a zwłaszcza z ustanowioną w art. 2 ust. 1 u.p.s. zasadą pomocniczości (subsydiarności). Przepis ten brzmi: "Pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości". Zasada subsydiarności wyraża spoczywającą na jednostce powinność pełnego wykorzystania własnych zasobów, możliwości oraz uprawnień w celu pokonania trudnej sytuacji życiowej. Kolegium wyjaśnia także, że decyzja dotycząca przyznania lub odmowy przyznania zasiłku celowego specjalnego, jak również określenia jego wysokości jest z mocy prawa decyzją podejmowaną w granicach tzw. uznania administracyjnego, po dokonaniu właściwego ustalenia stanu faktycznego i jego oceny. Uznanie administracyjne cechuje się między innymi tym, że organ nie jest związany ścisłymi kryteriami prawnymi, a więc ma pewną swobodę w ocenie zasadności zgłoszonych żądań. Uznanie obejmuje również prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb z uwzględnieniem zakresu żądań innych osób ubiegających się o pomoc społeczną. W przypadku zasiłków celowych specjalnych organ działając w ramach przyznanej mu władzy dyskrecjonalnej zobowiązany jest uwzględniać, że istotą tej formy wsparcia finansowego jest umożliwienie potrzebującym podmiotom życia w warunkach odpowiadających godności człowieka poprzez zaspokojenie konkretnej potrzeby bytowej, a sytuacja wnioskującego oceniana być powinna każdorazowo jako indywidualny "przypadek, przy czym rozstrzygnięcie organu nie może charakteryzować się dowolnością, lecz wynikać z wszechstronnie zebranego i szczegółowo przeanalizowanego materiału dowodowego. Z drugiej strony obowiązkiem organu jest rozważenie interesu publicznego przejawiającego się tu jako obowiązek właściwego rozdzielenia posiadanych środków, tak by zrealizować wsparcie dla wszystkich potrzebujących. Niezależnie od powyższego wskazać należy, że organ l instancji mając na względzie trudną sytuację M. P. od wielu lat udziela jej systematycznego wsparcia finansowego. Strona objęty jest wszechstronną pomocą MOPS zarówno w formie zasiłków celowych, celowych specjalnych jak i zasiłku okresowego. Strona wcześniej pobierała też zasiłek stały. Nie ulega zatem wątpliwości, że organ l instancji nie pozostawił Strony bez pomocy, lecz aktywnie reaguje na potrzeby M. P. i udziela jej pomocy w niezbędnym zakresie, zaspokającej jej niezbędne potrzeby bytowe, ale przy wykorzystaniu posiadanych środków. Mając powyższe na uwadze nie można zarzucić organowi l instancji naruszenia art. 2 ust. l i art. 3 u.p.s. W tym stanie sprawy stwierdzić należy, że przyznanie zasiłku celowego specjalnego na dofinansowanie do zakupu środków czystości w wysokości 40 zł w miesiącu styczniu 2019 r., nie przekracza granic uznania administracyjnego i nie nosi cech dowolności. Stanowi wynik rozważenia z jednej strony sytuacji Odwołującej się, rozmiaru jej potrzeb oraz zakresu systematycznie świadczonej na jej rzecz pomocy społecznej. Nie pomija więc słusznego interesu Strony. Z drugiej strony oparta jest na rozważeniu interesu społecznego i uwzględnia konieczność zaspokojenia potrzeb innych uprawnionych do korzystania z pomocy społecznej. W związku z tym Kolegium działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. M. P. na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wskazując, że nie zgadza się z jej treścią. Skarżąca zakwestionowała zakwalifikowanie Jej jako osoby prowadzącej jednoosobowe gospodarstwo domowe, oraz ocenę prawdziwości zeznań członków rodziny tj. matki D. P. oraz siostry G. P., złożonych w sprawie, a także prawdziwość zeznań innych członków (lub byłych członków) jej najbliższej rodziny. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało w całości swoje stanowisko wyrażone w uzasadnieniu decyzji i wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Wojewódzki Sąd Administracyjny, sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. W ocenie Sądu skarga jest nieuzasadniona. Ustawa ta, co do zasady, skierowana jest do osób uzyskujących dochody niższe niż przyjęte przez ustawodawcę kryteria dochodowe, którym w przypadku osoby samotnie gospodarującej jest kwota 701 zł miesięcznie (a kwotę niższą w przypadku osoby w rodzinie tworzącej wspólne gospodarstwo domowe). Zgodnie bowiem z treścią art. 8 ust. 1 pkt 1 omawianej ustawy o pomocy społecznej, prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, art. 41, art. 53a i art. 91, przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 701 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej". Z powyższego wynika, że nie wymieniony w przepisie art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy art. 39 ustawy o pomocy społecznej, który precyzuje prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej w postaci zasiłku celowego, uzależnia przyznanie tego zasiłku od powyższego kryterium dochodowego, przy czym wymieniony wyżej art. 39 w ust. 1-2 stanowi: "Art. 39. 