III SA/Kr 390/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Michna (spr.) Sędziowie WSA Halina Jakubiec WSA Janusz Kasprzycki Protokolant specjalista Bernadetta Szczypka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 października 2019 r. przy udziale Prokuratora Prokuratury Rejonowej Kraków Krowodrza Marty Suchodolskiej sprawy ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 1 lutego 2019 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na rzecz radcy prawnego J. K. - Kancelaria Radcy Prawnego K ul. B tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę 240 zł (słownie: dwieście czterdzieści złotych) podwyższoną o podatek od towarów i usług przewidziany dla tego rodzaju czynności. Prezydent Miasta decyzją z [...] 2018 r. uznał, że świadczenie wychowawcze przyznane skarżącej M. S. decyzją Prezydenta Miasta z dnia [...] 2018 r. na syna K. S. wypłacone za okres od 1 grudnia 2017 r. do 30 września 2018 r., było świadczeniem nienależnie pobranym w łącznej kwocie 5 000 zł. Jednocześnie organ zobowiązał skarżącą do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi do dnia spłaty. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że w przypadku rodziny skarżącej doszło do zmiany sytuacji dochodowej, bowiem nastąpiło uzyskanie dochodu. W odwołaniu skarżąca podniosła, że decyzja organu I instancji jest dla niej krzywdząca. W szczególności wskazała na okoliczność, że utraciła prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, wobec czego dochody z tego tytułu nie powinny być wliczane do dochodu jej rodziny. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z 1 lutego 2019 r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ wskazał, że weryfikując uprawnienie do świadczenia wychowawczego w okresie świadczeniowym 2017/2018 (trwającym od 1 października 2017 r. do 30 września 2018 r.) organ powziął informację, że skarżąca podjęła zatrudnienie z dniem 18 października 2017 r. w A Sp. z o.o. Do akt sprawy przedłożono zaświadczenie pracodawcy o wysokości dochodu uzyskanego z miesiąca następującego po miesiącu, w którym dochód został osiągnięty - t.j. z listopada 2017 r. (wystawione przez A Sp. z o.o.), z którego wynikało, że dochód uzyskany w listopadzie 2017 r. wyniósł netto: 1 348,23 zł. Właśnie o ww. kwotę dochodu organ I instancji powiększył miesięczny dochód rodziny z roku bazowego - 2016 uzyskując kwotę dochodu miesięcznego 1 987,31 zł, zaś w przeliczeniu na osobę w rodzinie - 993,66 zł [639,08 zł (miesięczny dochód rodziny z roku bazowego) + 1 348,23 zł (dochód uzyskany) = 1 987,31 zł; 1 987,31 zł / 2 os. = 993,66 zł], która przekroczyła ustawowe kryterium dochodowe. Kolegium wskazało również, że dochód skarżącej uzyskany w B Sp. z o.o. w kwocie 320,74 zł powinien być potraktowany jako utracony i stosownie do dyspozycji cytowanego wyżej art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 2134 z późn. zm.) nie powinien być uwzględniany w dochodzie rodziny. Niezależnie jednak od powyższego sumując dochód z roku bazowego (2016) t.j. 5 500,00 zł - otrzymane tytułem świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz 886,02 zł uzyskane tytułem zwrotu niewykorzystanej ulgi na dziecko oraz uwzględniając uzyskanie dochodu z tytułu zatrudnienia w A Sp. z o.o. (w kwocie 1 348,23 zł) kryterium dochodowe i tak zostało przekroczone - wyniosło bowiem 940,20 zł [5 500,00 zł + 886,02 zł - 712 = 532,17; 532,17 + 1 348,23 zł = 1880,40; 1880,40 zł / 2os = 940,20 zł ]. Prawidłowo zatem w sprawie zastosowanie znalazł art. 18 ust. 6 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci. Organ podkreślił, że świadczenie wychowawcze nie przysługiwało skarżącej (z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego) od grudnia 2018 r. (t.j. od miesiąca następującego po pierwszym miesiącu od miesiąca, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu). Organ II instancji wyjaśnił, że nieuwzględnianie jakiegoś składnika dochodu w dochodzie rodziny ustawodawca przewidział jedynie w sytuacji zaistnienia zdarzenia tzw. "utraty dochodu". Przesłanki utraty dochodu określone zostały natomiast w przedmiotowej ustawie w sposób taksatywny (art. 2 pkt 19) i z tego powodu organy administracji nie mogły być uprawnione do ingerowania w ten katalog. Ponadto z unormowania dotyczącego utraty dochodu nie można w żaden sposób było wyinterpretować, że utrata świadczeń z funduszu alimentacyjnego dla dziecka była przesłanką "utraty dochodu". Skoro świadczenia z funduszu alimentacyjnego otrzymywane w roku bazowym, a obecnie nie pozostające w dyspozycji osoby uprawnionej nie mogą być uznane za dochód utracony to tym samym brak było podstaw prawnych do uznania, że w rozpatrywanej sprawie występuje utrata dochodu, a tym samym zachodzi konieczność pominięcia części dochodu i ustalenia nowej jego wysokości. Bez znaczenia dla sprawy pozostawała również okoliczność, że skarżąca zobowiązana została na mocy decyzji administracyjnej do zwrotu świadczeń z funduszu alimentacyjnego, jako nienależnie pobranych - gdyż obowiązek zwrotu dotyczył okresu 1 grudnia 2017 r. do 30 września 2018 r., natomiast w omawianej sprawie rokiem podlegającym ocenie pod kątem spełnienia kryterium dochodowego był rok bazowy - 2016. Ponadto organ wskazał, że skarżąca w treści decyzji z 18 września 2017 r. przyznającej świadczenie wychowawcze na syna, została dokładnie i w sposób wyczerpujący pouczona o ciążących na niej obowiązkach. Ponieważ decyzja przyznająca świadczenie wychowawcze była pozytywna odstąpiono