III SA/Kr 355/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Zawadzka Sędziowie WSA Janusz Bociąga (spr.) WSA Hanna Knysiak-Sudyka Protokolant specjalista Bernadetta Szczypka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 listopada 2019 r. sprawy ze skargi M. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 14 stycznia 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy rejestracji pojazdu skargę oddala Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpoznaniu odwołania M. G. od decyzji Prezydenta Miasta z dnia [...] 2018 r., orzekającej o odmowie rejestracji pojazdu marki Toyota o nr rejestracyjnym [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 2 i art. 17 pkt 1 K.p.a., a także na podstawie art. 72 ust. 1 w zw. z art. 73 ust. 1 ustawy Prawo o ruchu drogowym (dalej: PRD): utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W sprawie organ odwoławczy ustalił następujący stan faktyczny i prawny. Prezydenta Miasta decyzją z dnia [...] 2018 r., odmówił rejestracji pojazdu marki Toyota o nr rej. [...]. W uzasadnieniu decyzji wskazał, że postępowanie zostało wszczęte na wniosek M. G., która wniosła o rejestrację na swoją rzecz pojazdu marki Toyota o numerze rej. [...]. Przedłożyła organowi dokumenty: umowę przeniesienia własności rzeczy ruchomej wystawione przez [...] Bank SA na rzecz L. G., zawiadomienie [...] Banku SA o spłacie przez L. G. kredytu, zaświadczenie o przeprowadzonym badaniu technicznym pojazdu, a także postanowienie Sądu Rejonowego z dnia 3 stycznia 2013 r., sygn. akt [...], stwierdzające, że spadek po L. G. nabyli: M. G., B. G., L. G., K. G. oraz postanowienie Sądu Okręgowego z dnia 26 marca 2014 r., sygn. akt [...], oddalające apelację K. G., L. G., B. G. i K. G. Samochód marki Toyota o numerze rejestracyjnym [...] (poprzedni numer rejestracyjny [...]) jest aktualnie zarejestrowany na L. G. i [...] Banku SA. Dołączony do wniosku dokument, tj. umowa przeniesienia własności rzeczy ruchomej wskazuje zaś, że z dowodu rejestracyjnego pojazdu winien być wykreślony [...] Bank SA w związku ze spłatą kredytu, a zmarły L. G. powinien widnieć w dowodzie rejestracyjnym jako jedyny właściciel. L. G. zmarł dnia 22 czerwca 2008 r., a spadek po nim nabyli: M. G., B. G., L. G. i K. G. W związku z powyższym nastąpiła konieczność uzyskania zgodnego oświadczenia wszystkich  spadkobierców co do nowej rejestracji pojazdu. Spadkobiercy B. G., L. G. oraz K. G. przedłożyli w sprawie pismo, w którym nie wyrazili zgody na przerejestrowanie pojazdu. Tym samym organ I instancji uznał, iż nie ma podstaw do rejestracji pojazdu na rzecz M. G., gdyż samochód jest przedmiotem współwłasności kilku osób, a decyzja o rejestracji nie może być wydana na wniosek jednego ze współwłaścicieli przy jednoczesnym sprzeciwie pozostałych. Odwołanie od decyzji, złożyła M. G., zaskarżając decyzję w całości i wnosząc o jej uchylenie. Przywołała treść art. 198 i 199 Kodeksu cywilnego, a także podała, że aktualnie przedmiotowy pojazd jest współwłasnością spadkobierców, ale znajduje się w jej posiadaniu. Chociaż dział spadku nie został jeszcze przeprowadzony, to w ocenie Odwołującej nie przeszkadza to w przerejestrowaniu samochodu. Ponadto zdaniem Odwołującej zgodnie z treścią testamentu zmarłego L. G., do schedy spadkowej jej należnej należy przedmiotowy samochód, albowiem zmarły zapisał żonie "całą szwalnię wraz z wyposażeniem", a zatem zapis ten obejmuje zarówno nieruchomość, jak i rzeczy ruchome (w tym w/w samochód). M. G. zaznaczyła, iż jej zdaniem organ I instancji powinien dokonać rejestracji samochodu na jej rzecz, ujawniając w dowodzie rejestracyjnym wszystkich współwłaścicieli pojazdu. Samorządowe Kolegium Odwoławcze rozpoznając odwołanie stwierdziło, że kwestionowana decyzja jest zgodna z obowiązującym w dacie jej wydania porządkiem prawnym. Wskazało, że