III SA/Kr 36/10

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Grzegorz Karcz po rozpoznaniu w dniu 6 sierpnia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. C. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi M. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 15 października 2009 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranej zaliczki alimentacyjnej postanawia: I. umorzyć postępowanie w części obejmującej żądanie zwolnienia od kosztów sądowych, II. przyznać skarżącej prawo pomocy w zakresie częściowym ustanawiając dla niej radcę prawnego, którego wyznaczy Rada Okręgowej Izby Radców Prawnych. Skarżąca w złożonym na urzędowym formularzu "PPF" wniosku o przyznanie prawa pomocy domagała się zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego. Oświadczyła, że nie zatrudnia i nie pozostaje w innym stosunku prawnym z jakimkolwiek kwalifikowanym pełnomocnikiem. Objaśniając swoją sytuację rodzinną podała, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z dwoma małoletnimi synami. Określając majątek swój i osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym uwidocznił, że w jego skład wchodzi mieszkanie o powierzchni 40,90 m2 i 53 arowa nieruchomość rolna. Jeśli chodzi o posiadane zasoby pieniężne to ma 1600 zł. Nie posiada natomiast przedmiotów wartościowych. Na miesięczne dochody jej gospodarstwa domowego składa się 485,39 zł jej renty i po 441 zł zaliczki alimentacyjnej ZUS z rodzinnym na każdego z synów. Uzasadniając swoje starania podniosła, że wskutek ograniczeń jakie niesie za sobą jej niepełnosprawność w stopniu umiarkowanym mimo usilnych starań nie jest w stanie znaleźć sobie pracy. Powiada, że wydatki rodziny na podstawowe środki służące egzystencji tj. żywność, opłaty mieszkaniowe, prąd, gaz, leki w pełni konsumują kwoty jakimi dysponuje. Nie była i nie jest w stanie odłożyć pieniędzy na wynagrodzenia dla radcy prawnego z wyboru. Sama zaś jest osobą nieporadną w kwestiach prawnych. Nadto sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej wiąże się z przymusem kwalifikowanego zastępstwa. Zaznaczyła, że korzysta z pomocy MOPS. Ojciec dzieci nie łoży na ich utrzymanie. Z innych wyjaśnień skarżącej wynika, że zaoszczędzone 1600 zł skarżąca przeznacza przede wszystkim na zakup podręczników szkolnych dla obu synów. Skarżąca otrzymuje dofinansowanie do czynszu ale i tak za prąd płaci około 63 zł a za gaz w rozliczeniu dwumiesięcznym 158 zł. Do tego dochodzi wydatek ok. 100 zł na lekarstwa. Synowie korzystają z dofinansowania do obiadów. Do wniosku dołączyła kopię decyzji uznającą ją za osobę poszukującą pracy, kopię decyzji o waloryzacji renty, kopie odcinków świadczeń otrzymywanych na dzieci, kopię decyzji o przyznaniu jej zasiłków celowych specjalnych, kopię orzeczenia lekarza orzecznika ZUS uznającą skarżącą za osobę częściowo niezdolną do pracy oraz kopię orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. W oparciu o przedstawione przez organ wraz ze skargą akta administracyjne okolicznościami znanymi z urzędu pozostaje, że skarżąca jest rozwiedziona, powierzono jej wykonywanie władzy rodzicielskiej nad małoletnimi synami. Na ojcu dzieci spoczywa orzeczony obowiązek alimentacyjny z którego jednak się nie wywiązuje. Mając na uwadze powyższe zważyć należało co następuje: Zgodnie z art. 239 pkt 1 lit. a) ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, obowiązek uiszczenia kosztów sądowych nie ciąży na stronie skarżącej działanie lub bezczynność organu w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej. Przedmiot skargi w niniejszym postępowaniu stanowi zwrot nienależnie pobranej przez skarżącą zaliczki alimentacyjnej. W postępowaniu sądowoadministracyjnym skargę opatrzono symbolem "6329" (vide: zarządzenie z 12.01.10 r. k. 1) opisywanym przez załącznik nr 1 do zarządzenia Prezesa NSA z dnia 27 listopada 2003 r. w sprawie ustalenia zasad biurowości w sądach administracyjnych jako sprawa z zakresu pomocy społecznej. W konsekwencji uznania, że skarżąca korzysta z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych - co oznacza całkowite zwolnienie strony z obowiązku wnoszenia zarówno opłat sądowych jak i ponoszenia wydatków - wniosek skarżącej należało uznać w tym zakresie za bezprzedmiotowy i w związku z tym postanowiono jak w punkcie pierwszym sentencji działając na zasadzie art. 161 §1 pkt. 3 ppsa w związku z art. 258 §1 i §2 pkt. 7 ppsa. Bezprzedmiotowość wniosku o zwolnienie od kosztów pozostaje jednak bez wpływu na drugie z żądań a