III SA/Kr 357/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Zawadzka (spr.) Sędziowie WSA Ewa Michna WSA Renata Czeluśniak Protokolant Specjalista Dominika Janik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 lipca 2024 r. sprawy ze skargi I. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 30 stycznia 2024 r. nr SKO.AL/4112/112/2023 w przedmiocie uznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego za nienależnie pobrane i zobowiązanie do jego zwrotu uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. Decyzją z dnia 30 stycznia 2024 r. nr SKO.AL/4112/112/2023 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Krakowa z dnia 29 listopada 2023 r. nr SO-05.8320.2.295.2022-3/23, w której w pkt I ustalono, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego przyznane decyzją Prezydenta Miasta Krakowa z dnia 20 września 2022 r. nr SO-05.8320.2.295.2022-1/22 wypłacone w okresie od stycznia do marca 2023 r. są świadczeniami nienależnie pobranymi w łącznej kwocie 1.500 zł na dziecko: W. P. w kwocie 500 zł miesięcznie, a w pkt II zobowiązano I. P. (zwaną dalej także skarżącą) do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w kwocie 1.500 zł wraz z ustawowymi odsetkami do dnia spłaty (148,15 zł), tj. w łącznej kwocie 1.648,15 zł wyliczonej w stanowiącym integralną część decyzji załączniku. Powyższe rozstrzygnięcie zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym. Decyzją z dnia 20 września 2022 r. nr SO-05.8320.2.295.2022-1/22 Prezydent Miasta Krakowa przyznał W. P., reprezentowanej przez przedstawiciela ustawowego I. P., świadczenie z funduszu alimentacyjnego na okres od dnia 1 października 2022 r. do 30 września 2023 r. w kwocie 500 zł miesięcznie. Następnie decyzją z dnia 29 listopada 2023 r. nr SO-05.8320.2.295.2022-3/23 Prezydent Miasta Krakowa ustalił w pkt I, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego przyznane w/w decyzją Prezydenta Miasta Krakowa z 20 września 2022 r. i wypłacone w okresie od stycznia do marca 2023 r. są świadczeniami nienależnie pobranymi w łącznej kwocie 1.500 zł i w konsekwencji w pkt II decyzji zobowiązał skarżącą do ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami w łącznej kwocie 1.648,15 zł. W uzasadnieniu swojej decyzji organ I instancji przytoczył treść art. 2 pkt 7, art. 9 ust. 2, ust. 2a, ust. 2b, art. 23 oraz art. 24 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów i wyjaśnił, że w dniu 27 października 2023 r. do Urzędu Miasta wpłynęło zaświadczenie skarżącej informujące o podjęciu przez nią pracy w firmie Handlowo - Usługowej "L." od dnia 18 listopada 2022 r. Zgodnie z tym zaświadczeniem w grudniu 2022 r. skarżąca otrzymała wynagrodzenie w wysokości 1.742,49 zł netto. Organ I instancji stwierdził zatem, że ogółem rodzina skarżącej w 2021 r. uzyskała dochód 31.916,52 zł. Przeciętny miesięczny dochód rodziny wyniósł 2.659,71 zł (31.916,52 zł: 12 miesięcy), a doliczając dochód uzyskany z tytułu podjęcia przez skarżącą zatrudnienia dochód miesięczny wyniósł 4.402,20 zł (2.659,71 zł +1742,49 zł), co w przeliczeniu na jednego członka rodziny daje kwotę 1.467,40 zł (4.402,20 zł: 3 osoby) a więc przekracza dopuszczalną kwotę o 567,40 zł. Mając powyższe na uwadze organ I instancji stwierdził, że od stycznia 2023 r. świadczenie z funduszu alimentacyjnego na osobę uprawnioną nie przysługuje z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego warunkującego przyznanie świadczenia. Równocześnie organ wskazał, że w związku z utratą zatrudnienia przez skarżącą w dniu 31 marca 2023 r. w firmie Handlowo – Usługowej "L." od kwietnia 2023 r. ponownie przeliczono dochód rodziny. Zdaniem organu rodzina skarżącej w 2021 r. uzyskała dochód 31.916,52 zł. Przeciętny miesięczny dochód rodziny wyniósł zatem 2.659,71 zł (31.916,52 zł: 12 miesięcy) co w przeliczeniu na jednego członka rodziny daje kwotę 886,57 zł (2.659,71 zł: 3 osoby). W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca