III SA/Kr 371/08

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Grzegorz Karcz po rozpoznaniu w dniu 28 maja 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku G. J. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi G. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie stwierdzenia wygaśnięcia decyzji postanawia: I. umorzyć postępowanie w części obejmującej żądanie zwolnienia od kosztów sądowych, II. przyznać skarżącej prawo pomocy w zakresie częściowym i ustanowić dla niej adwokata, którego wyznaczy Okręgowa Rada Adwokacka w Krakowie. Skarżąca w złożonym na urzędowym formularzu "PPF" wniosku o przyznanie prawa pomocy domagała się zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Oświadczyła, że nie zatrudnia i nie pozostaje w innym stosunku prawnym z jakimkolwiek kwalifikowanym pełnomocnikiem. Objaśniając swoją sytuację rodzinną uwidoczniła, że brak jest osób z którymi pozostawałaby we wspólnym gospodarstwie domowym. Określając swój majątek podała, że prócz 30 metrowego mieszkania lokatorskiego nie posiada żadnych nieruchomości, zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. Stałe miesięczne dochody swego gospodarstwa domowego skarżąca oszacowała na kwotę 331,91 zł otrzymywanych z pomocy społecznej. Uzasadniając swoje starania zaakcentowała, że jest osobą ubogą, pozostającą na utrzymaniu opieki społecznej. Za mieszkanie płaci bowiem 273,88 zł. Do wniosku dołączyła kopię decyzji w sprawie ustalenia prawa do zasiłku stałego i informacji ze spółdzielni mieszkaniowej o wysokości opłat. Mając na uwadze powyższe zważyć należało co następuje: Zacząć należy od tego, że skoro niniejsza sprawa ma za swój przedmiot stwierdzenie wygaśnięcia decyzji na podstawie której przyznano skarżącej jako rodzinie zastępczej pomoc pieniężną i jeśli sprawę tę opatrzono symbolem "6324" więc jest z zakresu pomocy i opieki społecznej a to oznacza, że skarżąca z mocy prawa jest zwolniona z obowiązku uiszczania tak opłat sądowych jak i ponoszenia wydatków (art. 239 pkt. 1 lit. a ppsa w związku z art. 241 ppsa). Jeśli więc skarżąca korzysta ze zwolnienia przedmiotowego to w takiej sytuacji procesowej działaniem oczywiście bezcelowym było składanie przezeń wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych (art. 244 §1 ppsa). O bezprzedmiotowości takiego żądania przesądza, bowiem aktualizowana determinantami prawnymi realna możliwość uzyskania zwolnienia od kosztów sądowych w tym trybie. Innymi słowy skoro skarżąca ma już z mocy prawa to, czego chce, to równocześnie nie może domagać się tego samego na wniosek. Z tych względów należało postanowić jak w punkcie pierwszym sentencji działając na zasadzie art. 161 §1 pkt. 3 ppsa w związku z art. 258 §1 i §2 pkt. 7 ppsa. Równocześnie godzi się zauważyć, że bezprzedmiotowość wniosku o zwolnienie od kosztów pozostaje bez wpływu na drugie z żądań skarżącej a mianowicie ustanowienia adwokata. Zgodnie bowiem z aktualnymi poglądami doktryny sąd nie jest związany żądaniem strony zawartym we wniosku o przyznanie pomocy byleby tylko nie wyszedł ponad żądanie strony (por. komentarz J.P Tarno do art. 246 w : Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2004). Logiczną konsekwencją przedstawionego stanu rzecz jest, że w sytuacji gdy strona domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, sąd może przyznać jej to prawo w zakresie częściowym obejmującym tylko ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika (art. 245 §3 in fine ppsa). Oczywiście pod warunkiem, uprzedniego złożenia oświadczenia, którym strona wykaże, że nie jest wstanie ponieść opłat za jego czynności