M. G. wniosła o rejestrację tego pojazdu na swoją rzecz, a z akt sprawy wynika, że na podstawie prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego z dnia 3 stycznia 2013 r., sygn. akt [...] w przedmiocie stwierdzenia nabycia spadku po zmarłym L. G. (na którego poprzednio pojazd był zarejestrowany), spadek po L. G. nabyli: M. G. (w 24,64%), Pani B. G. (w 18,68%), L. G. (w 50,23%) i K. G. (w 6,45%). Współwłaściciele pojazdu ( B. G., L. G. i K. G.) w piśmie z dnia 3 września 2018 r. oświadczyli, że nie wyrażają zgody na zarejestrowanie przedmiotowego pojazdu. Obecnie toczy się postępowanie w sprawie podziału majątku spadkowego po L. G. M. G. stwierdziła, że samochód Toyota Yaris w testamencie zmarłego L. G. został przeznaczony dla niej, jako część "szwalni wraz z wyposażeniem". Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało że stosownie do art. 72 ust. 1 pkt 1 Prawa o ruchu drogowym do dokumentów stanowiących podstawę rejestracji pojazdu należy m.in. dowód własności pojazdu lub dokument potwierdzający powierzenie pojazdu, o którym mowa w art. 73 ust. 5. Z kolei zgodnie z art. 73 ust. 1 Prawa o ruchu drogowym rejestracji pojazdu dokonuje, na wniosek właściciela, starosta właściwy ze względu na miejsce jego zamieszkania (siedzibę), wydając dowód rejestracyjny i zalegalizowane tablice (tablicę) rejestracyjne oraz nalepkę kontrolną, jeżeli jest wymagana, z zastrzeżeniem ust. 2-5. Przepisy ustawy zostały sprecyzowane w przepisach rozporządzenia Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia 11 grudnia 2017 r. w sprawie rejestracji i oznaczania pojazdów oraz wymagań dla tablic rejestracyjnych (Dz.U. z 2017 r. poz. 2355; dalej: ROZP. MI). Zgodnie z § 2 ust. 1 ROZP. MI w celu rejestracji pojazdu właściciel pojazdu składa do organu rejestrującego wniosek o rejestrację pojazdu na formularzu, do którego dołącza m.in. dowód własności pojazdu, którym - w myśl § 6 ust. 1 ROZP. MI - jest w szczególności jeden z następujących dokumentów: umowa sprzedaży; umowa zamiany; umowa darowizny; umowa o dożywocie; faktura potwierdzająca nabycie pojazdu; prawomocne orzeczenie sądu rozstrzygające o prawie własności. Kolegium stwierdziło, że organ I instancji prawidłowo ustalił, że odwołująca, jako niewyłączny właściciel pojazdu, powinna uzyskać zgodę pozostałych współwłaścicieli na rejestrację pojazdu. Zatem w stanie faktycznym sprawy skoro samochód jest przedmiotem współwłasności kilku osób, to co do zasady nie sposób przyjąć, że decyzja w sprawie rejestracji może być wydana na wniosek jednego ze współwłaścicieli przy jednoczesnym sprzeciwie wszystkich pozostałych. Rejestracja następuje "na wniosek właściciela", to w przypadku współwłasności pojazdu jego współwłaścicieli należy globalnie traktować jako "uprawnionego do złożenia wniosku właściciela", na treść wniosku wpływają oświadczenia woli wszystkich współwłaścicieli, a brak zgody któregokolwiek ze współwłaścicieli na rejestrację pojazdu należy traktować jako brak formalny wniosku o rejestrację związany z niedostatecznie uzewnętrznioną wolą wnioskodawcy (czyli traktowanego globalnie właściciela). Stąd oczekiwanie i wola zawarte we wniosku o rejestrację pojazdu winny być dekodowane w świetle całokształtu oczekiwań wszystkich współwłaścicieli co do pojazdu względem organu rejestracyjnego. Z kolei z drugiej strony wymaga podkreślenia, że niewątpliwie rejestracja samochodu należy do czynności przekraczających zakres zwykłego zarządu, a w myśl art. 199 Kodeksu cywilnego do rozporządzania rzeczą wspólną oraz do innych czynności, które przekraczają zakres zwykłego zarządu, potrzebna jest zgoda wszystkich współwłaścicieli. W braku takiej zgody współwłaściciele, których udziały wynoszą co najmniej połowę, mogą żądać rozstrzygnięcia przez sąd, który orzeknie mając na względzie cel zamierzonej czynności