III SA/Kr 374/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący : Sędzia NSA Grażyna Danielec Sędziowie : WSA Halina Jakubiec spr. WSA Janusz Kasprzycki Protokolant Urszula Ogrodzińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 listopada 2009 r. sprawy ze skargi L. R. na decyzję Wojewody z dnia 18 marca 2009 r. Nr : [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji , II. orzeka , że uchylone decyzje nie mogą być wykonane . Zaskarżoną przez L. R. decyzją z dnia 18.03.2009r. znak [...] Wojewoda utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta z [...] 2009r. znak [...] orzekającą o uznaniu pobranego przez L. R. zasiłku dla bezrobotnych w okresie od 14.11.2007r. do 31.12.2007r. za nienależnie pobrane świadczenie z Funduszy Pracy oraz o obowiązku zwrotu przez skarżącą nienależnie pobranego świadczenia w we wskazanym wyżej okresie w łącznej kwocie 1012,10 zł brutto stanowiącego zasiłek dla bezrobotnych z Funduszu Pracy w kwocie netto 868,10 zł stanowiącego zasiłek dla bezrobotnych z Funduszu Pracy a w kwocie 144 zł stanowiącego pobraną zaliczkę na podatek dochodowy od osób fizycznych. Jako podstawę prawną decyzji wskazano art. 76 ust. 1, 2 pkt 1 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 2008r., Nr 69, poz. 415) i art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.). Powyższa decyzja zapadła na tle następującego stanu faktycznego: Decyzją z [...] 2007r. znak [...] Prezydent Miasta uznał L. R. za osobę bezrobotną z dniem 5.10.2007r., a decyzją z tego samego dnia orzekł o przyznaniu jej prawa do zasiłku dla osoby bezrobotnej w wysokości 120 % kwoty zasiłku na sześć miesięcy od dnia 13.10.2007r. W dniu 15.01.2008r. L. R. powiadomiła Powiatowy Urząd Pracy, że zmieniła adres zameldowania i w związku z tym nastąpiła zmiana danych w dowodzie osobistym. Aktualnie adresem zameldowania jest T. 27, a zmiana zameldowania nastąpiła w dniu 14.11.2007r. Decyzją z [...] 2008r. znak [...] Prezydent Miasta orzekł o pozbawieniu L. R. statusu osoby bezrobotnej i zasiłku dla bezrobotnych, stwierdzając w uzasadnieniu, że osobą bezrobotną nie może zostać uznana osoba, która zmieniła miejsce zameldowania lub pobytu poza obszar Powiatowego Urzędu Pracy, w którym nastąpiła rejestracja. Nastepnie Prezydent Miasta wydał w dniu [...] 2009r. opisaną na wstępie decyzję znak [...] na podstawie art. 10 ust. 4 pkt, art. 9 ust. 1 pkt 14 lit. c, art. 76 ust. 1, 2 pkt 1, ust. 3 i 6 w zw. z art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, że nienależnym świadczeniem, zgodnie z art. 76 ust. 2 pkt 1 w/w ustawy jest świadczenie pieniężne wypłacone pomimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do jego pobierania, jeżeli pobierający to świadczenie był pouczony o tych okolicznościach. W dniu rejestracji tj. w dniu 5.10.2007r. skarżąca została pouczona o okolicznościach powodujących utratę statusu osoby bezrobotnej i okolicznościach ustania prawa do pobierania zasiłku dla bezrobotnych, czego dowodem jest własnoręcznie podpisane przez nią oświadczenie potwierdzające odbiór informacji o obowiązkach i uprawnieniach bezrobotnego (w tym o obowiązku zwrotu świadczenia pieniężnego z Funduszu Pracy w przypadku jego nienależytego pobrania). Organ zauważył też, że na drugiej stronie decyzji o przyznaniu statusu bezrobotnego znajduje się obszerna informacja – "pouczenie" dotyczące warunków koniecznych do nabycia statusu bezrobotnego (jako jeden z nich widnieje zarejestrowanie w właściwym dla miejsca zameldowania stałego lub czasowego powiatowym urzędzie pracy), obowiązku powiadomienia w ciągu 7 dni powiatowego urzędu pracy o podjęciu zatrudnienia, innej pracy zarobkowej lub pozarolniczej działalności oraz zaistnieniu innych okoliczności powodujących utratę statusu bezrobotnego lub utratę prawa do zasiłku, a na końcu znajduje się pouczenie o sytuacji, w