III SA/Kr 382/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Tadeusz Kiełkowski (spr.) Sędziowie: WSA Katarzyna Marasek-Zybura Asesor WSA Ewelina Dziuban Protokolant: specjalista Anna Chwalibóg po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 maja 2024 r. sprawy ze skargi M. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 26 stycznia 2024 r. nr SKO.ŚR/4111/1379/2023 w przedmiocie odmowy przyznania dodatku do zasiłku rodzinnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie decyzją z dnia 26 stycznia 2024 r., znak SKO.ŚR/4111/1379/2023, działając na podstawie art. 3 pkt 16, art. 3 pkt 17a, art. 4, art. 5, art. 8, art. 11a i art. 24 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 390 ze zm.) oraz 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 775), po rozpatrzeniu odwołania M. M. od decyzji Wójta Gminy O. z dnia 5 grudnia 2023 r., znak DŚR.5110.21.1.9.2023, odmawiającej przyznania M. M. prawa do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowania dziecka na T. i J. B. – utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. Powyższa decyzja, która jest przedmiotem skargi, zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych. Decyzją z dnia 5 grudnia 2023 r., znak DŚR.5110.21.1.9.2023, wydaną na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 775 ze zm.) w związku z art. 3 pkt 1, art. 4-6, art. 11a, art. 24, art. 32 ust. 2 i art. 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 390 ze zm.), rozporządzenia Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 6 lipca 2023 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1340) oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 13 sierpnia 2021 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny i specjalny zasiłek opiekuńczy, wysokości świadczeń rodzinnych oraz wysokości zasiłku dla opiekuna (Dz. U. z 2021 r. poz. 1481) – Wójt Gminy O. odmówił przyznania M. M. prawa do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowania dziecka na T. i J. B. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ pierwszej instancji wskazał, że rodzina wnioskodawczyni liczy 5 osób (wnioskodawczyni-matka i mąż P. M. oraz dzieci: J. B., T. B. i K. M.), ojciec J. i T. zmarł w 2013 r., a wnioskodawczyni nie jest osobą samotnie wychowującą dziecko, bo pozostaje w związku małżeńskim i wychowuje dzieci z P. M. Działając na skutek odwołania M. M. – w którym podniosła ona w szczególności, że obecny mąż nie łoży na dzieci z jej pierwszego małżeństwa – Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie wydało opisaną na wstępie decyzję z dnia 26 stycznia 2024 r., którą utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ odwoławczy zwrócił uwagę na rozbieżność poglądów co do rozumienia fragmentu "wychowuje wspólnie co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem" na gruncie art. 3 pkt 17a u.ś.r. Niektórzy rozumieją go bowiem tak, że odnosi się tylko do rodzica dziecka, którego dotyczy wniosek, a nie do każdej osoby związanej z jednym rodziców dziecka – wówczas bez znaczenia jest okoliczność pozostawania w związku małżeńskim lub pozamałżeńskim z osobą, która nie jest rodzicem dziecka, na które ma być przyznany dodatek. Jednakże w ocenie organu odwoławczego fragment ten należy rozumieć tak, że wymaga on bycia osobą stanu wolnego (panną, wdową, osobą rozwiedzioną) lub osobą pozostającą w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu. Samotne wychowywanie oznacza zatem nie tylko wychowywanie dziecka przez jednego z rodziców (a nie oboje), ale też samotność rodzica wychowującego dziecko w tym sensie, że nie wolno mu zawrzeć małżeństwa z osobą niebędącą rodzicem dziecka. Celem przedmiotowego dodatku jest bowiem udzielanie wsparcia socjalnego osobom, które rzeczywiście same wychowują dziecko, tj. są zdane tylko na siebie. To zaś, w jakim stopniu obecny mąż wnioskodawczyni faktycznie partycypuje w utrzymaniu i wychowaniu dzieci z jej poprzedniego małżeństwa, jest obojętne z punktu widzenia u.ś.r. Pismem z dnia 12 lutego 2024 r. M. M. złożyła skargę na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie, w której podniosła, że dzieci z jej poprzedniego małżeństwa mają tylko jednego żyjącego rodzica (ją samą, bo ojciec zmarł 11 lat temu), a obecny (od 6 lat) mąż nie jest ich opiekunem prawnym, nie ma względem nich żadnych praw i nie łoży na nie. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie wniosło o jej oddalenie. Organ odwoławczy podtrzymał stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, zwracając przy tym uwagę na art. 144 § 1 k.r.o., definicję rodziny w u.ś.r. i fakt, że wniosek o przyznanie zasiłku rodzinnego obejmuje obecnego męża i wszystkie będące na utrzymaniu dzieci. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm., dalej "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia jego nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd nie rozstrzyga sprawy administracyjnej merytorycznie, lecz ocenia zgodność aktu z prawem. Kontrolując zaskarżoną decyzję zgodnie ze wskazanymi wyżej kryteriami, należało uznać, że zachodzą podstawy do pozbawienia jej mocy wiążącej. Na zasadzie art. 135 p.p.s.a. Sąd uchylił także decyzję organu pierwszej instancji. Zgodnie z art. 11a ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 323, dalej u.s.r.) dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka przysługuje samotnie wychowującym dziecko matce lub ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka, jeżeli nie zostało zasądzone świadczenie alimentacyjne na rzecz dziecka od drugiego z rodziców dziecka, ponieważ: 1) drugi z rodziców dziecka nie żyje; 2) ojciec dziecka jest nieznany; 3) powództwo o ustalenie świadczenia alimentacyjnego od drugiego z rodziców zostało oddalone. Zgodnie z definicją ustawową zawartą w art. 3 pkt 17a powołanej ustawy pod pojęciem osoby samotnie wychowującej dziecko należy rozumieć pannę, kawalera, wdowę, wdowca, osobę pozostającą w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osobę rozwiedzioną, chyba że wychowuje wspólnie co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem. W orzecznictwie sądów administracyjnych prezentowany jest pogląd, że "przesłanka samotnego wychowywania dziecka – w rozumieniu art. 3 pkt 17a u.ś.r. – spełniona jest zawsze, gdy dziecko jest wychowywane tylko przez jednego z rodziców, co oznacza, że osoba pozostająca w związku małżeńskim i wychowująca dziecko spoza małżeństwa jest osobą samotnie wychowującą dziecko w rozumieniu art. 3 pkt 17a u.ś.r." (zob. wyrok NSA z 11 grudnia 2020 r., I OSK 1877/20, LEX nr 3179792 oraz powołane tam orzecznictwo). Ponadto podkreśla się, że: "Prawidłowa wykładnia art. 3 pkt 17a u.ś.r., uwzględniająca argumenty płynące z orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego, w szczególności z wyroku z dnia 18 maja 2005 r. (sygn. akt K 16/04; OTK-A 2005, nr 5, poz. 51) oraz wyroku z dnia 23 czerwca 2008 r. (sygn. akt P 18/06; OTK-A 2008, nr 5, poz. 83), prowadzi do uznania, że zawarcie związku małżeńskiego przez rodzica wychowującego dziecko pochodzące z innego związku (a tym bardziej pozostawanie w związku nieformalnym), nie ma wpływu na sferę władzy rodzicielskiej i obowiązków alimentacyjnych względem tego dziecka. Dlatego też dziecko wychowujące się w tzw. rodzinie zrekonstruowanej nie traci statusu osoby wychowywanej przez samotnego rodzica. Do odmiennego wniosku (...) nie mogą prowadzić wynikające z przepisów ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (...) obowiązki współmałżonka względem rodziny, w skład której wchodzi dziecko drugiego współmałżonka z poprzedniego związku (art. 23, art. 24 i art. 27 k.r.o.), a także przewidziane w art. 144 § 1 k.r.o pewne roszczenie alimentacyjne takiego dziecka wobec ojczyma (macochy). Relacje i obowiązki uregulowane tymi przepisami pozostają bez wpływu na sferę władzy rodzicielskiej, która z mocy art. 93 ust. 1 i art. 94 ust. 1 k.r.o. przysługuje rodzicom, zaś jeżeli jedno z rodziców nie żyje, przysługuje drugiemu z rodziców. Zawarcie związku małżeńskiego przez jedynego żyjącego rodzica dziecka nie przekłada sią na nabycie przez nowego współmałżonka władzy rodzicielskiej nad tym dzieckiem Do tego mogłoby prowadzić dopiero przysposobienie przez niego tego dziecka. Skoro zaś współmałżonek niebędący rodzicem dziecka drugiego współmałżonka, nie sprawuje nad tym dzieckiem władzy rodzicielskiej, nie sposób uznać że wychowuje to dziecko wraz z współmałżonkiem będącym jedynym rodzicem dziecka. W myśl bowiem do art. 95 ust. 1 k.r.o. obowiązek i prawo do wychowania dziecka jest elementem władzy rodzicielskiej (...). Jedyny rodzic dziecka jest osobą samotnie wychowującą dziecko, albowiem jako jedyna osoba sprawuje nad nim władzę rodzicielską. Dla zachowania tego statusu nie musi więc pozostawać osobą samotną, tzn. niezamężną ani niepozostającą w związku nieformalnym" (wyrok WSA w Lublinie z 23 marca 2023 r., II SA/Lu 122/23, CBOSA). Istotnego znaczenia nie ma to, że skarżąca ma kolejne dziecko z obecnym mężem, ani to, że zgodnie z definicją rodziny zawartą w art. 3 ust. 16 u.s.r. do rodziny skarżącej, oprócz jej dzieci, przynależy również jej obecny mąż oraz ich syn. Inny jest bowiem cel definicji "osoby samotnie wychowującej dziecko", a inny definicji "rodziny". W konsekwencji nie ma sprzeczności pomiędzy uznaniem skarżącej za osobę samotnie wychowującą dziecko i zarazem – w innym kontekście – uznaniem, że jej obecny mąż przynależy do rodziny (por. powołany wyrok WSA w Lublinie z 23 marca 2023 r. oraz wskazane tam wyroki, tworzące ugruntowaną linię orzeczniczą). Podobne stanowisko prezentowane jest także w orzecznictwie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie (zob. np. wyrok z dnia 23 sierpnia 2017 r., III SA/Kr 653/17; wyrok z dnia 24 kwietnia 2024 r., III SA/Kr 257/24, CBOSA). Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela zreferowane wyżej poglądy, co implikuje ocenę, że stanowisko organu co do wykładni art. 3 pkt 17a i art. 11a ust. 1 u.s.r. jest błędne, a tym samym doszło do istotnego naruszenia tych przepisów. Rozpoznając sprawę ponownie organ obowiązany będzie uwzględnić wykładnię odnośnych przepisów przedstawioną w niniejszym wyroku. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i art. 135 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.