III SA/Kr 363/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Hanna Knysiak-Sudyka Sędziowie NSA Krystyna Kutzner WSA Janusz Bociąga (spr.) Protokolant specjalista Bernadetta Szczypka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 września 2019 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 22 lutego 2019 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku okresowego I. skargę oddala, II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na rzecz adwokata M. G. - Kancelaria Adwokacka K al. [...] tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę 240 zł (słownie: dwieście czterdzieści złotych) podwyższoną o podatek od towarów i usług przewidziany dla tego rodzaju czynności. Burmistrz Miasta i Gminy decyzją z dnia [...] 2019 r. nr [...] działając na podstawie art. 2, art. 3, art. 4, art. 8, art. 14, art. 17 ust.1 pkt 4, art. 38 ust. 1 pkt. 1, ust. 2 pkt 1, ust. 3 i 4, art.102, art.106, art. 107, art.110 ust. 7 ustawy z dnia 12 marca 2004 r o pomocy społecznej i Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 lipca 2018 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej oraz art.104, art.107 i art. 108 K.p.a. przyznał M. K. od dnia 1 stycznia 2019 r. do dnia 30 czerwca 2019 r. zasiłek okresowy z tytułu ubóstwa i bezrobocia w kwocie 400 zł miesięcznie. Decyzji został nadany rygor natychmiastowej wykonalności. W uzasadnieniu organ wskazał, że zgodnie z treścią art. 38 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej zasiłek okresowy przysługuje w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego osobie samotnie gospodarującej, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. Na podstawie wniosku strony z dnia 2 stycznia 2019 r. zostało wszczęte postępowanie administracyjne w sprawie przyznania pomocy w formie zasiłku okresowego. W wyniku przeprowadzonego w dniu 3 stycznia 2019 r. rodzinnego wywiadu środowiskowego ustalono, iż wnioskodawca jest osobą samotnie gospodarującą, nie posiada własnego dochodu tym samym nie przekracza kwoty 701,00 zł, która stanowi kryterium dochodowe uprawniające do skorzystania ze świadczenia ustalonego zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej. W oparciu o zgromadzoną dokumentację ustalono ponadto, iż jest on osobą bezrobotną, nie pracuje zawodowo ani dorywczo, nie nabył też uprawnień do świadczeń emerytalno-rentowego. W toku prowadzonego postępowania ustalono, iż M. K. partycypuje w kosztach utrzymania domu w kwocie 270,00 zł miesięcznie. Organ stwierdził, że przyznając wysokość świadczenia kierował się możliwościami finansowymi i koniecznością racjonalnego dysponowania środkami oraz miesięcznymi wydatkami jakie ponosi wnioskodawca. Organ wskazał, że dysponuje ograniczonymi zasobami finansowymi, co oznacza konieczność takiego zarządzania posiadanymi funduszami, aby umożliwić udzielenie pomocy jak największej liczbie podopiecznych. Od tej decyzji odwołanie wniósł M. K. domagając się podniesienia kwoty zasiłku okresowego do wysokości 500 zł miesięcznie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 22 lutego 2019 r. nr [...] utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu organ podniósł, że podstawową zasadę udzielania pomocy społecznej formułuje art. 8 ust 1 ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z tym artykułem prawo do świadczeń przysługuje osobie samotnie gospodarującej której dochód nie przekracza aktualnie 701 zł oraz zaistnienia co najmniej jednej z okoliczności wymienionych w art. 7 pkt. 2-15 ustawy o pomocy społecznej. Wskazać przy tym należy, iż postanowienia przepisu art. 38 cyt. ustawy należy odczytywać łącznie z zasadami ogólnymi tejże ustawy wyrażonymi w przepisie art. 3 i 4 stanowiącymi, iż pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka, zaś rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Nadto potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej, zaś osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Organ I instancji w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wyjaśnił stronie motywy i przyczyny przyznania zasiłku okresowego w wysokości, która wynika również z możliwości finansowych ośrodka pomocy społecznej. Z akt sprawy wynika, że na mocy wcześniejszych decyzji strona otrzymywała i otrzymuje nadal stałą pomoc finansową, łączna kwota udzielonej w 2018 r. pomocy wyniosła 7964,39 zł. Położenie M. K. nie jest z całą pewnością łatwe, ale z drugiej strony świadczenia z tytułu pomocy społecznej mają stanowić wsparcie dla osób znajdujących się w ciężkim położeniu, nie zaś stałe źródło utrzymania. Dlatego też należy wskazać, że pomoc wynikająca z ustawy o pomocy społecznej ma charakter pomocniczy i z tego też względu należy uznać zaskarżone rozstrzygnięcie za prawidłowe. O tym, czy zasiłek będzie przyznany w rozmiarze wyższym bądź niższym, decyduje organ biorąc pod uwagę sytuację uprawnionego, istniejącą po stronie świadczeniobiorcy i wynikającą z jego osobistych możliwości przezwyciężenia swej trudnej sytuacji życiowej, zakres realizacji obowiązku współdziałania w rozwiązywaniu problemów, możliwości finansowe ośrodka, postawę świadczeniobiorcy oraz elementy subiektywne. Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wniósł M. K. domagając się jej zmiany i przyznania zasiłku okresowego w kwocie 500 zł. Wskazał, że organy nie wzięły pod uwagę kwestii wzrostu kosztów związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując przy tym argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 2107) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.), powoływanej dalej jako: "P.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach owej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie naruszono zasad postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne. Stwierdzenie, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, obliguje sąd do uchylenia zaskarżonej decyzji (art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Stosownie zaś do art. 134 § 1 P.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę sąd, co do zasady, nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 P.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 P.p.s.a.). Przedmiotem kontroli Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie stała się decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 22 lutego 2019 r. utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy z dnia [...] 2019 r. orzekającą o przyznaniu M. K. zasiłku okresowego w kwocie 400 zł od dnia 1 stycznia 2019 r. do dnia 30 czerwca 2019 r. z tytułu ubóstwa i bezrobocia. Dokonując oceny zaskarżonej decyzji Sąd doszedł do przekonania, iż skarga nie jest zasadna. Punkt wyjścia do rozważań w rozpoznawanej sprawie stanowi treść art. 38 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, stosownie do którego zasiłek okresowy przysługuje w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego osobie samotnie gospodarującej, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej bądź rodzinie, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego rodziny. Zgodnie zaś z art. 38 ust. 2 pkt 1 ustawy zasiłek okresowy ustala się w przypadku osoby samotnie gospodarującej - do wysokości różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby, z tym że kwota zasiłku nie może być niższa niż 50 % różnicy miedzy kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby zgodnie z art. 38 ust. 3 pkt 1 ustawy. Jednocześnie kwota zasiłku okresowego nie może być niższa niż 20 zł miesięcznie (art. 38 ust. 4 ustawy). Natomiast okres, na jaki jest przyznawany zasiłek okresowy, ustala ośrodek pomocy społecznej na podstawie okoliczności sprawy na mocy art. 38 ust. 5 tej ustawy. Z treści powyższych przepisów wynika, że o ile samo przyznanie świadczenia w postaci zasiłku okresowego ma charakter związany, jeżeli tylko wnioskodawca ubiegający się o tego rodzaju pomoc spełnia przesłanki określone w art. 38 ust. 2 pkt 1ustawy, to już samo rozstrzygnięcie o wysokości zasiłku okresowego (w ustawowo określonych granicach) oraz o okresie, na jaki jest przyznawany cechuje dyskrecjonalność organu. O tym, w jakim rozmiarze i na jaki okres zasiłek okresowy zostanie przyznany decyduje organ, kierując się ogólnymi zasadami przyznawania pomocy społecznej wyrażonymi w art. 3 ust. 3 i ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, to znaczy rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, a także potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Fakt spełnienia kryteriów ustawowych dla przyznania zasiłku okresowego nie powoduje po stronie organu obowiązku przyznania go w maksymalnej wysokości. Należy podkreślić, że zakres uznania administracyjnego w zakresie wysokości zasiłku okresowego został ograniczony jedynie kryteriami określającymi jego maksymalną i minimalną wysokość, które to wielkość wynikają wprost z art. 38 ust. 2 pkt 1, 3 i 4 ustawy. Przechodząc na grunt rozpoznawanej sprawy należy zauważyć, że przyznane świadczenie w formie zasiłku okresowego zarówno co do jego wysokości, jak i okresu, na jaki zostało przyznane nie narusza obowiązujących przepisów. Zgodnie z art. 107 ust. 1 ustawy, w celu ustalenia sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osób i rodzin organ przeprowadza wywiad środowiskowy. Ustalenia wywiadu stanowią podstawę do analizy i oceny sytuacji danej osoby. Z akt sprawy, w szczególności zaś z aktualizacji wywiadu środowiskowego wynika, że skarżący nie osiągnął żadnego dochodu, zarejestrowany jest w Urzędzie Pracy bez prawa do zasiłku. Jedyne źródło utrzymania stanowi pomoc MOPS. Fakt zarejestrowania w Urzędzie Pracy oznacza, że skarżący jest osobą zdolną do podjęcia zatrudnienia. Tym samym wysokość należnego skarżącemu zasiłku okresowego powinna znajdować się w granicach od 50% obowiązującego ówcześnie kryterium dochodowego do 418 zł. Przyznanie zatem skarżącemu zasiłku okresowego w kwocie 400 zł warunek ten spełnia. Znajdują również akceptację Sądu motywy, jakimi kierował się organ przyznając zasiłek okresowy w takiej wysokości. Przypomnieć należy, że stosownie do art. 2 ust. 1 ustawy, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Nie ulega więc wątpliwości, że pomoc społeczna ma na celu jedynie wspieranie osób i rodzin w ich wysiłkach do zaspokojenia niezbędnych potrzeb, do życiowego usamodzielnienia i integracji społecznej, udzielane zaś świadczenia mają być adekwatne do sytuacji korzystających z pomocy, od których z kolei wymaga się współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Z kolei przepis art. 3 ust. 3 ustawy stanowi, że rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Najważniejszą cechą zasady wynikającej z ww. przepisu jest elastyczność w dostosowaniu form pomocy do konkretnych sytuacji i indywidualnych potrzeb. Stwarza on również możliwość modyfikacji świadczeń, ich ograniczenia lub zmiany formy (np. pieniężne na niepieniężne). W niniejszej sprawie nie można tracić z pola widzenia, że skarżący regularnie pobiera świadczenia z pomocy społecznej. Z akt sprawy wynika bowiem, że na mocy decyzji z 2018 r. skarżący otrzymał pomoc finansowa w kwocie 7964,39 zł. Tymczasem podkreślenia wymaga, że pomocy społecznej nie można traktować jako stałego źródła dochodów, czego zadaje się nie dostrzegać skarżący. Jak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 11 października 2018 r., I OSK 1710/18 rolą pomocy społecznej nie jest stałe dostarczanie obywatelom środków utrzymania ani pokrywanie wszelkich wydatków przez nich ponoszonych, lecz wyłącznie - jak to ujęto w art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej - umożliwienie przezwyciężenia trudnej sytuacji życiowej oraz wspieranie w wysiłkach zmierzających do zaspokajania niezbędnych potrzeb. Środki pozostające w dyspozycji pomocy społecznej są ograniczone, a więc powinny być rozdysponowywane w sposób racjonalny, przede wszystkim z uwzględnieniem zasad sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP) i solidarności (preambuła Konstytucji RP). Organ pomocy społecznej jest zatem upoważniony do limitowania rozmiaru przyznawanych świadczeń. Skoro zatem zasiłki z pomocy społecznej nie mogą stanowić podstawowego źródła utrzymania i służyć zaspokojeniu każdej potrzeby życiowej i to w kwocie wskazanej przez wnioskodawcę, to uprawnione jest przyjęcie, że spełnienie kryteriów przez osobę ubiegającą się o pomoc nie oznacza, że istnieje po jej stronie roszczenie o przyznanie tego świadczenia w wysokości, którą sama określi. Przeciwnie – wnioskodawca musi liczyć się z tym, że organ odmówi przyznania mu tego świadczenia lub jego wysokość będzie inna niż ta, którą określił w złożonym wniosku. Nie mogą zatem odnieść oczekiwanego rezultatu argumenty skarżącego odnoszące się do wzrostu kosztów utrzymania. Reasumując, mając na uwadze powyższe Sąd uznał, że organy orzekające prawidłowo ustaliły, że skarżący spełniał kryteria do przyznania pomocy w formie zasiłku okresowego. Nie budzi zastrzeżeń poprawność ustaleń w zakresie wysokości i okresu przyznanego zasiłku okresowego, a przedstawione w tej sprawie uzasadnienie spełnia przesłanki określone w art. 107 § 3 K.p.a. Ponadto, w ocenie Sądu, organy zebrały materiał dowodowy w zakresie wystarczającym i pozwalającym na prawidłowe rozstrzygnięcie sprawy. Dokonano dokładnego ustalenia stanu faktycznego oraz wyjaśniono zasadność przesłanek, którymi kierowano się przy wydaniu rozstrzygnięcia, zachowując tym samym wymogi określone w przepisach art. 7 i art. 77 K.p.a. Dokonana ocena zebranych w sprawie dowodów nie jest dowolna, a organy wskazały przyczyny, które zadecydowały o przyznaniu skarżącemu zasiłku okresowego w kwocie 400 zł. Z tych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 151 P.p.s.a., orzekł jak w pkt 1 wyroku. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu Sąd orzekł na podstawie art. 250 § 1 P.p.s.a.