oraz interesy wszystkich współwłaścicieli. Tym samym dokonywanie czynności przekraczającej zakres zwykłego zarządu, w tym rozporządzenie rzeczą wspólną przez współwłaściciela bez wymaganej ustawą zgody pozostałych współwłaścicieli, jest w istocie rozporządzeniem przez nieuprawnionego (niewystarczająco uprawnionego). W orzecznictwie sądów powszechnych podkreśla się, że celem przepisu art. 199 Kodeksu cywilnego jest ochrona usprawiedliwionych interesów współwłaścicieli przed ich ewentualnym pokrzywdzeniem na skutek planowanej czynności w sytuacji konfliktu dotyczącego zarządzania rzeczą wspólną, zaś interesy współwłaścicieli należy oceniać globalnie, czyli mając na względzie ich całokształt. W przypadku przyjęcia przeciwnego stanowiska, mogłoby dojść do sytuacji uwzględnienia wniosku całkowicie sprzecznego z pozostałymi interesami współwłaścicieli, co w skrajnych przypadkach mogłoby doprowadzić do absurdalnych - negatywnych - skutków dotyczących całokształtu sytuacji prawnej i faktycznej współwłaścicieli (por. postanowienie Sądu Okręgowego w Gdańsku z dnia 31 października 2012 r., XVI Ca 908/12, LEX nr 1714990; podobnie ten sam sąd w postanowieniu z dnia 29 kwietnia 2011 r., III Ca 1677/10, LEX nr 1713748 wskazał, że przepis art. 199 Kodeksu cywilnego, określając zasady wykonywania zarządu rzeczą wspólną przy czynnościach przekraczających zwykły zarząd, wprowadza wymóg powszechnej akceptacji. Oznacza to, że określona zamiarem stron czynność winna być dokonana przez wszystkich współwłaścicieli. Dopiero bowiem takie oświadczenie (ich wszystkich) traktowane jest jako oświadczenie woli strony, którą reprezentują współwłaściciele. Innymi słowy dla dokonania czynności przekraczającej ramy zwykłego zarządu niezbędna jest zgoda wszystkich współwłaścicieli. Zgoda ta przy tym winna mieć charakter pierwotny. Oznacza, to, iż nie wystarcza późniejsze (następcze) potwierdzenie niezależnie od formy tej akceptacji. Zdaniem Kolegium odwołująca nie przedstawiła bezspornego dowodu wyłącznej własności samochodu, bowiem nie przedłożyła dokumentu, o jakim mowa w cytowanym wyżej rozporządzeniu, z którego treści wynikałoby, iż jest jedyną właścicielką tego pojazdu marki Toyota. Ustalenia natomiast w tym zakresie nie należą do organu administracji. Ustalenia istnienia czy nieistnienia określonego prawa lub stosunku prawnego należą do wyłącznej właściwości sądów powszechnych, organy administracji dokonują zaś rejestracji na podstawie dokumentów potwierdzających niesporne stany w sferze stosunków własnościowych. Na powyższą decyzję skargę do WSA w Krakowie wniosła M. G. zarzucając naruszenie: 1/ art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 K.p.a. poprzez nierozpatrzenie w sposób należyty zebranego materiału dowodowego oraz dokonanie dowolnej, a nie swobodnej oceny dowodów co skutkowało błędnym ustaleniem faktycznym, że skarżąca jako niewyłączny właściciel pojazdu powinna uzyskać zgodę pozostałych właścicieli na rejestracje pojazdu podczas, gdy uzyskanie takiej zgody nie stanowi przesłanki do rejestracji pojazdu; 2/ art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 2 K.p.a. poprzez utrzymanie w mocy decyzji Prezydenta Miasta, podczas gdy wobec błędnego rozstrzygnięcia organu I instancji organ winien tę decyzję uchylić; 3/ art. 72 ust. 1 w związku z art. 73 ust. 1 Prawa o ruchu drogowym poprzez ich niezastosowanie wskutek wadliwego przyjęcia, że rejestracja pojazdu stanowiącego współwłasność wymaga zgody wszystkich współwłaścicieli pomimo, że w postępowaniu o rejestracji pojazdu nie dokonuje się oceny uprawnienia do zarządzania rzeczą wspólną. W uzasadnieniu skarżąca rozwinęła powyższe zarzuty wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując przy tym argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; zwanej dalej: "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, iż zadaniem wojewódzkiego sądu administracyjnego jest zbadanie legalności zaskarżonego aktu pod względem jego zgodności z prawem, to znaczy ustalenie czy orzekający w sprawie organ prawidłowo zinterpretował i zastosował przepisy prawa w odniesieniu do właściwie ustalonego stanu faktycznego. Jednocześnie, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Kontrolując sprawę w ramach wskazanych wyżej kompetencji, Sąd uznał, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawą rejestracji pojazdu była ustawa z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2018r., poz. 1990), która w art. 72 ust. 1 w związku art. 73 ust. 1 stanowi, że dokumentem stwierdzającym dopuszczenie do ruchu pojazdu samochodowego (...) jest dowód rejestracyjny a rejestracji dokonuje się na podstawie dowodu własności pojazdu lub dokumentu potwierdzającego powierzenie pojazdu, o którym mowa w art. 73 ust. 5. Na mocy delegacji ustawowej zostało wydane rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 22 lipca 2002 r. w sprawie rejestracji i oznaczania pojazdów (tekst jednolity: Dz. U. z 2007 r., Nr 186, poz. 1322 z późn. zm.). Przepisy rozporządzenia określają: warunki i tryb rejestracji pojazdów, o których mowa w art. 71 ust. 1 ustawy. W celu rejestracji pojazdu właściciel pojazdu składa w organie rejestrującym wniosek o rejestrację pojazdu, zwany dalej "wnioskiem o rejestrację", do którego dołącza: dowód własności pojazdu, kartę pojazdu, jeżeli była wydana, dowód rejestracyjny, jeżeli pojazd był zarejestrowany, oraz tablice (tablicę) rejestracyjne, jeżeli pojazd był zarejestrowany;" (§ 2). Stosownie do § 4 rozporządzenia dowodem własności pojazdu lub jego pojedynczych zespołów jest w szczególności jeden z następujących dokumentów: umowa sprzedaży; umowa zamiany; umowa darowizny, umowa o dożywocie, faktura VAT potwierdzająca nabycie pojazdu, prawomocne orzeczenie sądu rozstrzygające o prawie własności. Dowód rejestracyjny nie stanowi zatem dowodu własności pojazdu, ale jedynie stanowi dokument stwierdzający dopuszczenie do ruchu danego pojazdu. Dowodem własności pojazdu niezbędnym dla organu do rejestracji pojazdu jest natomiast jeden z wymienionych powyżej dokumentów. Organ bowiem nie może opierać się na oświadczeniach czy domniemaniach prawnych czy faktycznych. W rozpoznawanej sprawie, skarżąca nie przedstawiła bezspornego dowodu własności pojazdu, bowiem nie przedłożyła dokumentu, o jakim mowa w cytowanym wyżej rozporządzeniu. Ustalenia natomiast w tym zakresie nie należą do organu administracji. Ustalenia istnienia czy nieistnienia określonego prawa lub stosunku prawnego należą do wyłącznej właściwości sądów powszechnych. Organy administracji dokonują zaś rejestracji na podstawie dokumentów potwierdzających niesporne stany w sferze stosunków własnościowych. Nie mogą, zatem ich kreować ani korygować (por. stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28.11.2001 r., sygn. akt II SA 2611/00 (opubl. LEX nr 84478). Wydanie dowodu rejestracyjnego właścicielowi pojazdu samochodowego następuje po dokonaniu, na wniosek właściciela, przez uprawniony organ rejestracji danego pojazdu na podstawie wymaganych, określonych w ustawie dokumentów (art. 71 ust. 1 w związku z art. 72 ust. 1 i art. 73 ust. 1 powołanej ustawy). W rozpoznawanej sprawie nie ma bezspornie ustalonego prawa do spornego pojazdu. Jak wskazano wyżej organy rejestrujące pojazdy nie są natomiast właściwe do ustalania prawa własności. Ustalenie w tym przedmiocie należy wyłącznie do sądów powszechnych i jedynie prawomocne orzeczenie sądu mogłoby stanowić podstawę do zarejestrowania przedmiotowego pojazdu, zgodnie ze wskazanym wyżej § 4 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 22 lipca 2002 r. Mając na względzie ustalony w sprawie stan faktyczny, powołane przepisy