od jej uzasadnienia. Natomiast pouczenie napisano pogrubioną czcionką z podkreśleniem ważnych fragmentów. W ocenie organu odwoławczego tak sformułowane pouczenie było wystarczające i w pełni zabezpieczało interes beneficjenta świadczeń. Zdaniem organu II instancji spełniona została zatem przesłanka z art. 25 ust. 2 pkt 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, a pobrane przez skarżącą świadczenie należało uznać za nienależne ponieważ wbrew dokładnemu i wyczerpującemu pouczeniu dalej świadczenie wychowawcze na pierwsze dziecko pobierała. Reasumując SKO wskazało, że w sprawie spełnione zostały wszystkie przesłanki pozwalające na uznanie świadczenia wychowawczego wypłaconego na pierwsze dziecko – K. S. za nienależnie pobrane i wydanie decyzji o zwrocie świadczenia na podstawie art. 25 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 cyt. ustawy. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie M. S. podkreśliła, że ww. decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego jest nieprawidłowa i wniosła o jej uchylenie. Skarżąca zarzuciła, że ustalony w zaskarżonej decyzji dochód rodziny przypadający na poszczególnych jej członków nie został ustalony w sposób prawidłowy. Wyjaśniła, że utraciła prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, wobec czego dochody z tego tytułu nie powinny być wliczane do dochodu jej rodziny i potraktowane jako dochód utracony. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. W dodatkowym piśmie – ustanowiony w sprawie pełnomocnik z urzędu – ponownie podkreślił, że skarżąca zobowiązana została do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia z Funduszu Alimentacyjnego, dlatego fakt ten powinien być uwzględniony w rozliczeniu dochodów, na co wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w wyroku z 13 grudnia 2017 r., II SA/Sz 824/17. Pełnomocnik wskazał również, że organ błędnie zaliczył do dochodu 320,74 zł z tytułu umowy zlecenia, przy czym skarżąca nigdy tej kwoty nie otrzymała, a sama umowa miała stanowić zabezpieczenie gdyby "sobie chciała dorobić". Pełnomocnik skarżącej wskazał na istotność pouczenia o ewentualnych skutkach przekroczenia dochodu. Zdaniem pełnomocnika skarżącej pouczenie zostało sformułowane w sposób niezrozumiały, a więc skarżąca w istocie nie mogła w sposób świadomy wprowadzić w błąd organu. Na rozprawie pełnomocnik przedstawił kserokopię umowy zlecenia z B Sp. z o.o. oraz kserokopie konta skarżącej z 2016 r., na które wpływały inne należności – brak było wpłat z ww. spółki oraz wpłaty w kwocie 320, 74 zł. Dodatkowo pełnomocnik wskazał, że brak jest dokumentów potwierdzających opodatkowanie tego typu kwoty. Skarżąca oświadczyła, że mąż ją opuścił, spłaca po nim długi – nie stać jej na zwrot zasądzonych kwot. Prokurator, która przystąpiła do sprawy, wniosła o uchylenie decyzji organów obu instancji wskazując, że postępowanie nie zostało przeprowadzone sposób prawidłowy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje. Skargę należało uwzględnić. Sąd doszedł do wniosku, że zasadnie zarzucał pełnomocnik skarżącej i Prokurator, że postępowanie nie zostało przeprowadzone w sposób prawidłowy. Postępowanie dotyczące ustalenia świadczenia nienależnie pobranego jest prowadzone zgodnie z przepisami ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 z późn. zm.). W szczególności, zgodnie z art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego organ powinien ocenić na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. W rozpatrywanej sprawie organ zaliczył do dochodów 320, 74 zł, pomimo że skarżąca wykazywała, że w ogóle takiego dochodu nigdy nie uzyskała. Wprawdzie w zaskarżonej decyzji organ zasadniczo przyznał rację skarżącej, ale zastrzegał, że utrata dochodu w powyższej kwocie nie miałaby znaczenia, ponieważ dochód rodziny (940,20 zł) i tak przekraczałby dopuszczalny ustawowo limit (800 zł) - niemniej jednak organowi umknęło, że kluczowe dla sprawy wyliczenia zostały oparte na zaświadczeniu wystawionym przez A wskazującym na listopad tj. miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu. Jednakże umowa o pracę z A została zawarta 18 października 2017 r. Nie wiadomo więc właściwie kiedy zostało wypłacone wynagrodzenie za październik 2017 r., choć z dużym prawdopodobieństwem można przyjąć, że raczej w listopadzie 2017 r., a więc za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu w rozumieniu art. 7 ust. 3 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. W konsekwencji, skarżąca zobowiązana byłaby do zwrotu świadczeń począwszy od stycznia 2018 r. zgodnie a art. 18 ust. 6 powołanej ustawy. Sąd zwraca uwagę, że dla celów ustalenia dochodu – rokiem bazowym był 2016, a obowiązek zwrotu wypłaconych świadczeń z Funduszu Alimentacyjnego dotyczył okresu od 1 grudnia 2017 r. do 30 września 2018 r. Nie było więc zasadne oczekiwanie, że kwota ta zostanie uwzględniona w rozliczeniu, skoro skarżąca otrzymywała w 2016 r. należne jej alimenty z Funduszu Alimentacyjnego. W ponownym postępowaniu organy ponownie przeprowadzą postępowanie ustalając wysokość dochodów rodziny skarżącej i uwzględniając powyższe stanowisko Sądu. Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn., Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 z późn. zm.). Sąd przyznał 240 zł powiększone o należną stawkę VAT tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej zgodnie z §21 ust. 1 pkt 1 lit. c Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. poz. 1715 z późn. zm.).