1. W celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. 2. Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu." Z powyższego wynika wprost, że zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu środków czystości, o ile dochód osoby samotnie gospodarującej nie przekracza ustalonego - zgodnie z przepisami wykonawczymi - kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, czyli w przypadku skarżącej kwoty 701 zł. Jest niewątpliwym, że dochód skarżącej - w kwocie 824 zł miesięcznie - przekracza ustalone kryterium dochodowe, a więc zasiłek celowy, o którym mowa w art. 39 ust. 1-2 ustawy o pomocy społecznej skarżącej nie przysługuje. Sąd stwierdza, że mają rację organy administracyjne obu instancji wskazując na przyjęcie w tej sprawie "kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej", albowiem takie oświadczenie złożyła sama skarżąca 19 września 2019 r. podała, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Zmiana stanowiska skarżącej w toku dalszego postępowania w sprawie może oznaczać, że skarżąca złożyła nieprawdziwe oświadczenie lub że sytuacja w tej kwestii zmieniła się później, co jedynie mogłoby skutkować możliwością złożenia nowego wniosku z ujawnieniem dochodów wszystkich osób wspólnie gospodarujących. W sytuacji więc przekroczenia przez skarżącą "kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej", zdaniem Sądu, organ słusznie rozważył możliwość przyznania skarżącej wsparcia ze środków pomocy społecznej na zasadzie art. 41 omawianej ustawy, który stanowi: "Art. 41. W szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany: 1) specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi; 2) zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową." Sąd zwraca uwagę na to, że zaskarżona decyzja jest decyzją przyznającą skarżącej pomoc materialną w postaci specjalnego zasiłku celowego, o którym mowa w art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, w kwocie 40 zł i jest przyznana na pokrycie środków czystości, o co skarżąca wnioskowała. Oznacza to z kolei, że organy dostrzegły, iż sytuacja skarżącej stanowi szczególnie uzasadniony przypadek, o którym mowa w tym przepisie. Sąd podkreśla, że "szczególnie uzasadniony przypadek", jako pojęcie nieostre należy do tzw. "uznania" organu, które w tym przypadku organ prawidłowo przedstawił wskazując na sytuacje życiową wnioskującej. Sąd mając na względzie wyłącznie charakter zarzutów skarżącej, którym skarżąca niesłusznie przypisuje skutki prawne, zauważa, że skarżąca - wbrew tym zarzutom -ani nie sprecyzowała kwoty, o jaką wnioskowała, ani nie wskazała o zakup jakich środków czystości chodzi. Sąd wskazuje na powyższe tylko z uwagi na treść pism skarżącej, albowiem w świetle przepisów ustawy o pomocy społecznej okoliczności te nie mają większego znaczenia dla rozstrzygnięć organów pomocy społecznej. Odnośnie zarzutu skargi niewłaściwej oceny dowodów z zeznań świadków to przede wszystkim skarżąca nie wyjaśniła, na czym polega ta błędna ocena. Zarzut jest gołosłowny. Natomiast organy wskazały, że przeprowadziły stosowne postępowanie dowodowe i dokonały stosownej oceny tych dowodów. Ocena ta jest zgodna z doświadczeniem życiowym i zasadami logiki, oraz faktem, że sama skarżąca złożyła w dniu 19 września 2019 r. oświadczenie, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Mając powyższe na względzie, Sąd stwierdza, iż skarga nie zawiera żadnego zarzutu mogącego być uwzględnionym. Jednocześnie Sąd nie dostrzegł uchybień w przeprowadzonym postępowaniu, które miałyby lub mogłyby mieć wpływ na wydane rozstrzygnięcie, a zatem, na podstawie powołanych wyżej przepisów i art. 151 p.p.s.a. skarga uległa oddaleniu.