III SA/Kr 383/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Piotr Lechowski (spr.) Sędziowie WSA Halina Jakubiec WSA Dorota Dąbek Protokolant Urszula Ogrodzińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 sierpnia 2006 r. sprawy ze skargi małoletniego D. K. działającego przez matkę E. K. na decyzję [...] Kuratora Oświaty w [...] z dnia [...] 2006 r. Nr [...] w przedmiocie skreślenia z listy uczniów liceum I uchyla zaskarżoną decyzję wraz z poprzedzającą ją decyzją organu pierwszej instancji, II orzeka , że uchylone decyzje nie mogą być wykonane , III zasądza od [...] Kuratora Oświaty w [...] na rzecz skarżącego tytułem zwrotu kosztów postępowania kwotę [...] ( [...]) złotych. Decyzją z dnia [...] 2006 r. Nr. [...] po rozpatrzeniu odwołania E. K. działającej im. małoletniego syna D. K. , [...] Kurator Oświaty w [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Dyrektora [...] Liceum Ogólnokształcącego im. [...] w [...] Nr. [...] z dnia [...] 2005 r. , orzekającą o skreśleniu z dniem [...] 2005 r. D. K. z listy uczniów klasy II " i " .W podstawie prawnej decyzji Kuratora Oświaty powołano przepisy art.138 § 1 k.p.a i 31 pkt 5 " b" ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty , tj. Dz.U. z 2004 r. Nr 256 poz. 2572 z późn.zm. ) . Uzasadniając decyzję [...] Kurator Oświaty wskazał następujące okoliczności faktyczne i motywy prawne przyjęte za podstawę rozstrzygnięcia . Decyzją z dnia [...] 2005 r. , powołując się na przepisy art. 39 ust.2 ustawy o systemie oświaty , art. 104 kpa , postanowienia § 54 ust.1 pkt 1 , 3 i 5 Statutu XII Liceum Ogólnokształcącego , uchwałę rady pedagogicznej z dnia [...] 2005 Nr [...] oraz wskazując na zasięgnięcie opinii samorządu uczniowskiego , Dyrektor [...] Liceum Ogólnokształcącego w [...] , orzekł o skreśleniu z dniem [...] 2005 r. D. K. z listy uczniów klasy [...] ,, i " .Podstawę faktyczną decyzji , organ l instancji oparł na ustaleniu , że w dniu [...] 2005 r. uczeń D. K. , w czasie jednej z przerw lekcyjnych dokonał kradzieży w sklepiku szkolnym , po czym pobił świadka D. K. , który potwierdził dokonaną kradzież. Od decyzji tej odwołanie wniosła imieniem syna D. ; matka E. K. W obszernym uzasadnieniu odwołania przedstawiła wersję zdarzeń przekazaną jej przez syna .Wynikało z niej , iż przez jakiś czas przebywał w pobliżu sklepiku szkolnego , jednakże zrezygnował z zamiaru zakupów a butelkę napoju [...] otrzymał od kolegi z klasy L. N. Według relacji syna , prowadząca sklepik twierdziła , że widziała go koło lodówki , a tylko jeden uczeń - D. K. potwierdzał , iż widział jak wyciągnął napój z lodówki , czego dwóch pozostałych uczniów nie potwierdziło .Według dalszej relacji , po jakimś czasie ( na drugiej przerwie ) D. K. z kolegami z klasy udał się na [...] piętro szkoły by wyjaśnić z D. K. zaistniałą sytuację. Tam , D. K. sprowokował bójkę i zaatakował go doznając złamania dwóch palców lewej ręki a D. K. uderzył go w obronie własnej. Dalszą część odwołania zajął opis przebiegu kontaktów E. K. z dyrektorem i nauczycielami szkoły po tym zdarzeniu oraz opis problemów zdrowotnych syna i trudności wychowawczych na tym tle. W odwołaniu zarzucono , że nie przeprowadzono wnikliwej analizy co do przyczyn i przebiegu oraz skutków bójki , co mogło mieć wpływ na zastosowanie innych środków niż skreślenie z listy uczniów. Rozpatrując odwołanie [...] Kurator Oświaty , dokonał w postępowaniu uzupełniającym w oparciu o dowody zebrane m.in. przed organem l instancji dalszych ustaleń szczegółowych , w następstwie których za własne przyjął ustalenie podstawowe , że D. K. w dniu [...] 