III SA/Kr 380/12

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Grzegorz Karcz po rozpoznaniu w dniu 5 kwietnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosków Z. S. i J. S. o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego lub adwokata w sprawie ze skargi Z. S. i J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 2 lutego 2012 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego postanawia: I. umorzyć postępowanie w części obejmującej żądanie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych, II. przyznać skarżącym prawo pomocy w zakresie częściowym ustanawiając dla nich adwokata, którego wyznaczy Okręgowa Rada Adwokacka. Skarżący w złożonych na urzędowych formularzach "PPF" wnioskach o przyznanie prawa pomocy domagali się częściowego zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego lub adwokata. Oświadczyli, że nie zatrudniają i nie pozostają w innym stosunku prawnym z jakimkolwiek kwalifikowanym pełnomocnikiem. Objaśniając swoją sytuację rodzinną podali, że pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym ze sobą oraz dwoma synami. Określając swój majątek uwidocznili, że w jego skład wchodzi dom o powierzchni 130,7 m2 i mieszkania o powierzchni 110,7 m2, nieruchomość rolna o powierzchni 4,67 ha, las o powierzchni 5,53 ha. Nie posiadają zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. Wyjaśnili, że na stałe miesięczne dochody gospodarstwa domowego składa się tylko renta skarżącego w wysokości 973,94 zł. Uzasadniając swoje starania odnieśli się po krótce do okoliczności nurtującej ich sprawy. Zaakcentowali, że za sprzedaż świni uzyskali 600 zł, a za sprzedaż bydła rzeźnego 4905 zł. Dopłaty obszarowe za rok 2011 wyniosły 6288,20 zł. Wskazując na powyższe podnieśli, że nie stać ich na ponoszenie kosztów związanych ze skargą kasacyjną od wyroku tutejszego sądu. Nie są też w stanie ponieść wydatków na fachowego pełnomocnika, który sporządziłby w sprawie skargę kasacyjną i reprezentował skarżących w toku postępowania II-instancyjnego przed NSA. Wyjaśnili, że potrzeba czasowego remontu domu tj. umożliwiającego zamieszkanie do chwili przeprowadzki i budowy nowego domu nie wynika z ich winy lecz jest efektem ogólnokrajowej klęski żywiołowej: powodzi z maja i czerwca 2010 r. kiedy to zniszczony został budynek gdzie mieszkają skarżący z rodziną. Podnieśli, że w związku z tym zdarzeniem ponieśli ogromne straty materialne i są zmuszeni przez los na nowo zaspakajać swoje potrzeby mieszkaniowe. Konieczne będzie poniesienie przez nich kosztów prac budowlanych jak również doposażenia i urządzenia na nowo wnętrz. Chcieliby więc gromadzić środki finansowe na potrzeby tychże prac a nie musieć wydawać je na sprawy administracyjne. Dlatego proszą o przyznanie im prawa pomocy w postaci częściowego zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata lub radcy prawnego celem złożenia skargi kasacyjnej i reprezentowania skarżących przez NSA. Skarżący utrzymują się z pracy w gospodarstwie rolnym. Na wyposażeniu mają maszyny niezbędne do pracy w nim. Jest to jednak sprzęt stary, wieloletni, zużyty. Na 4,67 ha pola ornego uprawiają pszenicę, kukurydzę, jęczmień, ziemniaki. Są tam też łąki i pastwiska. Plony są jednak pomniejszane ustawicznie przez liczne podtopienia i powodzie (ponad 3 ha leży nad samym korytem rzeki). Straty takie ponosili w latach 2010, 2011 (ok. 73%), 2007, 2006, 2001, 1997. Zebrane uprawy (ok. 2,5 t. pszenicy, 1 t. ziemniaków, 200 kg kukurydzy) w większości przeznaczone są do konsumpcji oraz jako pasza dla zwierząt (1 krowa, 1 bydło rzeźne, 3 świnie, 30 kur). Sprzedaż zwierząt rzeźnych w 2012 r. świnia ok. 600 zł, bydło rzeźne 1 szt. (18 miesięcy) 4905 zł. Na nawozy sztuczne do upraw oraz środki ochrony roślin i opiekę weterynaryjną wydawane jest ok. 1500 zł rocznie. Podatek rolny i od nieruchomości wyniósł za 2012 r. 965 zł. Skarżący powiadają, że ponieważ są osobami schorowanymi leczącymi się na schorzenia neurologiczne, nadciśnienie, chorobę wieńcową, reumatyzm więc na leki ponoszą wydatki rzędu 200-300 zł miesięcznie. Dodatkowo skarżąca raz na miesiąc musi jeździć do szpitala specjalistycznego w K celem bieżących badań i konsultacji. Koszt biletów takiego wyjazdu to ok. 50 zł. Skarżąca leczy się od 2006 r. i w tym okresie była pięciokrotnie hospitalizowana. Na zakup węgla wydają rocznie ok. 2000 zł. Skarżąca utraciła prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy, gdyż orzeczenie ZUS miało moc wiążącą do 30 listopada 2012 r. Na prąd skarżący muszą przeznaczać 435 zł (w rozliczeniach dwumiesięcznych), na gaz 120 zł, na telefon ok. 50 zł. Na utrzymaniu mają małoletnie uczące się jeszcze dzieci . Koszt podręczników szkolnych i wyprawki jakie zakupili we wrześniu ubiegłego roku oszacowali na ok. 1000 zł a koszt ubrań zimowych na ok. 600 zł. Mając na uwadze powyższe zważyć należało co następuje: Zgodnie z art. 239 pkt 1 lit. a) ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, obowiązek uiszczenia kosztów sądowych nie ciąży na stronie skarżącej działanie lub bezczynność organu w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej. W niniejszej sprawie przedmiot skargi w postępowaniu sądowoadministracyjnym opatrzono symbolem "6320" (vide: zarządzenie z 29.03.12 r. k. 1) opisywanym przez załącznik nr 1 do zarządzenia Prezesa NSA z dnia 27 listopada 2003 r. w sprawie ustalenia zasad biurowości w sądach administracyjnych jako sprawa z zakresu pomocy społecznej. Skarżący korzystają więc z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych - co oznacza całkowite zwolnienie strony z obowiązku wnoszenia opłat sądowych jak i ponoszenia wydatków. Mając na uwadze powyższe postanowiono więc jak w punkcie pierwszym sentencji działając na zasadzie art. 161 §1 pkt. 3 ppsa w związku z art. 258 §1 i §2 pkt. 7 ppsa. Bezprzedmiotowość wniosków o zwolnienie od kosztów pozostaje bez wpływu na drugie z żądań a mianowicie ustanowienia radcy prawnego lub adwokata. Zgodnie bowiem z aktualnymi poglądami doktryny sąd nie jest związany żądaniem strony zawartym we wniosku o przyznanie pomocy byleby tylko nie wyszedł ponad żądanie strony (por. komentarz J.P Tarno do art. 246 w : Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2004). Logiczną konsekwencją przedstawionego stanu rzecz jest więc, że w sytuacji gdy strona domaga się przyznania prawa pomocy w szerszym zakresie, sąd może przyznać jej to prawo w zakresie obejmującym tylko ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika (art. 245 §3 in fine ppsa) o ile nie jest wstanie ponieść opłat za jego czynności w postępowaniu przed sądami administracyjnymi bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 §1 pkt. 2 ppsa). W realiach niniejszej sprawy skarżący złożyli wyczerpujące oświadczenie o jakim mowa w art. 252 ppsa. W konsekwencji oświadczenie to jest wystarczające do oceny sytuacji bytowej skarżących a co za tym idzie i ich aktualnych możliwości płatniczych. Te mimo wykazanego majątku nieruchomego nie rysują się szczególnie. Uwzględnić bowiem trzeba w pierwszym rzędzie sygnalizowaną przez skarżących konieczność przeprowadzenia remontu domu umożliwiającego zamieszkanie do chwili przeprowadzki i budowy nowego domu oraz jego doposażenia i urządzenia wnętrz. W tym kontekście nie można tracić z pola widzenia tej części wyjaśnień skarżących gdzie uczciwie podają, że środki finansowe pochodzące m. in ze sprzedaży trzody chlewnej oraz bydła rzeźnego chcieliby gromadzić na potrzeby tychże prac a nie musieć wydawać je na sprawy administracyjne, bo konieczność przeprowadzenia tych prac nie wynika z ich winy ale jest efektem ogólnokrajowej klęski żywiołowej: powodzi z maja i czerwca 2010 r. kiedy to zniszczony został budynek gdzie mieszkają i obecnie zmuszeni przez los muszą na nowo zaspakajać swoje potrzeby mieszkaniowe. Jednocześnie z zasad doświadczenia życiowego wynika, że przy obecnym poziomie cen oraz usług niewielka renta skarżącego po opłaceniu wykazanych wydatków, na energię elektryczną, gaz, telefon, leki, opał wystarcza na opędzenie najpilniejszych potrzeb życia codziennego. Sprzedaży bądź obciążenia domu gdzie zamieszkują lub nieruchomości na których gospodarzą celem pozyskania środków na opłacenie pełnomocnika z wyboru trudno od nich wymagać albowiem rozporządzenia tego rodzaju godziłby w podstawę egzystencji rodziny. Uwzględniając to wszystko, udzielono więc skarżącym pomocy o którym to prawie traktują przepisy oddziału 2 rozdziału III działu V ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ustanawiając na ich rzecz adwokata, którego wyznaczy właściwy organ samorządu zawodowego. Konieczność wygospodarowania przez skarżących środków na koszty kwalifikowanego pełnomocnika przekracza bowiem aktualnie ich możliwości i grozi zachwianiem sytuacji materialnej oraz bytowej strony. Z przytoczonych względów orzeczono jak w punkcie drugim sentencji na podstawie art. 246 §1 pkt. 2 ppsa w związku z art. 245 §3 ppsa.