w postępowaniu przed sądami administracyjnymi bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 §1 pkt. 2 ppsa). Składane oświadczenie zgodnie z wolą ustawodawcy ma być "dokładne" (art. 252 ppsa), a owa "dokładność" stopniowana jest przeświadczeniem sądu lub referendarza że strona okoliczności te wykazała, czyli przedstawiła je w sposób przekonywujący. Takie jest bowiem rozumienie wyrażenia "wykazać" oparte na regułach semantycznych języka polskiego, które oznacza 1. «udowodnić, przedstawić coś w sposób przekonywający; pokazać, unaocznić» (...) 2. «dać czemuś wyraz; przejawić, pokazać, uzewnętrznić» (...) 3. «ujawnić, stwierdzić coś» wykazać się — wykazywać się «udowodnić, że ma się kwalifikacje, umiejętności, uprawnienia do czegoś; okazać dokumenty coś stwierdzające; wylegitymować się». (por. Słownik języka polskiego PWN, opracowany autorsko przez Redakcję Słowników Języka Polskiego PWN wydany w latach 1978-1981 pod redakcją naukową prof. Mieczysława Szymczaka.) Odnosząc te uwagi do realiów niniejszej sprawy należy stwierdzić, że skarżąca złożyła oświadczenie o jakim mowa w art. 252 ppsa wskazując na swój stan rodzinny, posiadany majątek, aktualną wysokość i źródło dochodów. Skarżącą trudno uznawać za osobę zamożną. Daleko prędzej jej do osób ubogich w potocznym tego słowa znaczeniu. Tak bowiem wypada postrzegać osobę ze znikomej wartości majątkiem i niewielkim dochodem, która zmuszona jest ubiegać się o wsparcie oferowane przez państwo w ramach pomocy społecznej. Wziąwszy pod uwagę wiek skarżącej i powodowane nim ograniczenia zawodowe, trudno czynić jej zarzut, iż nie stara się poprawić swojej sytuacji bytowej. Biorąc to pod uwagę należało w konsekwencji przyjąć, iż skarżącej nie będzie stać na opłacenie własnym sumptem kosztów kwalifikowanego zastępstwa prawnego. Z tych względów należ jej się pomoc, o którym to prawie traktują przepisy Oddziału 2 Rozdziału 3 Działu V ustawy z dnia 30 czerwca 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zwrócenia uwagi przy tym wymaga, że odmiennie aniżeli ma to miejsce w procesie cywilnym w przypadku osób fizycznych sądom administracyjnym odjęta została możliwość dokonania wyboru z uwagi na celowość takiego rozstrzygnięcia (por. art. 117 kpc). Przesłanką konieczną a zarazem wystarczającą jest tylko ustalenie, czy stronę stać czy też nie stać na poniesienie kosztów takiego pełnomocnika. Rozstrzygnięciu takiemu nie sprzeciwiało się przy tym to, że skargę na kwestionowaną decyzję organu drugiej instancji skarżąca złożyła z uchybieniem przepisanego terminu do jej wniesienia. Okoliczność ta sama z siebie nie oznacza bowiem oczywistej bezzasadności skargi, jeśli równocześnie z nią skarżąca wniosła o przywrócenie terminu do jej wniesienia. Wskazując na to wypada podnieść, że zgodnie ze stanowiskiem Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażonym w postanowieniu z dnia 11 stycznia 2006 r. (II OZ 1389/05) rozpoznanie skargi jest niedopuszczalne dopiero po wydaniu prawomocnego postanowienia o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia skargi bo dopiero to zamyka stronie drogą sądową. Oznacza to, że choć referendarzowi sądowemu nie umyka z pola widzenia, że na chwilę rozpatrywania wniosku o przyznanie prawa pomocy, skarga jest spóźniona to jednak nie może on antycypować prawomocnego rozstrzygnięcia sądu co do przywrócenia terminu. Refleksem takiego spojrzenia pozostaje zaś to, że skarga pozbawiona jest cechy oczywistej bezzasadności. Mając na uwadze powyższe orzeczono więc jak w punkcie drugim sentencji na podstawie art. 246 § 1 pkt. 2 ppsa w związku z art. 245 § 3 ppsa.