III SA/Kr 357/11

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 21 kwietnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. Ś. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. Ś. na postanowienie Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 3 stycznia 2011 r. Nr: [...] w przedmiocie odmowy zawieszenia postępowania p o s t a n a w i a oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek A. Ś. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na postanowienie Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 3 stycznia 2011 r. w przedmiocie odmowy zawieszenia postępowania. Z oświadczenia zawartego w urzędowym formularzu "PPF" wynika, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną A. G. – Ś. oraz trojgiem dzieci: E. Ś. ur. [...] 1987 r., M. Ś. ur. [...] 1988 r. i A. Ś. ur. [...] 1992 r. Ich miesięczny dochód wynosi 16.000 zł i stanowią go dochody żony wnioskodawcy. A. G. – Ś. jest Prezesem Zarządu Spółki A Sp. z o.o. i z tego tytułu osiąga dochód w wysokości 10.000 zł, ponadto prowadzone gospodarstwo ogrodnicze przynosi dochód w wysokości 6.000 zł miesięcznie. A. Ś. nie pracuje, ma prokuratorski zakaz zajmowania stanowisk. Dzieci wnioskodawcy nie osiągają żadnych dochodów. W formularzu skarżący wykazał następujące składniki majątkowe: nieruchomość o powierzchni 60 arów zabudowana domem mieszkalnym o powierzchni 200 m² stanowiąca własność rodziców wnioskodawcy (R. i I. Ś.), mieszkanie o powierzchni 44 m² (własność wnioskodawcy), nieruchomość rolna wielkości 60 ha obciążona hipoteką zabezpieczającą kredyt w wysokości 4.000.000 zł stanowiąca współwłasność wnioskodawcy i jego żony oraz zakład ogrodniczy – szklarnia o powierzchni 9.000 m², obciążony hipoteką zabezpieczającą kredyt w wysokości 3.000.000 zł stanowiący współwłasność wnioskodawcy i jego żony A. G. – Ś. Dzieci wnioskodawcy nie posiadają żadnego majątku. Skarżący posiada następujące oszczędności: w [...] Banku 600.000 zł, w [...] Banku 180.000 zł oraz gotówkę w kwocie 43.000 zł – wszystkie środki pieniężne zajęte są przez prokuraturę. Zajęte zostały również udziały A. Ś. w spółce B Sp. z o.o. z siedzibą w Z na kwotę 8.150.000 zł. Skarżący obciążony jest następującymi kredytami: bankowym w wysokości 4.000.000 zł, gotówkowym od osób fizycznych i firm w wysokości 5.200.000 zł oraz długoterminowym w wysokości 1.800.000 zł. Uzasadniając wniosek o przyznanie prawa pomocy skarżący podniósł, iż w chwili obecnej nie posiada żadnych dochodów ze względu na fakt, że wobec jego osoby wydany został zakaz prowadzenia działalności gospodarczej. Posiadane przez skarżącego oszczędności ulokowane na kontach bankowych oraz środki pieniężne zostały zajęte przez Prokuraturę Okręgową na poczet prowadzonego śledztwa do sygn. akt [...]. Taka sama sytuacja dotyczy posiadanych przez skarżącego udziałów w spółce B Sp. z o.o. z siedzibą z Z. Wnioskodawca wskazał, iż nieruchomość rolna o powierzchni 60 ha oraz zakład ogrodniczy, których A. Ś. jest współwłaścicielem obciążone są hipotekami zabezpieczającymi wielomilionowe kredyty. Oprócz nich zostały zaciągnięte inne kredyty na łączną kwotę około 11.000.000 zł. Spośród osób pozostających wraz ze skarżącym we wspólnym gospodarstwie domowym dochody w łącznej kwocie 16.000 zł osiąga jedynie żona wnioskodawcy, a na wspólnym utrzymaniu małżonków Ś. pozostaje trójka dzieci. Wskazując na powyższe skarżący stwierdził, że nie jest w stanie pokryć kosztów sądowych niniejszego postępowania. Mając na uwadze powyższe, zważono, co następuje: Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Instytucja przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, którego przyznania domaga się skarżący, zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami) przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę (post. NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., OZ 862/04, niepubl.). Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu postanowienia z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepubl.) stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Zaakcentować należy, iż zasadność wniosku skarżącego rozpatrywana była w dwóch aspektach, mianowicie z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie musi on ponieść w niniejszym postępowaniu, a z drugiej strony biorąc pod uwagę możliwości finansowe wnioskodawcy. Jak wynika z oświadczenia skarżącego - nie osiąga on aktualnie żadnych dochodów ze względu na wydanie wobec jego osoby zakazu prowadzenia działalności gospodarczej. Zasoby pieniężne oraz udziały w spółce B Sp. z o.o. zostały zajęte przez Prokuraturę Okręgową na poczet prowadzonego śledztwa. Zauważyć jednak należy, że dla oceny, czy strona jest w stanie ponieść koszty postępowania (koszty sądowe i inne wydatki) istotne znaczenie ma jej stan majątkowy i dochody oraz sytuacja rodzinna. Oznacza to, że w przypadku, gdy skarżący wraz z rodziną prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, nie można ograniczać się do sytuacji majątkowej i dochodów skarżącego, ale należy uwzględnić sytuację majątkową i dochody wszystkich członków rodziny prowadzących wspólne gospodarstwo domowe, ponieważ zwolnienie od kosztów postępowania jest uzasadnione wówczas, gdy ich poniesienie powoduje uszczerbek utrzymania koniecznego dla skarżącego i jego rodziny (por. postanowienie NSA z dnia 25 kwietnia 2008 roku, sygn. akt II OZ 322/08). Z danych zawartych w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, iż miesięczna wysokość dochodów żony skarżącego A. G. – Ś. wynosi 16.000 zł. Z ocenie orzekającego dochody w takiej wysokości pozwalają na poczynienie starań w celu zabezpieczenia środków finansowych niezbędnych do pokrycia kosztów zainicjowanego postępowania sądowego. Tym bardziej, że koszty te na obecnym etapie postępowania sprowadzają się do wpisu od złożonej skargi w wysokości 100 zł (zgodnie z § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 roku w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221 z 2003 r. poz. 2193 ze zmianami). Jest to najniższa wysokość wpisu sądowego w postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Wykazane przez skarżącego obciążenia w postaci zaciągniętych kredytów w znacznej wysokości nie oznaczają wypełnienia przez stronę przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy. Podkreślić bowiem należy, iż koszty postępowania sądowego należą do kategorii świadczeń publicznoprawnych, a obowiązek ich realizowania korzysta z pierwszeństwa przed innymi zobowiązaniami stron. Spłata zobowiązań z tytułu zaciągniętych kredytów bankowych nie może więc korzystać z pierwszeństwa zaspokojenia przed należnościami publicznoprawnymi (por. postanowienia NSA: z dnia 28 czerwca 2005 r., sygn. akt II GZ 56/05, z dnia 7 października 2005 r., sygn. akt II FZ 624/05). Podsumowując, należy stwierdzić, iż instytucja przyznania prawa pomocy wprowadzona została do postępowania sądowoadministracyjnego celem umożliwienia obrony swoich praw przed sądem osobom o znikomych dochodach lub dochodów tych pozbawionym i znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej. Skarżący w żadnym wypadku nie może być za taką osobę uznany. Przypomnieć warto, iż w przypadku ubogiego społeczeństwa, jakim jest społeczeństwo polskie, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia (H. Knysiak - Molczyk [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2005, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, str. 628) Z tych względów orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami).