III SA/Kr 364/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Tadeusz Kiełkowski (spr.) Sędziowie : Sędzia WSA Janusz Kasprzycki Asesor WSA Ewelina Dziuban po rozpoznaniu w dniu 6 czerwca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi P. S. na decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia 12 stycznia 2024 r. znak WO-II.621.1.112.2023 w przedmiocie wymeldowania I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. zasądza od Wojewody Małopolskiego na rzecz skarżącego P. S. kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Wojewoda Małopolski decyzją z dnia 12 stycznia 2024 r., znak WO-II.621.1.112.2023, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 775 ze zm.) i art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 1191 ze zm.), po rozpatrzeniu odwołania R. S. od decyzji Prezydenta Miasta Tarnowa z dnia 23 października 2023 r., znak: WSO-RSO.5343.39.2023.KK, odmawiającej wymeldowania P. S. z pobytu stałego w lokalu przy ul. [...] w T. – uchylił zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji i orzekł o wymeldowaniu P. S. z pobytu stałego w lokalu przy ul. [...] w T. Powyższa decyzja, która jest przedmiotem skargi, zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych. Decyzją z dnia 23 października 2023 r., znak WSO-RSO.5343.39.2023.KK, wydaną na podstawie art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 1191 ze zm.) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 775) po rozpatrzeniu wniosku R. S., Prezydent Miasta Tarnowa odmówił wymeldowania P. S. z pobytu stałego w lokalu przy ul. [...] w T. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ pierwszej instancji – w świetle opisanego niżej stanu faktycznego – stwierdził, że sam fakt przejściowej nieobecności czy występowanie regularnych okresów fizycznej nieobecności byłego męża wnioskodawczyni w miejscu stałego zameldowania nie oznacza automatycznie, że opuścił on to miejsce. O opuszczeniu lokalu może być bowiem mowa dopiero wtedy, gdy całokształt zachowań zameldowanego będzie wskazywał na to, iż sporny lokal przestał być miejscem koncentracji jego interesów życiowych. Organ pierwszej instancji omówił przesłuchanie byłego męża wnioskodawczyni w dniu 7 kwietnia 2023 r. (ostatni raz w spornym lokalu nocował na końcu marca 2023 r., gdyż tak doradził mu prawnik; w lokalu posiada rzeczy, ubrania, łóżko – zakupił po rozwodzie – szafę i biurko; sąd przyznał mu do użytkowania jeden pokój; obecnie wynajmuje pokój, jednak nie poda adresu; pracuje w delegacji i od czasu do czasu powraca do spornego lokalu; ostatnio jak tam przebywał, wnioskodawczyni wezwała policję) oraz w dniu 11 kwietnia 2023 r. (przebywa i nocuje w spornym lokalu; pracuje w delegacji i często go nie ma; jak wraca do miasta, to mieszka w spornym lokalu lub u swojej partnerki; w spornym lokalu posiada rzeczy osobiste; w wyroku rozwodowym przyznano mu do zajmowania duży pokój, w którym do tej pory mieszka; pokój ten zajmował wraz z dziećmi, przy czym dwoje z nich już się wyprowadziło; obecnie w pokoju tym wraz z nim zamieszkuje najstarsza córka; była żona zajmuje najmniejszy pokój; posiada klucze do lokalu i ma do niego swobodny dostęp; ostatnio, jak powrócił do lokalu z delegacji, wnioskodawczyni wezwała policję – było to z 31 marca na 1 kwietnia – wylegitymowali go i pojechali; w delegacji jest cały tydzień i wraca na weekendy, czasem zdarza się to rzadziej). Następnie organ pierwszej instancji omówił przesłuchanie córki (ojciec pomieszkuje w spornym lokalu więcej niż dwa razy w miesiącu i wtedy śpi z nią w pokoju; są dwa łóżka; w spornym lokalu ojciec ma swoje rzeczy; jego życie koncentruje się w pracy w firmie budowlanej; ma klucze do mieszkania; unika matki i nie chce konfliktów z nią; matka chce, aby ojciec opuścił sporny lokal – w kwietniu wezwała policję, która nie wyrzuciła go, lecz pouczyła ją; w trakcie rozwodu była mediacja na podział majątku wspólnego i ojciec zaproponował sprzedaż spornego lokalu lub spłacenie go przez matkę – matka wycofała wniosek o podział majątku; sytuacja między nimi jest taka od ok. 2 lat, że ojciec pomieszkuje w lokalu, wcześniej mieszkał codziennie; ojciec chciał ratować małżeństwo, ale nie udało się; ojciec nie chciał wyprowadzić się ze spornego lokalu) oraz dwóch sąsiadek (1. zna byłego męża wnioskodawczyni z widzenia, sporadycznie spotyka go majsterkującego w piwnicy; 2. zna byłego męża wnioskodawczyni z widzenia, gdy wcześniej częściej wychodziła z domu, to spotykała go od czasu do czasu na klatce schodowej lub przed blokiem). W toku oględzin w dniu 16 czerwca 2023 r. organ pierwszej instancji ustalił, że sporny lokal składa się z dwóch pokoi, kuchni i łazienki. W większym pokoju znajdowały się dwa spania, szafa w zabudowie, biurko, komoda regał z książkami. Jedną z wersalek zajmuje były mąż wnioskodawczyni (rozkładana sofa), a drugą jego córka. Mniejszy pokój zajmuje wnioskodawczyni (łóżko, meblościanka, rzeczy należące do niej). W kuchni sprzęty gospodarstwa domowego użytkowane wspólnie. W łazience kosmetyki, pralka oraz szafka łazienkowa. W przedpokoju szafa wraz z rzeczami należącymi do wnioskodawczyni i córki. W dużym pokoju (zamykanym na klucz) rzeczy byłego męża wnioskodawczyni (ubrania i przybory toaletowe). Były mąż wnioskodawczyni posiadał klucze do spornego lokalu i dużego pokoju. Sporny lokal otworzyła wnioskodawczyni. Z pisma SR w T. wynika, że powodem oddalenia wniosku w sprawie o nakazanie opuszczenia lokalu (sygn. akt [...]) był brak przesłanek z art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 29 lipca 2002 r. o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie. Działając na skutek odwołania R. S., w którym podniosła ona, że były mąż od dwóch lat przebywa u swojej partnerki, Wojewoda Małopolski wydał opisaną na wstępie decyzję z dnia 12 stycznia 2024 r., którą uchylił zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji i orzekł o wymeldowaniu P. S. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, że były mąż wnioskodawczyni nie koncentruje swoich spraw życiowych w spornym lokalu od około dwóch lat. W wyniku głębokiego konfliktu rodzinnego z byłą żoną opuścił dobrowolnie opuścił lokal i zamieszkał u swojej partnerki, gdzie koncentruje swoje życie osobiste. Nie został usunięty siłą, skoro przesłuchiwany wskazał: "Ostatni raz nocowałem [...] z 31 na 1 marca 2023 r. Tak mi doradził prawnik [...]. Obecnie wynajmuję pokój [...]". Nie sposób twierdzić, że opuszczenie lokalu nie było świadomą i przemyślaną decyzją. Co do zasady nie traci dobrowolnego charakteru wyprowadzenie się z dotychczasowego miejsca zamieszkania, jeżeli ma ono na celu poprawienie komfortu życiowego strony poprzez (jak to miało miejsce w niniejszej sprawie) uniknięcie sytuacji konfliktowych. Organ odwoławczy podkreślił, że posiadanie kluczy, pozostawienie w lokalu mieszkalnym rzeczy osobistych, używanie adresu do korespondencji, posługiwanie się dokumentami, w których widnieje sporny adres nie świadczą jeszcze o skoncentrowaniu spraw życiowych w tym miejscu, jeżeli nie wiążą się z faktycznym trwałym przebywaniem w nim. W ocenie organu odwoławczego realna szansa powrotu do miejsca zameldowania nie istnieje, bo strony (ponad 10 lat po rozwodzie) nie są w stanie zgodnie funkcjonować na jednej przestrzeni. Pobyt w spornym lokalu ma jedynie charakter odwiedzin. Pismem z dnia 15 lutego 2024 . P. S. złożył skargę na powyższą decyzję Wojewody Małopolskiego. Skarżący zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie: 1) art. 35 w zw. z art. 33 ust. 1 u.e.l. przez niewłaściwe zastosowanie oraz błędne przyjęcie, że zaistniały przesłanki umożliwiające wydanie decyzji w sprawie wymeldowania, podczas gdy nie zostały spełnione przesłanki niezbędne do wydania takiej decyzji, a zwłaszcza przesłanka trwałego opuszczenia miejsca stałego pobytu; 2) art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a. przez a) oczywiście błędną ocenę materiału dowodowego i przyjęcie, że skarżący nie koncentruje swoich spraw życiowych w spornym lokalu od około dwóch lat, podczas gdy po powrocie z delegacji mieszka w nim, robi zakupy w pobliskich sklepach, odbiera korespondencję i nie posiada innego miejsca zamieszkania i b) oparcie istotnych ustaleń faktycznych na dowodach z zeznań byłej żony skarżącego bez poddania ich odpowiedniej weryfikacji z uwagi na oczywiste jej zainteresowanie wejściem w posiadanie nieruchomości przy jednoczesnym pominięciu dowodów wskazujących na powinność odmiennego rozstrzygnięcia, tj. oględzin oraz przesłuchania A. S. oraz K. L.; 3) art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. przez niewyczerpujące zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego i w konsekwencji niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz sporządzenie uzasadnienia niezgodnie z wymogami wynikającymi z art. 107 § 3 k.p.a.; 4) art. 8 i art. 107 § 3 k.p.a. przez nienależyte uzasadnienie z uwagi na zawarcie w nim zbyt ogólnych stwierdzeń, co uniemożliwia realizację zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa oraz uniemożliwia dokonanie kontroli, w szczególności niewskazanie dowodów na których się oparł, podania jakim dowodom odmówił wiarygodności i ograniczenie się do stwierdzenia, że zebrany w sprawie materiał dowodowy wskazuje, że skarżący nie koncentruje swoich spraw życiowych w spornym lokalu; 5) art. 78 § 1 i art 77 k.p.a. przez rozstrzygnięcie sprawy bez przeprowadzenia wyczerpującego postępowania dowodowego zmierzającego do ustalenia, gdzie skarżący odbierał korespondencję, jaki adres podał w urzędzie skarbowym, ZUS, banku czy innym urzędzie, w którym ZOZ leczy się. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania oraz przeprowadzenie dowodu z załączonych do skargi dokumentów (1. umowa o pracę, 2. postanowienie SR w T. z dnia 2 grudnia 2021 r., sygn. [...], 3. zaświadczenia lekarskie). W uzasadnieniu skargi podniósł, że pozostaje współwłaścicielem spornego lokalu i tylko tam koncentruje swoje życie prywatne (nigdy nie zamierzał i nie zamierza tego zmieniać). Ma zamykany na klucz, wspólny pokój z córką, gdzie znajdują się jego rzeczy. Co prawda przebywa tam rzadziej niż wcześniej, ale wynika to z charakteru jego pracy – częste wyjazdy w delegacje trwające nawet 2 miesiące, po których zawsze wraca, robi zakupy i spędza czas z córką. Innego domu nie posiada, czasami (4-5 razy w miesiącu) nocuje u partnerki. We wszystkich urzędach i instytucjach jako adres do doręczeń zawsze podaje adres spornego lokalu. Tam też doręczano mu korespondencję w ramach postępowania, którą systematycznie odbierał. Skarżący przyznał, że relacje z byłą żoną nie są poprawne, ale podkreślił, że nigdy nie oświadczył, że się wyprowadza i nigdy nie oddał kluczy. W 2021 r. krótkotrwale (ok. 4 miesiące) wynajmował mieszkanie, ale bez zamiaru przebywania w nim na stałe. W 2021 r. SR w T. odmówił wydania nakazu opuszczenia lokalu przez skarżącego. W 2023 r. była żona wymieniła drzwi (czego skarżący nie zgłosił na policji, aby uniknąć eskalacji konfliktu z uwagi na córkę), jednak nowe klucze zostały mu udostępnione przez córkę. Była żona została ukarana za bezpodstawne wezwanie policji. Opisane wymiana drzwi i złożenie wniosku do sądu cywilnego o nakazanie opuszczenia lokalu świadczą o przebywaniu skarżącego w tym miejscu. W odpowiedzi na skargę Wojewoda Małopolski wniósł o oddalenie skargi, wskazując przy tym w szczególności, że: (i) wymeldowanie nie wpływa na współwłasność spornego lokalu; (ii) zawnioskowane dowody z dokumentów nie świadczą o stałym zamieszkiwaniu w spornym lokalu, bo zawierają wyłącznie dane deklarowane (niepodlegające weryfikacji pracodawcy/lekarza). Pismem z dnia 18 kwietnia 2024 r. uczestnik postępowania R. S. wskazała, że skarżącemu w trakcie małżeństwa założono niebieską kartę. Skarżący – bez zgody uczestnika postępowania – często przychodził do spornego lokalu z partnerką. Przebywa w nim od kilku lat, po rozwodzie też robił problemy. Dotychczas nie otrzymała kluczy do mieszkania, piwnicy i skrzynki pocztowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm., dalej "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia jego nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd nie rozstrzyga sprawy administracyjnej merytorycznie, lecz ocenia zgodność aktu z prawem. Kontrolując zaskarżoną decyzję zgodnie ze wskazanymi wyżej kryteriami, należało uznać, że zachodzą podstawy do pozbawienia jej mocy wiążącej. Skarga okazała się zasadna. W rozpoznawanej sprawie materialnoprawną podstawę działania organu stanowiły przepisy ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 736 ze zm., dalej u.e.l.). Zgodnie z art. 35 u.e.l., organ gminy, o którym mowa w art. 28 ust. 1, wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub podmiotu wskazanych w art. 28 ust. 2, decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. Zgodnie z art. 25 ust. 1 u.e.l., pobytem stałym jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. Z treści przytoczonego przepisu wynika, że o pobycie stałym przesądzają takie elementy jak: fizyczne przebywanie osoby w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem oraz zamiar przebywania w tym miejscu (lokalu) w sposób stały (na stałe). Należy przy tym wskazać, że w przeciwieństwie do regulacji prawa cywilnego nie jest wystarczające wskazanie samej miejscowości jako miejsca stałego pobytu. W regulacji administracyjnoprawnej istotny jest bowiem konkretny adres, pod którym dana osoba stale przebywa. Z kolei "zamiar stałego przebywania w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem (czyli element wewnętrzny) należy ustalać na podstawie całokształtu okoliczności zachowania danej osoby odnoszących się do kwestii związania z danym miejscem. W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że dla ustalenia miejsca zamieszkania (a więc analogicznie również pobytu) nie jest wystarczające samo zamieszkiwanie w sensie fizycznym, ale bez zamiaru stałego pobytu, ani też sam zamiar stałego pobytu w danej miejscowości niepołączony z przebywaniem w tej miejscowości. Przy ustalaniu zamiaru natomiast nie można poprzestawać tylko na oświadczeniach zainteresowanej osoby, ponieważ sam zamiar stałego pobytu w danej miejscowości nie stanowi o zamieszkaniu, lecz musi być połączony z przebywaniem w danej miejscowości, i to z takim przebywaniem, które ma cechy założenia tam ośrodka swoich osobistych i majątkowych interesów" (D. Trzcińska (w:) K. Biernat, M. Dobek-Rak, P. Mierzejewski, D. Trzcińska, Ustawa o ewidencji ludności. Komentarz, Warszawa 2013, art. 25). Z utrwalonego orzecznictwa sądów administracyjnych wynika, że opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu stałego w rozumieniu przepisu art. 35 u.e.l. następuje, gdy ma charakter trwały i jest dobrowolne. Wymagana jest więc realizacja dwóch koniecznych przesłanek przyjęcia, że mamy do czynienia z opuszczeniem miejsca stałego pobytu: trwałości i dobrowolności opuszczenia. Z trwałością opuszczenia miejsca spotykamy się w sytuacji, gdy dana osoba faktycznie nie przebywa w określonym lokalu i opuściła go na stałe, a zamiar ten jest związany z założeniem w innym – nowym miejscu – ośrodka osobistych i majątkowych interesów. Rezygnacja z przebywania w określonym lokalu może nastąpić w sposób wyraźny – przez złożenie stosownego oświadczenia, ale także w sposób dorozumiany – przez zachowanie, które w sposób nie budzący wątpliwości wyraża wolę danej osoby skoncentrowania swojej aktywności życiowej w innym miejscu. Trwałe opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu stałego związane jest zazwyczaj z jednoczesnym zerwaniem wszelkich związków z dotychczasowym lokalem i brakiem woli powrotu do miejsca swojego dotychczasowego zameldowania. Z kolei opuszczenie lokalu można uznać za dobrowolne, jeżeli wynikało ono z nieskrępowanej woli przeniesienia swoich interesów życiowych w inne miejsce. O dobrowolności decyduje więc samodzielna rezygnacja z przebywania pod danym adresem, nie zaś rezygnacja wywołana przymusem fizycznym czy psychicznym osoby trzeciej. Zdaniem Sądu, zebrany materiał dowodowy nie stanowi dostatecznej podstawy do przyjęcia, że skarżący opuścił lokal przy ul. [...] w T., będący miejscem jego pobytu stałego, co więcej – jako trafne jawi się stanowisko organu pierwszej instancji, że materiał ten w istocie potwierdza, że skarżący nadal w przedmiotowym lokalu zamieszkuje. Jakkolwiek nie ma to rozstrzygającego znaczenia w niniejszej sprawie, warto zauważyć, że skarżący ma tytuł prawny do lokalu i orzeczeniem sądu został określony sposób korzystania z lokalu przez skarżącego i uczestniczkę – wnioskodawczynię w sprawie administracyjnej. Okoliczność, że oddalony został wniosek o nakazanie skarżącemu opuszczenia lokalu i że w ogóle postępowanie w tej sprawie się toczyło (postanowienie Sądu Rejonowego w T. z dnia 2 grudnia 2021 r. i postanowienie Sądu Okręgowego w T. z dnia 15 lutego 2022 r.) – jednoznacznie świadczy o tym, że skarżący w lokalu mieszka, gdyż w przeciwnym razie byłoby ono w założeniu bezprzedmiotowe (jednocześnie nic nie wskazuje na to, aby od czasu tego postępowania sytuacja uległa zmianie). Skarżący przyjmuje korespondencję kierowaną do niego na adres lokalu, przy czym bywa, że jest ona obierana przez osoby tam zamieszkujące (tj. córkę skarżącego oraz uczestniczkę – wnioskodawczynię w sprawie administracyjnej), które de facto poświadczają status skarżącego jako domownika. Skarżący ma dostęp do lokalu, posiada tam swoje rzeczy osobiste. Na fakt zamieszkiwania skarżącego w lokalu wskazują też zeznania świadków (córki skarżącego, sąsiadów), a poniekąd także twierdzenia uczestniczki – wnioskodawczyni w sprawie administracyjnej. Zdaniem Sądu, nie ma podstaw do kwestionowania wyjaśnień skarżącego co do tego, że jego czasowa nieobecność w lokalu wiąże się charakterem jego pracy, oraz co do tego, że na krótki czas (około 4 miesiące w roku 2021 r.) wynajął mieszkanie, ale bez zamiaru przebywania w nim na stałe. W ocenie Sądu, zgromadzony materiał dowodowy nie potwierdza stanowiska organu odwoławczego, jakoby skarżący "dobrowolnie opuścił lokal, w którym zameldowany jest na pobyt stały, zamieszkał u swojej partnerki, gdzie koncentruje swoje życie osobiste". Ustalenie to jawi się jako bezpodstawne. W świetle powyższego ustalenia co do przesłanki wymeldowania w postaci dobrowolnego i trwałego opuszczenia miejsca zamieszkania przez skarżącego zostały poczynione z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., a w konsekwencji art. 35 ustawy o ewidencji ludności został niewłaściwie zastosowany. Rozpatrując sprawę ponownie, organ obowiązany będzie uwzględnić ocenę prawną sformułowaną w niniejszym wyroku oraz wynikające z niej wskazania co do dalszego postępowania. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a., Sąd orzekł jak w punkcie pierwszym sentencji wyroku. O kosztach postępowania Sąd orzekł w punkcie drugim wyroku na podstawie art. 200 i 205 p.p.s.a.