podniosła, że od grudnia została zatrudniona na umowę zlecenia w firmie "L." w celu uzyskania minimalnego dochodu, który nie będzie brany pod uwagę w kolejnym okresie rozliczeniowym w funduszu alimentacyjnym. Dochód ten nie przekraczał ok. 600-700 zł na rękę. Strona podniosła, że pracuje w innej firmie prawie od 6 lat i nie jest możliwie, aby pracowała w obu firmach na pełny etat. Podniosła też, że Firma "L." wykorzystała jej dane osobowe i wizerunek na swoją korzyść i zostały jej nieprawnie przypisane godziny pracy, skutkiem czego było przekroczenie umownej kwoty wynagrodzenia, co ma wpływ obecnie na obowiązek zwrotu świadczenia. Skarżąca poinformowała, że sprawę zgłosiła na policję i kwestia ta zostanie wyjaśniona m.in. przy udziale świadków, którzy są w stanie udowodnić jej twierdzenia. Skarżąca wniosła o umorzenie sprawy i wszczęcie dochodzenia w sprawie oszustwa, załączając do odwołania potwierdzenie złożenia zawiadomienia do Komisariatu Policji VII w Krakowie o możliwości popełnienia przestępstwa. Decyzją z dnia 30 stycznia 2024 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie utrzymało w mocy decyzję organu I instancji z dnia 29 listopada 2023 r. Uzasadniając swoją decyzję Kolegium powołało treść art. 2 pkt 5a, pkt 7, art. 9 ust. 1, ust. 2a, ust. 2b, ust. 4a, art. 23 ust. 1, ust. 2, ust. 5 i ust. 7 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów i stwierdziło, że organ I instancji dokonał prawidłowych ustaleń w kwestii wysokości dochodu rodziny uprawnionej, jaki uzyskiwała ona w związku z ujawnionym zatrudnieniem skarżącej w listopadzie 2022 r. Kolegium wyjaśniło, że obliczając dochód rodziny za 2021 r. wzięto pod uwagę dochód osiągnięty przez skarżącą w 2021 r. w kwocie 31.916,52 zł (z tytułu dochody podlegające opodatkowaniu na zasadach ogólnych na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, pomniejszone o należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne) jako jedyny dochód rodziny uzyskany w tym roku. Przeciętny miesięczny dochód rodziny wyniósł wówczas zatem 2.659,71 zł (31.916,52 zł: 12 miesięcy). Następnie zgodnie z ww. art. 9 ust. 4a ustawy uwzględniono dochód skarżącej wynikający ze spornego zaświadczenia - za grudzień 2022 r., jako następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu (w listopadzie 2022 r. wraz z zatrudnieniem w firmie Handlowo - Usługowej "L.", nastąpiło uzyskanie dochodu). Do ustalonego powyżej przeciętnego dochodu rodziny w 2021 r.: 2.659,71 zł dodano kwotę dochodu za grudzień 2022 r.: 1.742,49 zł uzyskując kwotę dochodu miesięcznego rodziny: na 4.402,20 zł, co w przeliczeniu na jednego członka trzyosobowej rodziny dało kwotę 1.467,40 zł (4.402,20 zł: 3 osoby). Na nowo obliczony dochód miesięczny na jednego członka rodziny (przy uwzględnieniu ww. uzyskania dochodu) przekroczył w tym czasie kwotę kryterium dochodowego (900 zł) o 567,40 zł. Uwzględniono przy tym, że w 2022 r., w stosunku do 2021 r. nie nastąpiła utrata dochodu rodziny. W ocenie Kolegium, prawidłowo zatem organ I instancji ustalił, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacane skarżącej od stycznia 2023 r. na rzecz córki, zostały przez nią pobrane, pomimo przekroczenia w grudniu 2022 r. kryterium dochodowego uprawniającego do ich pobierania. Zdaniem organ I instancji prawidłowo uwzględnił przy tym, że sytuacja ww. rodziny uległa dalszej zmianie, a to w związku z utratą zatrudniania przez skarżącą w dniu 21 marca 2023 r. Wykazywany w zaświadczeniu dochód z tytułu zatrudnienia należało bowiem potraktować jako utracony w rozumieniu art. 9 ust. 3 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. W konsekwencji Kolegium stwierdziło, że na nowo obliczono przeciętny miesięczny dochód członka rodziny z pominięciem ww. dochodu na podstawie spornej umowy zlecenia. W wyniku tego uwzględniono dochód rodziny w wysokości 31.916,52 za rok 2021 r., który przeciętnie miesięcznie wynosił kwotę 2.659,71 (31.916,52: 12 miesięcy). W