2005 r. dokonał w sklepiku szkolnym liceum kradzieży jednej butelki napoju "[...]" , oraz pobił ucznia klasy [...] tego liceum - D. K. , który znajdował się w grupie uczniów potwierdzających kradzież. Przyjął organ odwoławczy , że w wyniku tej ,, bójki " D. K. doznał uszkodzeń ciała ( stłuczenia i urazu ręki ) . Kurator Oświaty wskazał konkretne dowody , na których oparł powyższe ustalenie. W szczególności powołano się na oświadczenie G. B. - ajenta sklepiku , że była naocznym świadkiem kradzieży dokonanej przez D. K. oraz na oświadczenie [...] uczniów z dnia [...] 2005 r. , potwierdzających , że D. K. wszczął ,,bójkę " z D. K. , który był świadkiem dokonanej wcześniej przez niego kradzieży w sklepiku szkolnym. W odniesieniu do skutków ,, bójki " powołano się na zaświadczenia stacji Pogotowia Ratunkowego w [...] i kartę informacyjną Szpitala Specjalistycznego im. [...]- Samodzielnego Publicznego ZOZ w [...] z dnia [...] 2005 r. oraz na złożone doniesienia przez matkę D. K. i wszczęte pod nadzorem Prokuratury Rejonowej [...] dochodzenie o przestępstwo z art.190 § 1 k.k. Dokonując powyższych ustaleń, Kurator Oświaty zajął stanowisko względem dowodów przeciwnych i wyjaśnił przyczyny odmówienia im wiarygodności. Wskazano , że składający oświadczenie , iż dał kupiony dla siebie napój "[...] " D. K. , L. N. jak również uczniowie, którzy złożyli - przedłożone przy odwołaniu - oświadczenia , potwierdzające ten fakt , są kolegami D. K. , a wiadomości E. K. nie są bezpośrednie. Podkreślono , iż fakt kradzieży potwierdziła ajentka sklepu , osoba dorosła ciesząca się zaufaniem Dyrekcji a przebieg ,, bójki " jej naoczni świadkowie , nie będący kolegami D. , co nadaje ich oświadczeniu charakter bezstronny , a przez to wiarygodny. Kurator Oświaty nawiązał do postanowień § 54 ust.1 pkt 3 i 5 Statutu XII Liceum Ogólnokształcącego , w myśl , których do poważnych wykroczeń ucznia na terenie szkoły lub poza nią i dających podstawę do wymierzenia kary skreślenia z listy uczniów , w tym z pominięciem zasady stopniowania kar zalicza się m.in. spowodowanie bójki w wyniku której nastąpiło uszkodzenie ciała lub długotrwały uszczerbek na zdrowiu ( pkt. 3 ) oraz kradzież lub włamanie ( pkt. 5 ). Wyjaśniając motywy utrzymania w mocy decyzji skreślającej D. K. z listy uczniów liceum nawiązał Kurator Oświaty do zebranych w postępowaniu dowodów w tym opinii nauczycieli wyrażonych na posiedzeniu Rady Pedagogicznej i poprzedzających podjętą uchwałą Rady oraz do opinii psychologa szkoły. Wynikało z nich , że D. K. sprawia w szkole problemy wychowawcze , a w szczególności , że na obozie integracyjnym otrzymał ustną naganę Dyrektora Szkoły za picie alkoholu i palenie papierosa , oraz , że był zamieszany w kradzież kosztownej piłki z sali gimnastycznej .Wskazując na powyższe okoliczności podkreślono , że w postępowaniu odwoławczym usunięto niedostatki decyzji Dyrektora Szkoły w zakresie ustaleń faktycznych , które uzasadniają rozstrzygnięcie organu II instancji. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na powyższą decyzję , imieniem małoletniego D. K. złożyła jego matka E. K. , z wnioskiem o jej uchylenie , wraz z poprzedzającą decyzją organu l instancji. Skargę oparto na zarzucie naruszenia przepisów postępowania a to ; art. 73 § 1 kpa przez odmowę udostępniania akt zarówno przez Dyrektora Liceum jak i [...] Inspektora Oświaty , art.80 kpa przez brak wszechstronnej oceny materiału dowodowego ; art.107 § 3 kpa przez dokonanie ustaleń sprzecznych z materiałem dowodowym oraz z ustaleniami decyzji l instancji. Uzasadniając zarzuty podniesiono , że pismami z dnia [...] i [...] skarżąca zwracała się do Kuratorium Oświaty o udostępnienie jej akt postępowania na co nie otrzymała odpowiedzi , a ustalony telefonicznie przez wizytatora Kuratorium termin udostępnienia akt został następnie odwołany. Podnosiła także , że w postępowaniu przed organem l instancji odmówiono jej również dostępu do akt , a do podniesionego w tym zakresie zarzutu odwołania , organ nie ustosunkował się . Odnosząc się do oceny dowodów zarzucono , że uzasadnienie decyzji jest lakoniczne i nie jest możliwe sprawdzenie na podstawie jakich dowodów ustalenia te poczyniono. Sprzeczności ustaleń upatruje skarga w różnicy między bójką a pobiciem , przy wskazaniu , że według rozstrzygnięcia decyzji jej podstawę stanowi bójka , a według uzasadnienia , pobicie D. K. Skarga podkreśla , iż w bójce obie strony są atakującymi , a w pobiciu tylko jedna .Na tym tle skarga formułuje zarzut niedostatku ustaleń faktycznych co do okoliczności w jakich doszło do bójki względnie pobicia. Kwestionuje także skarga ustalenie , że skarżący ukradł butelkę twierdząc, iż ajentka nie stwierdziła by widziała tę kradzież. Zdaniem skargi decyzja nie zawiera ustaleń czy i jakie uszkodzenia ciała lub długotrwały uszczerbek na zdrowiu wystąpił u D. K. , oraz by został spowodowany przez skarżącego a nie w następstwie samookaleczenia . Zarzucono także , iż uzasadnienie powołuje ,, dodatkowe " argumenty mające przemawiać za sprawianiem problemów wychowawczych przez skarżącego , że ustna nagana udzielna jest w obecności rodzica lub opiekuna a fakt taki nie miał miejsca. Nie wskazano też okoliczności potwierdzających ,, zamieszanie "w kradzież piłki, która ostatecznie się znalazła. [...] Kurator Oświaty wniósł o oddalenie skargi. Nawiązując do jej zarzutów wskazano , że o udostępnienie akt do organu II instancji zwrócono się dopiero po wydaniu przez Kuratora decyzji i otrzymała skarżąca w tym zakresie odpowiedź na piśmie z dnia [...].2006 r. , natomiast w postępowaniu przed organem l instancji otrzymała kserokopię dokumentów za wyjątkiem objętych ochroną danych osobowych t.j. protokołu przebiegu posiedzenia rady Pedagogicznej oraz imiennych oświadczeń uczniów potwierdzających kradzież i fakt pobicia. W tym zakresie Dyrektor zrelacjonował treść tych dokumentów. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył : Skarga jest uzasadniona. Stosownie do przepisu art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. Nr 153 ; poz. 1270 z późn.zm). - dalej ustawa p.p.s.a. - sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Sprawując tę kontrolę sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany z zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną ( art.134 § 1 p.p.s.a. ) .Przypisana sądom administracyjnym kontrola , zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz.U, Nr 153 , poz. 1269 ) , sprawowana jest pod względem zgodności z prawem jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W myśl przepisu art.145 § 1 pkt 1 Sąd uchyla decyzję w całości lub w części , jeżeli stwierdzi : lit.a / naruszenie prawa materialnego , które miało wpływ na wynik sprawy ; lit. b/ naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego . lit.c/ inne naruszenia przepisów postępowania jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przedmiotowej sprawie zachodzi przewidziana art.145 § 1 ust.1 lit. c przesłanka uchylenia zaskarżonej decyzji. Zgodnie z brzmieniem przepisu art. 39 ust.2 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty ( t.j. Dz.U. z 2004 r. Nr 256 , poz. 2572 ) w dacie wydania zaskarżonej , decyzji dyrektor szkoły lub placówki