III SA/Kr 389/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogusław Wolas Sędziowie WSA Maria Zawadzka (spr.) Asesor WSA Magdalena Gawlikowska Protokolant sekretarz sądowy Paulina Grojec po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 maja 2025 r. sprawy ze skargi P. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 8 stycznia 2025 r. nr 010070/680/646208/2024 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji. Uzasadnienia Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia 8 stycznia 2025 r. znak 010070/680/646208/2024 (postępowanie numer [...]) utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 4 lipca 2024 r. znak 010070/680/646208/2024, odmawiającą przyznania skarżącemu prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko H. K. na okres od 1 czerwca 2024 r. do 31 maja 2025 r. Powyższa decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym. W dniu 2 lutego 2024 r. skarżący złożył wniosek o świadczenie wychowawcze na dziecko H. K. na okres od 1 czerwca 2024 r. do 31 maja 2025 r. Z kolei w dniu 15 kwietnia 2024 r. z analogicznym wnioskiem wystąpiła matka dziecka. W wyniku rozpatrzenia powyższego wniosku skarżącego, Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydał ww. decyzję z dnia 4 lipca 2024 r. W uzasadnieniu wskazał, że zgodnie z wyrokiem Sądu Okręgowego w Krakowie XI Wydział Cywilny – Rodzinny z dnia 21 stycznia 2021 r. sygn. akt [...] wykonywanie władzy rodzicielskiej nad małoletnią powierzono obojgu rodzicom, ustalając, że miejscem zamieszkania dziecka będzie miejsce zamieszkania jego matki. Wobec tego w sprawie nie można mówić o opiece naprzemiennej, a o wspólnym sprawowaniu opieki, gdzie rodzice dzielą się opieką nad dzieckiem. W konsekwencji brak jest zatem podstaw do zastosowania art. 5 ust. 2a ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci. W odwołaniu skarżący nie zgodził się z ww. decyzją i wniósł o jej zmianę. Podkreślił, że ZUS nie respektuje wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 2 lutego 2024 r. sygn. akt III SA/Kr 1706/23 oraz cały czas wykazuje się daleko idącą niekonsekwencją i dowolnością w swoich decyzjach. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ww. decyzją z 8 stycznia 2025 r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji, wskazując, że brak jest podstaw do jej uchylenia. W uzasadnieniu organ wskazał w pierwszej kolejności na dotychczasowy przebieg postępowania oraz na zebrany w sprawie materiał dowodowy. Podkreślił, że w świetle dokonanych ustaleń uznać należy, że skarżący nie sprawuje nad dzieckiem opieki naprzemiennej, o której mowa w ww. art. 5 ust. 2a ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci oraz, że zgodnie z prawomocnym wyrokiem rozwodowym z dnia 21 stycznia 2021 r. miejsce zamieszkania dziecka jest ustalone przy matce. Jak podniósł, toczące się sprawy w sądzie o opiekę naprzemienną z powództwa skarżącego i ewentualne złożenie apelacji do Sądu od wyroku sądu z dnia 15 lipca 2024 r. o podwyższenie skarżącemu alimentów na dziecko, w świetle ww. ustawy nie stanowią okoliczności mających wpływ na przyznanie prawa do świadczenia. Wiążącym środkiem dowodowym jest jedynie prawomocne orzeczenie sądu. Wobec powyższego przy ustalaniu prawa do świadczenia wychowawczego należy uwzględnić wyrok z dnia 21 stycznia 2021 r., w którym sąd orzekł, że miejsce zamieszkania dziecka jest przy matce. W konsekwencji, świadczenie wychowawcze na okres świadczeniowy 2024/2025 na dziecko przysługuje, zdaniem organu, matce przy której sąd ustalił miejsce zamieszkania dziecka. Prezes ZUS podkreślił, że jeśli w orzeczeniu sądu władza rodzicielska została powierzona obojgu rodzicom, należy uznać, że faktyczną opiekę nad dzieckiem sprawuje ten rodzic przy którym sąd ustalił miejsce zamieszkania dziecka - drugi rodzic w takim przypadku może mieć ustalone kontakty z dzieckiem. Organ podniósł przy tym, że w związku ze złożonym wnioskiem do sądu o zmianę zarządzeń co do miejsca zamieszkania dziecka, weryfikacja decyzji w zakresie uprawnień do świadczenia wychowawczego na dziecko będzie możliwa po przedłożeniu przez skarżącego prawomocnego wyroku sądu, w którym sąd na nowo orzeka co do opieki nad dzieckiem i jego miejscem zamieszkania. Ponadto poinformował, że przedłożony przez skarżącego odpis wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 2 lutego 2024 r., w którym Sąd uchylił decyzję Prezesa ZUS oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, znak sprawy: 010070/680/177722/2023 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia na dziecko na okres świadczeniowy 2023/2024, odnosi się wyłącznie do postępowania dotyczącego ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego za okres świadczeniowy tego okresu i nie ma wpływu na rozstrzygnięcia w odniesieniu do innych okresów świadczeniowych. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżący zarzucił: - nie respektowanie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 2 lutego 2024 roku, sygn. akt III SA/Kr 1706/23, który dotyczy poprzedniego okresu świadczeniowego, ale posiada ewidentny wpływ na niniejszy okres świadczeniowy; - dokonywanie błędnych ustaleń faktycznych w sposób dowolny, niekonsekwentny, przewlekły (a nawet wręcz bezczynny) i niezgodny ze stanem rzeczywistym tylko po to, aby odwlekać decyzję w czasie i za wszelką cenę utrzymać ją w mocy; - błędne przyjęcie, iż w niniejszym stanie faktycznym dziecko mieszka wyłącznie z matką, nie jest sprawowana opieka równoczesna oraz nie sprawuje faktycznej opieki nad dzieckiem; - nie ustalenie, kto faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem, poprzez zaniechanie zwrócenia się do kierownika ośrodka pomocy społecznej o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego. W świetle powyższego skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji, poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, o wydanie merytorycznej decyzji, która będzie wiążąca dla organu, o zasądzenie od organu na jego rzecz kosztów nin. postępowania według norm przepisanych oraz o wydanie decyzji, która będzie zgodna z wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 2 lutego 2024 r., tj. będzie oznaczać wypłatę mu świadczenia wychowawczego za ww. okres w pełnej wysokości, w związku z bezspornymi faktami jakimi są sprawowanie opieki równoczesnej oraz złożenie przez niego wniosku o świadczenie wychowawcze jako pierwszy w przedmiotowym postępowaniu. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Podstawowa zasada polskiego sądownictwa administracyjnego została określona w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2024 r., poz. 1267), zgodnie z którym sądy administracyjne sprawują, m.in. wymiar sprawiedliwości przez kontrolę legalności działalności administracji publicznej. Zasada, że sądy administracyjne dokonują kontroli działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, została również wyrażona w art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935) dalej - p.p.s.a. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Niezwiązanie zarzutami i wnioskami skargi oznacza, że sąd administracyjny bada w pełnym zakresie zgodność z prawem zaskarżonego aktu organu administracji publicznej. W świetle art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd nie ma jednak obowiązku badania tych zarzutów i wniosków, które nie mają znaczenia dla oceny legalności zaskarżonego aktu (tak NSA w wyroku z dnia 11 października 2005 r., sygn. akt: FSK 2326/04). Wady skutkujące koniecznością uchylenia aktu, stwierdzenia jego nieważności bądź wydania z naruszeniem prawa, przewidziane są w art. 145 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla ten akt w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd ją oddala - art. 151 p.p.s.a. Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu, na podstawie ww. ustaw, Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem kontroli Sądu była decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 8 stycznia 2025 r. znak 010070/680/646208/2024 (postępowanie numer [...]) utrzymująca w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 4 lipca 2024 r. znak 010070/680/646208/2024, odmawiającą przyznania skarżącemu prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko H. K. na okres od 1 czerwca 2024 r. do 31 maja 2025 r. Materialnoprawną podstawą wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (Dz.U.2024.1576). W pierwszej kolejności wyjaśniać jednak należy, a co jest Sądowi wiadomym z urzędu, że w sprawach skarżącego dotyczących świadczenia wychowawczego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie orzekał już dwukrotnie. Prawomocnym wyrokiem z dnia 19 grudnia 2023 r. sygn. akt III SA/Kr 1292/23 Sąd oddalił skargę skarżącego na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 21 czerwca 2023 r. znak: 010070/680/5918853/2022 utrzymującą w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 29 grudnia 2022 r. odmawiającą przyznania skarżącemu prawa o świadczenia wychowawczego na dziecko H. K. na okres świadczeniowy od 1 czerwca 2022 r. do 31 maja 2023 r. Zdaniem organu, w sprawie nie można było jednoznacznie stwierdzić, który z rodziców sprawuje faktyczną opiekę nad dzieckiem, dlatego też - mając na uwadze z art. 22 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci - świadczenie przyznano matce, która zgłosiła wniosek jako pierwsza. Z kolei wyrokiem z dnia 2 lutego 2024 r. sygn. akt III SA/Kr 1706/23 WSA uchylił decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 27 września 2023 r. znak sprawy: 010070/680/177722/2023 oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia 2 czerwca 2023 r. znak: 010070/680/177722/2023 odmawiającą skarżącemu przyznania prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko H. K. na okres świadczeniowy od 1 czerwca 2023 r. do 31 maja 2024 r., uznając, że wydane zostały z naruszeniem art. 22 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, które to naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd wskazał, że skoro w świetle dowodów posiadanych przez organ i dokonanych ustaleń (w sprawach zakończonych decyzjami dotyczącymi okresu zasiłkowego od 1 czerwca 2022 r. do 31 maja 2023 r.) stwierdzono, że rodzice sprawują równocześnie opiekę nad dziećmi, to świadczenie powinno być wypłacone temu z rodziców, który pierwszy złożył wniosek. W okresie świadczeniowym od 1 czerwca 2023 r. do 31 maja 2024 r. wniosek o wypłatę świadczenia wychowawczego na dziecko H. K. jako pierwszy złożył skarżący. Sąd podkreślił, że ponownie rozpoznając wniosek skarżącego organ musi uwzględnić ww. stanowisko Sądu oraz ustalenia, jakie poczynił w sprawach zakończonych decyzjami Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 21 czerwca 2023 r., zaakceptowane przez WSA w Krakowie w prawomocnych wyrokach z dnia 19 grudnia 2023 r. sygn. akt III SA/Kr 1291/23 i III SA/Kr 1292/23. W przedmiotowej sprawie pomimo tożsamej sytuacji faktycznej i prawnej organ nie uwzględnił, że to skarżący złożył jako pierwszy wniosek o przyznanie świadczenia. Wręcz przeciwnie, doszedł on do odmiennej oceny prawnej, wskazując, że skarżący nie jest uprawniony do świadczenia wychowawczego na ww. dziecko. Jak wyjaśnił, skarżący nie sprawuje nad dzieckiem opieki naprzemiennej, o której mowa w art. 5 ust. 2a ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, a ponadto zgodnie z prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego dnia 21 stycznia 2021 r. sygn. akt [...] miejsce zamieszkania dziecka zostało ustalone przy matce, a zatem to jej sąd powierzył sprawowanie faktycznej opieki nad dzieckiem i to jej właśnie przysługuje wnioskowane świadczenie wychowawcze na ww. okres świadczeniowy. Owszem, prawidłowo organ wskazał wprawdzie, że w ww. wyroku rozwodowym Sąd nie orzekł o ustanowieniu opieki naprzemiennej jednak pozbawione jest jakichkolwiek podstaw twierdzenie, że skoro sąd powierzył wykonywanie władzy rodzicielskiej obojgu rodzicom i ustalił miejsce zamieszkania przy matce, to oznacza, że to matka sprawuje faktyczną opiekę nad dzieckiem i to jej przysługuje prawo do świadczenia wychowawczego. Przypomnieć bowiem należy, że w świetle dowodów posiadanych przez organ i dokonanych ustaleń w sprawach poprzednich okresów świadczeniowych, stwierdzono, że rodzice sprawują równocześnie opiekę nad córką. Zgodnie z treścią art. 22 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, w przypadku zbiegu prawa rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka do świadczenia wychowawczego, świadczenie to wypłaca się temu z rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, który faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem. Jeżeli opieka nad dzieckiem sprawowana jest równocześnie przez oboje rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, świadczenie wychowawcze wypłaca się temu, kto pierwszy złoży wniosek. W przypadku gdy po złożeniu wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego przez rodzica, opiekuna prawnego dziecka lub opiekuna faktycznego dziecka drugi rodzic, opiekun prawny dziecka lub opiekun faktyczny dziecka złoży wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego w związku z opieką nad tym samym dzieckiem, Zakład Ubezpieczeń Społecznych ustala kto sprawuje opiekę i w tym celu może zwrócić się do kierownika ośrodka pomocy społecznej o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, w celu ustalenia osoby sprawującej opiekę nad dzieckiem. Przepisy art. 15 ust. 2 stosuje się. Użyte w ww. przepisie określenie, że opieka nad dzieckiem sprawowana jest "równocześnie" oznacza, że żadnego z rodziców nie pozbawiono władzy rodzicielskiej ani jej nie ograniczono, w związku z czym mają oni równe prawo do opieki nad wspólnym dzieckiem i wykonują je w następujących po sobie okresach w sposób wykluczający możliwość przypisania sprawowania opieki wyłącznie przez jednego rodzica i ograniczenie opieki drugiego rodzica do sporadycznych kontaktów z dzieckiem (por. wyrok NSA z 23 maja 2024 r., sygn. I OSK 1648/22). Zatem skoro z orzeczenia sądu nie wynika sprawowanie opieki naprzemiennej, zaś prawo do opieki przysługuje obojgu rodzicom, bez żadnych ograniczeń, to rozpoznając wniosek skarżącego należy kierować się regułą określoną w art. 22 ustawy tj. z uwzględnieniem kolejności złożenia wniosków o przyznanie świadczenia wychowawczego. W konsekwencji, w sytuacji, gdy ojciec dziecka jako pierwszy wystąpił o przyznanie świadczenia wychowawczego, to wniosek matki o przyznanie tego samego świadczenia nie mógł być uwzględniony. Nieprawidłowe jest stanowisko organu wyrażone w zaskarżonej decyzji, iż przedłożony przez skarżącego odpis wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 2 lutego 2024 r., odnosi się wyłącznie do postępowania dotyczącego ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego za okres świadczeniowy 2023/2024 i nie ma wpływu na rozstrzygnięcia w odniesieniu do innych okresów świadczeniowych. Zarówno bowiem w zakresie poprzednich okresów świadczeniowych jak i przedmiotowego okresu 2024/2025 stan faktyczny nie uległ zmianie oraz w dalszym ciągu jedynym wiążącym środkiem dowodowym jest prawomocny wyrok rozwodowy. Ponownie rozpoznając wniosek skarżącego organ uwzględni ww. stanowisko Sądu oraz stanowisko, jakie zajął w sprawach zakończonych decyzjami Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 21 czerwca 2023 r., zaakceptowane przez WSA w Krakowie w prawomocnych wyrokach z dnia 19 grudnia 2023 r. sygn. akt III SA/Kr 1291/23 i III SA/Kr 1292/23, w tym przedstawione w wyrokach z dnia 2 lutego 2024 r. sygn. akt III SA/Kr 1706/23 i III SA/Kr 1707/23. Wobec naruszenia art. 22 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci , które miało wpływ na wynik sprawy, Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art.145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.