ustaw – Prawo o ruchu drogowym i Kodeks postępowania administracyjnego, a także powyższe rozważania, organ prawidłowo ustalił, że skarżąca nie przedstawiła wymaganego dowodu współwłasności pojazdu, a ponadto z pominięciem wydania decyzji zmiana treści dowodu rejestracyjnego byłaby niedopuszczalna. Za właściciela pojazdu - w rozumieniu art. 73 ust. 1 wyżej cytowanej ustawy - należy uważać każdego, komu służy prawo własności do pojazdu w ujęciu cywilistycznym (art. 140 Kodeksu cywilnego). Zgodnie z art. 195 Kodeksu cywilnego własność tej samej rzeczy może przysługiwać niepodzielnie kilku osobom (współwłasność). Współwłasność jest albo współwłasnością w częściach ułamkowych, albo współwłasnością łączną (art. 196 § 1 Kodeksu cywilnego), przy czym współwłasność łączną regulują przepisy dotyczące stosunków, z których ona wynika (§ 2). Zgodnie z obowiązującymi przepisami osoba lub osoby (współwłaściciele) składają wniosek. Na ich rzecz dokonuje się rejestracji pojazdu i na nich spoczywa obowiązek udokumentowania przysługującego bezspornie prawa własności pojazdu - i to już w chwili złożenia wniosku. Stąd też, w ocenie Sądu, jeżeli osoba składająca wniosek o rejestrację pojazdu nie jest jedynym, wyłącznym właścicielem pojazdu, którego dotyczy wniosek, to wszyscy współwłaściciele tego pojazdu powinni wykazać przed organem swoje prawo własności do pojazdu i wystąpić ze stosownym wnioskiem. Zarejestrowany może być wyłącznie pojazd, który stanowi przedmiot uregulowanego prawa własności (współwłasności), bowiem istotą postępowania w sprawie rejestracji pojazdu nie może być ingerowanie w prawa właścicielskie pojazdu, gdyż ta sfera leży w wyłącznej kompetencji sądów powszechnych. Rola organu administracji publicznej zostaje ograniczona do dokonania wszechstronnej oceny, w oparciu o art. 7 i 77 Kodeksu postępowania administracyjnego, czy w świetle przedstawionych dowodów, osoba, która wniosła o dokonanie rejestracji jest właścicielem pojazdu i czy przedstawione dowody są wystarczające do pozytywnego rozpatrzenia sprawy. Zależnie od poczynionych ustaleń organ wydaje decyzję o zarejestrowaniu pojazdu albo też o odmowie jego zarejestrowania. W omawianej sprawie przywołane przepisy ustawy i rozporządzenia wykonawczego odnoszą się do rejestracji pojazdu i właściciela pojazdu, to odpowiednio w sytuacji, w której występują współwłaściciele wniosek o rejestrację powinien być złożony przez wszystkich współwłaścicieli. Wniosek o rejestrację tego pojazdu wymaga złożenia wniosku przez współwłaścicieli, względnie wykazania się przez skarżącą pełnomocnictwem dla współwłaścicieli do działania przed organem rejestracyjnym. Złożenie wniosku tylko przez jednego współwłaściciela pojazdu nie może być uznane za równoznaczne ze złożeniem wniosku przez właściciela w rozumieniu art. 73 ust. 1 powołanej ustawy. Stąd stanowisko skarżącej o możliwości wydania innej decyzji tylko na skarżącą nie zasługiwało na uwzględnienie i słusznie nie było brane pod uwagę przez organ. Organy nie mają kompetencji do władczego wkraczania w sferę wzajemnych relacji pomiędzy współwłaścicielami pojazdu, których płaszczyzną jest prawo cywilne. Wydając zaskarżone rozstrzygnięcie organ administracji nie naruszył prawa skoro zgromadzone w sprawie dowody i materiały wskazywały jednoznacznie, iż wnioskodawczyni nie u uzyskała przymiotu wyłącznego właściciela tego pojazdu lub bezspornego prawa jako współwłaściciel w rozumieniu art. 73 ust. 1 ustawy Prawo o ruchu drogowym w zw. z § 4 rozporządzenia, a pozostali współwłaściciel nie złożyli stosownego wniosku ani nie udzielili skarżącej pełnomocnictwa do działania w ich imieniu w sprawie o rejestrację pojazdu objętego współwłasnością, a wręcz odwrotnie takiemu wnioskowi skarżącej się sprzeciwili. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd skargę oddalił.