może , w drodze decyzji , skreślić ucznia z listy uczniów w przypadkach określonych w Statucie szkoły lub placówki. Skreślenie następuje na podstawie uchwały rady pedagogicznej po zasięgnięciu opinii samorządu uczniowskiego. Przepis ten nadaje zatem rozstrzygnięciu w przedmiocie skreślenia z listy uczniów formę decyzji administracyjnej , oraz określa , konieczne przesłanki , których łączne spełnienie warunkuje wydanie decyzji. Przydanie skreśleniu ucznia z listy formy decyzji administracyjnej , implikuje wymóg zachowania w postępowaniu administracyjnym poprzedzającym jej wydanie , podstawowych zasad postępowania administracyjnego , statuowanych przepisami kodeksu postępowania administracyjnego. Jedną z podstawowych zasad k.p.a jest zasada dwuinstancyjności postępowania. W świetle przepisów art.138 § 1 i 2 kpa organ odwoławczy jest organem merytorycznym ponownie rozpatrującym sprawę merytorycznie. Zasada dwuinstancyjności postępowania oznacza , iż strona ma prawo do dwukrotnego merytorycznego rozpatrzenia jej sprawy merytorycznie przez organ l instancji i organ odwoławczy i od inicjatywy strony w formie odwołania zależy , czy uruchomi tryb rozpoznania sprawy w postępowaniu odwoławczym. Przepis art. 10 § 1 kpa wyraża zasadę wysłuchania stron. W myśl tego przepisu organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronie czynny udział w każdym stadium postępowania , a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań .Żaden przepis ustawy o systemie oświaty nie wyłącza lub ogranicza zastosowania tych podstawowych zasad postępowania w sprawie o skreślenie ucznia z listy uczniów. Na tle przedstawionych akt postępowania należy stwierdzić , iż organ l instancji wydał decyzję z naruszeniem art.10 § 1 kpa . Znajdujące się w aktach sprawy oświadczenie dyrektora liceum z dnia [...] 2006 r. , tylko potwierdza , że skarżący D. K. działający przez matkę E. K , przed wydaniem decyzji z dnia [...] 2005 r. . nie został zawiadomiony o zebraniu materiału dającego podstawę do wydania decyzji oraz o prawie wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Prawo strony do zapoznania się z aktami sprawy przed wydaniem decyzji wynika z art. 10 § 1 kpa , który obliguje organ do zapewnienia stronie takiej możliwości .Bezpodstawne jest także w świetle art.74 § 1 kpa ograniczanie dostępu strony do niektórych dokumentów z powołaniem na ochronę danych osobowych , skoro ograniczenie wglądu strony w akta postępowania , może być uzasadnione tylko tajemnicą państwową lub ważnym interesem państwowym i następuje ono w specjalnym trybie w formie postanowienia podlegającego kontroli instancyjnej. W konsekwencji skarżący w postępowaniu przed organem l instancji pozbawiony został możliwości wypowiedzenia się co do zebranego materiału dowodowego , przedstawienia własnej wersji zdarzenia i wskazania dowodów na jej potwierdzenie. Mógł to uczynić dopiero w odwołaniu , przy czym sporządzenie uzasadnienia decyzji organu l instancji w sposób ogólnikowy z uchybieniem wymogom art. 107 § 3 kpa , uniemożliwiło także podnoszenie konkretnych zarzutów co do dowodów , na których oparto ustalenia. W istocie zatem skarżący w następstwie uchybień proceduralnych , pozbawiony został możliwości dwukrotnego merytorycznego rozpatrzenia sprawy , przy zapewnieniu mu możliwości aktywnego udziału w postępowaniu. Również w postępowaniu przed organem odwoławczym , przed wydaniem decyzji nie zrealizowano wymogu z art. 10 § 1 kpa mającego odpowiednie zastosowanie z mocy art.140 kpa. W świetle statutu XII Liceum Ogólnokształcącego, skreślenie z listy uczniów ( bez zawieszenia ) stanowi karę najsurowszą , a zarazem możliwą do zastosowania z pominięciem zasady stopniowania kar. Obliguje to organy szkolne i organ odwoławczy do szczególnej staranności w zakresie dokumentowania podstaw poczynionych ustaleń. Ograniczenie się do lakonicznych oświadczeń świadków zdarzeń może być niewystarczające , gdy oświadczenia te są sprzeczne , a organ musi w ramach przysługującej mu oceny dowodów ( art.80 kpa ) dokonać oceny , czy dana okoliczność została udowodniona. Należy też wskazać , że przepis art.81 kpa stanowi , że okoliczność faktyczna ( np. kradzież , spowodowanie bójki ) , może być uznana za udowodnioną jeżeli strona miała możność wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów , chyba , że zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 10 § 2 kpa. Wówczas jednak zastosowanie ma przepis art.10 § 3 kpa. Już powyższe okoliczności uzasadniają potrzebę uchylenia zaskarżonej decyzji wraz z poprzedzającą decyzją l instancji , celem przeprowadzenia postępowania administracyjnego z wyeliminowaniem wytkniętych uchybień. Nawiązując do zarzutów skargi , Wojewódzki Sąd Administracyjny wyraża wiążącą organy ocenę prawną , że termin bójka w rozumieniu § 54 ust.1 ust.3 regulaminu , użyty jest w znaczeniu potocznym , nie rozróżniającym prawnokarnych kryteriów bójki i pobicia , zaś okolicznością uzasadniająca zastosowanie przewidzianej nim kary jest spowodowanie zdarzenia w postaci bójki ( pobicia ) , oraz uszkodzenie ciała lub długotrwały uszczerbek na zdrowiu , pozostający w związku z tym zdarzeniem. Redakcja przepisu art.39 ust.2 ustawy wskazuje , że materialnoprawną przesłankę decyzji w przedmiocie skreślenia ucznia z listy uczniów stanowi m.in. obligatoryjny wymóg zasięgnięcia - przed wydaniem decyzji - opinii samorządu uczniowskiego. Oznacza to , iż organ kompetentny do wydania decyzji o skreśleniu ucznia z listy uczniów winien poinformować o takim zamiarze samorząd uczniowski i zwrócić się o wydanie opinii. Zgodnie z przepisem art. 55 ust.3 ustawy o systemie oświaty , w jego brzmieniu z daty zaskarżonej decyzji , zasady wybierania i działania organów samorządu określa regulamin uchwalony przez ogół uczniów a organy samorządu są jedynymi reprezentantami ogółu uczniów. Opinia samorządu uczniowskiego w rozumieniu art.39 ust.2 ustawy , winna być zatem wyrażona przez organ samorządu uczniowskiego określony regulaminem tego samorządu i w formie przewidzianej przez ten regulamin. Z przedłożonego Regulaminu Rady Uczniowskiej XII LO , wynika , że organem samorządu uprawnionym do wydania opinii jest Rada Uczniowska , podejmująca uchwały zwykłą większością głosów. W świetle powyższego znajdujące się w aktach postępowania pismo bez daty zatytułowane jako ,, opinia samorządu uczniowskiego [...] LO " , podpisane przez Przewodniczącego Samorządu , i nawet nie nawiązujące do jakiejkolwiek uchwały tego organu , nie ma charakteru opinii organu samorządu uczniowskiego i nie dowodzi , iż decyzja została wydana po uprzednim uzyskaniu opinii tego kolegialnego organu. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w punkcie l -szym sentencji wyroku na podstawie art.145 § 1 pkt 1 lit. c i art.135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U.Nr 153 , poz. 1270 z późn.zm.). Wobec treści uchylonych decyzji i uwzględnienia skargi, rozstrzygnięcie w punkcie II -gim sentencji wyroku oparto na przepisie art.152 powołanej ustawy .Z chwilą uprawomocnienia wyroku traci ono moc. Orzeczenia w przedmiocie zwrotu na rzecz skarżącego kosztów postępowania odpowiadających poniesionej opłacie od skargi oparto na przepisie art.200 i 209 ustawy.