których następuje utrata statusu bezrobotnego. Ponadto w dniu 5.10.2007r. skarżąca oświadczyła o zobowiązaniu się do informowania Urzędu o wszelkich zmianach danych zawartych w karcie rejestracyjnej. W karcie rejestracyjnej bezrobotnego w pkt 10 L. R. jako adres zameldowania na pobyt stały podała [...] K., ul. A, z czego wynika, że zmieniając z dniem 14.11.2007r. miejsce zameldowania na T. 27, [...] T. była zobowiązana do niezwłocznego zgłoszenia tego faktu w Urzędzie Pracy. Ustawa stanowi o terminie siedmiodniowym, którego skarżąca nie dochowała, w związku z czym w kontekście zastosowania prawidłowych pouczeń zaistniała podstawa do zastosowania sankcji z art. 76 ust. 2 pkt 1 w/w ustawy tj. podstawa do uznania, że wypłacony jej w okresie od 14.11.2007r. do 31.12.2007r. zasiłek dla osoby bezrobotnej jest świadczeniem nienależnym i podlega zwrotowi. Odwołując się od powyższej decyzji L. R. wyjaśniła, że świadczenie, które wypłacane było jej we wskazanym wyżej okresie traktowała jako zasiłek chorobowy, ponieważ przebywała wówczas na zwolnieniu lekarskim, i tego wobec Urzędu nie ukrywała. W związku z tym nie można uznać w jej ocenie, że pobrała nienależne świadczenie w postaci zasiłku dla osoby bezrobotnej, gdyż nie miała świadomości charakteru przesyłanego jej świadczenia. Po rozpoznaniu odwołania Wojewoda wydał opisaną na wstępie decyzję, w uzasadnieniu której z jednej strony podzielił w całości ustalenia organu pierwszej instancji, z drugiej podkreślił, że zgodnie z art. 76 ust. 2 pkt 1 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy podstawową przesłanką orzeczenia o obowiązku zwrotu pobranego świadczenia jest zaistnienie dwóch warunków: obiektywnego – polegającego na tym, że świadczenie wypłacono mimo zaistnienia okoliczności skutkujących utratą prawa do jego pobierania oraz subiektywnego – polegającego na tym, że osoba, która to świadczenie pobrała była prawidłowo pouczona o okolicznościach skutkujących utratą uprawnień do tego świadczenia. W niniejszej sprawie zaszły obydwa warunki, gdyż z powodu zmiany przez skarżącą miejsca zameldowania – zaszła podstawa do pozbawienia ją statusu osoby bezrobotnej a ponadto skarżąca została prawidłowo pouczona o okolicznościach skutkujących utratą uprawnień do świadczeń z Funduszu Pracy. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego L. R. ponowiła wobec w/w rozstrzygnięcia zarzuty zawarte w odwołaniu, dodając, że sytuacja materialna w jakiej aktualnie się znajduje jest bardzo ciężka. Jej zarobki kształtują się w granicach 950 - 1000 zł miesięcznie. Nie posiada gospodarstwa rolnego, mąż nie pracuje zawodowo a na utrzymaniu ma córkę, uczennicę liceum. Wnosi w związku z tym o umorzenie żądanej przez organ kwoty. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko w sprawie, a dodatkowo wskazując, że skarżąca ma prawo zwrócić się do organu pierwszej instancji z wnioskiem o umorzenie lub rozłożenie na raty nienależnie pobranego świadczenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Wojewódzki Sąd Administracyjny zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – p.p.s.a (Dz. U. nr 153, poz. 1270) sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej a stosownie do przepisu art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Jednocześnie w oparciu o art. 134 § 1 ustawy p.p.s.a Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. Kryterium legalności umożliwia sądowi administracyjnemu wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji, jeżeli stwierdzi on naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Kierując powyższym kryterium Sąd doszedł do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Postępowanie w sprawie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia przewidziane przepisem art. 76 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy jest postępowaniem