mianowicie ustanowienia radcy prawnego. Zgodnie z aktualnymi poglądami doktryny sąd nie jest bowiem związany żądaniem strony zawartym we wniosku o przyznanie pomocy byleby tylko nie wyszedł ponad żądanie strony (por. komentarz J.P Tarno do art. 246 w : Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2004). W sytuacji więc gdy strona domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, sąd może przyznać jej to prawo w zakresie częściowym obejmującym tylko ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika (art. 245 §3 in fine ppsa). Oczywiście pod warunkiem, złożenia oświadczenia, którym strona wykaże, że nie jest wstanie ponieść opłat za jego czynności w postępowaniu przed sądami administracyjnymi bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 §1 pkt. 2 ppsa). Oświadczenie to zgodnie z wolą ustawodawcy ma być "dokładne", a owa "dokładność" stopniowana jest przeświadczeniem sądu, że strona okoliczności te wykazała czyli przedstawiła je w sposób przekonywujący. Jednocześnie zwrócenia uwagi wymaga, iż przyjęta przez ustawodawcę konstrukcja prawna opiera się na założeniu, że jeżeli na podstawie przyjętego oświadczenia sąd dojdzie do przekonania, że ma do czynienia z osobą "biedną" w potocznym tego słowa znaczeniu lub jeśli stwierdzi, że strony nie będzie stać na pokrycie wymaganych opłat czy wynagrodzenia to może wydać rozstrzygniecie w przedmiocie prawa pomocy bez dokonywania wezwań strony o złożenie dodatkowych oświadczeń lub przedłożenie dokumentów źródłowych (arg. ex art. 255 ppsa). Skarżąca złożyła oświadczenie o jakim mowa w art. 252 ppsa przedkładając na poparcie swych tez kopie odpowiednich dokumentów źródłowych. Niewielkie niedomówienia w wyjaśnieniach skarżącej należy położyć na karb jej nieporadności. Nie zmieniają przy tym zasadniczego oglądu jej sytuacji życiowej. Skarżąca nie należy do osób specjalnie zamożnych. Tak bowiem należy postrzegać matkę samotnie wychowującą dwoje dzieci, borykającą się z problemami zdrowotnymi i bezrobociem. Zmuszoną poszukiwać wsparcia w ośrodkach pomocy społecznej, gdyż dochód którym dysponuje nie bardzo pozwala jej na zakup tak podstawowych dóbr jak choćby obuwia dla dziecka. W konsekwencji konieczność wygospodarowania środków na wynagrodzenie dla kwalifikowanego pełnomocnika, który sporządziłby i wniósł ewentualną skargę kasacyjną od wyroku tutejszego sądu w istocie nie pozostaje bez wpływu na sytuację materialną rodziny. Okoliczność, że do skarżącej należy mieszkanie gdzie zamieszkuje z synami i nieruchomość rolna którą oddała w dzierżawę nie zmienia takiego oglądu. Trudno bowiem wymagać zbycia lub obciążenia tych składników majątkowych celem zdobycia środków na wynagrodzenie pełnomocnika z wyboru gdyż rozporządzenia tego rodzaju godziłyby w podstawy egzystencji rodziny. Podobnie należy spojrzeć na kwestię niewielkich oszczędności skarżącej. Po pierwsze cześć z tych środków to tzw. limit debetowy. A po wtóre nie można tracić z pola widzenia tych oświadczeń skarżącej, gdzie wyjaśnia, że środki te zamierza przeznaczyć przede wszystkim na zakup podręczników szkolnych dla synów. Z zasad doświadczenia życiowego wynika, że przy obecnych cenach jest to istotne obciążenie dla budżetu domowego. Biorąc pod uwagę ograniczenia skarżącej jakie wynikają dla niej z uwagi na stan zdrowia (praca w warunkach pracy chronionej – vide: orzeczenie o stopniu niepełnosprawności) trudno czynić skarżącej zarzut, że nie stara się poprawić swojej sytuacji materialnej. W panujący warunkach gospodarczych gdzie powszechną bolączką jest nadal stosunkowo wysokie bezrobocie znalezienie pracy nie jest proste nawet dla osób o dobrej kondycji zdrowotnej. Ponadto jak wyjaśnił swego czasu Sąd Najwyższy w jednym ze swoich orzeczeń "Dla zwolnienia od kosztów sądowych może być stanowczy tylko stan majątku i dochodów ubiegającego się o to zwolnienie w czasie wniesienia prośby" (por. orz. SN z 19 września 1935 r. C. II 874/35 PPiA 36/1 s. 79). Stanowisko takie zasługuje na aprobatę albowiem pozwala dostrzec realne możliwości płatnicze strony w momencie ubiegania się o przyznanie prawa pomocy. Biorąc to wszystko pod uwagę udzielono więc skarżącej pomocy o którym to prawie traktują przepisy oddziału 2 rozdziału III działu V ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ustanawiając na jej rzecz radcę prawnego, którego wyznaczy właściwy organ samorządu zawodowego a w związku z tym orzeczono jak w punkcie drugim sentencji na podstawie art. 246 §1 pkt. 2 ppsa w związku z art. 245 §3 ppsa.