przeliczeniu na jednego członka rodzinny przeciętny dochód rodziny wyniósł kwotę 886,57 zł, nie przekraczając ww. kryterium dochodowego. W opinii Kolegium, zasadnie organ uznał, że od kwietnia 2023 r. skarżąca była ponownie uprawniona do ww. świadczenia. Organ II instancji podkreślił, że skarżąca podejmując dodatkowe zatrudnienia w firmie L., w okresie, w którym jej córka pobierała ww. świadczenie, miała świadomość, że winna dochować należytej staranności i zgłosić ww. okoliczność organowi I instancji wraz z zaświadczeniem o wysokościach dochodów. O konieczności podjęcia takiego działania skarżąca pouczona została w treści decyzji dnia 20 września 2020 r ustalającej prawo do świadczenia. Zdaniem organu odwoławczego, skarżąca nie może obecnie skutecznie zasłaniać się własnym, subiektywnym przekonaniem, że nie musiała tej okoliczności zgłaszać, powołując się na fakt, że wynagrodzenie wypłacane było jej w znacznie niższej wysokości oraz na własne kalkulacje, co do wysokości dochodu, jaki wpływa (bądź nie) na prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Poza tym na okoliczność uzyskiwania niższych dochodów, aniżeli wynikają ze spornego zaświadczenia, skarżąca nie przedłożyła żadnych dokumentów (np. wyciągów z rachunków bankowych, czy innych dowodów wypłaty wynagrodzenia np. dokumentów KW), na podstawie którym mogłaby skutecznie podważać treść zaświadczenia. Kolegium stwierdziło, że obecnie brak jest podstaw do stwierdzenia nieprawdziwości zaświadczenia z dnia 25 października 2023 r., na podstawie którego organ powziął wiadomość o istotnej zmianie sytuacji dochodowej w rodzinie uprawnionej. Nie wydany bowiem został w szczególności, prawomocny wyrok o popełnieniu przestępstwa w związku z wydaniem ww. zaświadczenia, nie można więc obecnie pominąć tego dowodu jako niewiarygodnego, fałszywego. Dokument ten spełnia wymogi § 5 pkt 10 rozporządzenia Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 7 lipca 2023 r. (Dz. U. z 2023 r. poz. 1341) w sprawie sposobu i trybu postępowania, sposobu ustalania dochodu oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach w sprawach o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Z tych przyczyn Kolegium uznało, że brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku o umorzenia postępowania. Ponadto w przypadku wszczęcia postępowania karnego, w którym stwierdzone zostanie, że ww. dokument okazał się fałszywy, skarżąca będzie mogła wnieść o wznowienie postępowania. W skardze na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie skarżąca podniosła, że podjęta przez nią dodatkowa praca była jedynie minimalnym zarobkiem w wysokości ok. 500-600 zł na rękę netto. Natomiast z otrzymanych przez nią od właściciela firmy "L." dokumentów wynika, że jej dochody na umowę zlecenia znacznie przekraczają stan faktyczny, a przypisane jej godziny odpowiadają prawie drugiemu etatowi co jest niemożliwe, gdyż jedynie czasem zastępowała pracowników ww. firmy. Skarżąca dodała, że właściciel firmy "L." odmówił zmiany treści zaświadczenia, tłumacząc, że jego obecna treść jest mu na rękę. Sprawa została zgłoszona na Policję i do urzędu skarbowego. Skarżąca przyznała przy tym, że popełniła błąd nie zgłaszając dodatkowej pracy i dodatkowego wynagrodzenia, jednak liczyła, że kilka dodatkowych godzin pracy na zlecenie poprawi sytuację finansową jej rodziny. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie podtrzymało swoje stanowisko w sprawie i wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji Sąd doszedł do przekonania, że zachodzą podstawy do uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Zaskarżoną decyzją organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję organu I instancji, którą ustalono, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone skarżącej na rzecz jej córki w okresie od stycznia do marca 2023 r. zostały nienależnie pobrane i określono wysokość nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na