samodzielnym, co oznacza, że okoliczność wydania decyzji uchylającej decyzję o przyznaniu statusu osoby bezrobotnej oraz decyzję przyznającą zasiłek dla bezrobotnych, a następnie odmowa przyznania tych uprawnień nie mogą mieć w kwestii oceny świadczenia jako nienależnego i jego zwrotu, zasadniczego znaczenia. Mianowicie odrębnym i niezależnym od wznowienia postępowania jest postępowanie , w którym dokonuje się ustalenia czy i za jaki okres pobrany zasiłek jest świadczeniem nienależnym oraz czy zachodzą okoliczności określone w art. 76 ust. 2 pkt. 1 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy uzasadniające żądanie zwrotu (por. wyrok Sadu Najwyższego z dnia 5.10. 2000r. IIIRW20/00 publ. OSNP z 2001r 12/403, którego aktualność na gruncie obecnego wynika ze zbieżności regulacji ). Trafnie organ odwoławczy zauważył, że warunkiem orzeczenia o obowiązku zwrotu pobranego świadczenia jest zaistnienie równocześnie dwóch przesłanek : - obiektywnego – polegającego na tym, że świadczenie wypłacono mimo wystąpienia okoliczności skutkujących utratą prawa do jego pobierania - subiektywnego – polegającego na tym, że osoba, która świadczenie pobrała była prawidłowo pouczona o okolicznościach powodujących utratę uprawnień do tego świadczenia. Ustanowienie przez prawodawcę tego rodzaju warunku ogranicza, a w zasadzie wyłącza w tym postępowaniu zasadę " ignorantio iuris nocet" nakładając na organ obowiązek pouczenia o tych okolicznościach, w których następuje utrata przyznawanych uprawnień. W ocenie organu obowiązek ten został spełniony poprzez zobowiązanie skarżącej do bezzwłocznego informowania o wszelkich zmianach danych zawartych w karcie rejestracyjnej, a do takich danych zalicza się adres zamieszkania wpisany do tej karty. Natomiast na uwadze Sądu pozostaje okoliczność, że ani pouczenie zawarte w decyzji o przyznaniu statusu osoby bezrobotnej z dnia 5.10 2007r ani pouczenie znajdujące się na decyzji przyznającej zasiłek nie zawiera pouczenia o tym, że zmiana miejsca zameldowania powoduje utratę prawa do zasiłku i statusu osoby bezrobotnej. Na marginesie sprawy należy zauważyć , że brak takiego pouczenia jest zrozumiały, gdyż ustawodawca nie przewiduje tak daleko idących konsekwencji w przypadku zmiany przez bezrobotnego miejsca zameldowania, jednakże analiza decyzji ostatecznych jakie zapadły w stosunku do skarżącej wskutek zmiany miejsca zameldowania wykracza poza ramy tego postępowania sądowo administracyjnego. Wspomnieć jedynie wypada przy tej okazji wyrok z dnia 27.06 2007r. IISA/Sz 210/07 wydany przez Wojewódzki Sąd Administracyjny, którego tezę opublikowaną w systemie Lex Omega pod nr 379795 , Sad tutejszy podziela w całej rozciągłości. Niezależnie jednak od faktu, że decyzja wydana na skutek wznowienia postępowania jest ostateczna i koniecznym stało się przyjęcie, że zaistniał warunek polegający na obiektywnej utracie uprawnień , to nie została spełniona przesłanka subiektywna polegająca na właściwym pouczeniu przez organ. Pouczenie takie nie może bowiem pozostawać w sferze domniemań lub ewentualnych interpretacji lecz powinno być wyraźne i jednoznaczne, odniesione do uprawnień których dotyczy i skierowane do osoby co do której organ był obowiązany do pouczenia. Tymczasem z żadnego z pouczeń nie wynika, że konsekwencją zmiany miejsca zameldowania może być utrata uprawnień, w przypadku gdy strona bezzwłocznie nie poinformowała o tej zmianie. Przyjmując, że został spełniony warunek "subiektywny" żądania zwrotu pobranego świadczenia , organy w sposób niewłaściwy zastosowały przepis art 76 ust. 2 pkt 1 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy ,naruszając w ten sposób ten przepis, co odpowiada dyspozycji art. 145 § 1 pkt 1 lit a p.p.s.a. Z tego względu i na mocy tego przepisu oraz art. 134§ 1i art.152 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.