kwotę 1.500 zł, zobowiązując skarżącą do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami (w łącznej kwocie 1.648,15 zł). Organy obydwu instancji ustaliły bowiem, że skarżąca od 18 listopada 2022 r. pojęła pracę firmie Handlowo-Usługowej "L." i w grudniu 2022 r. otrzymała wynagrodzenie w wysokości 1.742,49 zł netto. Na tej podstawie organy ustaliły, że ogółem rodzina skarżącej w 2021 r. uzyskała dochód 31.916,52 zł. Przeciętny miesięczny dochód rodziny wyniósł 2.659,71 zł (31.916,52 zł: 12 miesięcy), a doliczając dochód uzyskany z tytułu podjęcia przez skarżącą zatrudnienia w firmie "L." dochód miesięczny wyniósł 4.402,20 zł (2.659,71 zł +1742,49 zł), co w przeliczeniu na jednego członka rodziny daje kwotę 1.467,40 zł (4.402,20 zł: 3 osoby) a więc przekroczył dochód o dopuszczalną kwotę o 567,40 zł. Stanowiło to podstawę do uznania, że od stycznia 2023 r. świadczenie z funduszu alimentacyjnego nie przysługuje na córkę skarżącej, z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego warunkującego przyznanie świadczenia. W konsekwencji zdaniem organów wystąpiła przesłanka nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego zawarta w art. 2 pkt 7 lit. a ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2023 r. poz. 1300). Na podstawie tego przepisu, nienależnie pobranym świadczeniem jest świadczenie z funduszu alimentacyjnego wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia w całości lub w części. Obowiązek zwrotu świadczeń nienależnie pobranych z funduszu alimentacyjnego reguluje przepis art. 23 ust. 1 cytowanej ustawy, według którego osoba, która pobrała nienależnie świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu. W związku z utratą zatrudnienia przez skarżącą w dniu 31 marca 2023 r. w firmie "L." od kwietnia 2023 r. organy ponownie przeliczyły dochód rodziny skarżącej. Skoro w 2021 r. rodzina skarżącej uzyskała dochód 31.916,52 zł. Przeciętny miesięczny dochód rodziny wyniósł zatem 2.659,71 zł (31.916,52 zł: 12 miesięcy) co w przeliczeniu na jednego członka rodziny daje kwotę 886,57 zł (2.659,71 zł: 3 osoby). Tymczasem skarżąca od początku kwestionowała wysokość świadczeń, które pobrała w firmie Handlowo-Usługowej "L." za swoją pracę od dnia 18 listopada 2022 r. do marca 2023 r. Jej zdaniem, pobierane przez nią wynagrodzenie w tej firmie, gdzie pracowała tylko "na zastępstwo", wynosiła 500-600 zł miesięcznie i nie powinna spowodować przekroczenia kryterium dochodowego warunkującego przyznanie świadczenia z funduszu alimentacyjnego na córkę. Pomimo powyższych twierdzeń skarżącej, organy w żaden sposób nie zweryfikowały wysokości jej dochodów osiągniętych przez nią w firmie "L." mimo, że skarżąca informowała, że o zawyżeniu jej dochodów przez firmę L. powiadomiła również organy ścigania. Do skargi skarżąca dołączyła korektę zaświadczenia o dochodach za okres od 18 listopada 2022 r. do dnia 31 grudnia 2022 r., z którego wynika, że łącznie za wskazany okres od listopada do grudnia 2022 r. wypłacono skarżącej 906,52 zł. Z uwagi na zaniechanie wyjaśnienia wskazanych wyżej okoliczności, organy obydwu instancji dopuściły się naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Wobec tego skargę należało uwzględnić i zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 135 p.p.s.a., uchylić zaskarżoną decyzję i decyzję organu I instancji. Nie ulega bowiem wątpliwości, że pominięte ustalenia dotyczyły podstaw rozstrzygnięcia, a zatem naruszenie przepisów postępowania mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy ponownie ustalą wysokość dochodów uzyskanych prze skarżącą w firmie Handlowo-Usługowej "L." w okresie od 18 listopada 2022 r. do 31 marca 2023 r. oraz ustala, czy w związku z dodatkowymi dochodami skarżącej wystąpiła przesłanka do stwierdzenia że skarżąca nienależnie pobrała świadczenia z funduszu alimentacyjnego w myśl art. 2 pkt 7 lit. a w zw. art. 23 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów.